September 24, 2018 - ، ساعت 09:34
 
 
گفت وگوی اختصاصی ((صبح ساحل )) با یک کارشناس ارشد معماری و شهرسازی:
پرندگان بومی از شهر قهر کرده‌اند


  صبح ساحل ، اجتماعی -  یوسف ملایی  ، شهر تنها یک شهر نیست بلکه یک اثر هنری بسیار بزرگ است که با طبیعت سازگار، زیباتر و پذیرفتنی تر می شود. شهروندانی شادمان ترند که بامدادان را با نغمه پرندگان بومی آغاز کنند؛ با کوچه و پس کوچه های محل اسکانشان ارتباط عمیق بگیرند؛ در طبیعت بومی، زیست بومشان تنفس کنند و در سایه سار خنک و معطر درختان خاص آن منطقه جغرافیایی  قدم بزنند. انسان هایی از غروب دلنشین لذت می برند که به سبک سنتی و به مدل اجداد خود به نظاره پرتوهای نارنجی آفتاب بایستند. ساکنان سرزمینی، خوشبختی را باتمام وجود لمس می کنند که نسبت به شهرشان حس غریب و ناخوشایندی نداشته باشند. اما اینجا چند سالی است که اغلب معادلات به هم خورده و دیگر کسی از چهره شهر بندرعباس پر آوازه، حظ بصری نمی برد. اتفاق، در نوع خود خیلی تلخ است که شهر برای شهروندان بندری، نا آشنا است. پرندگان بومی از شهر کوچ می کنند، سبک معماری شهر، مرده است و به جای گیاهان نوستالژی گرمسیری، گونه های غیر بومی مضر جایگزین شده اند. کنکاش در یافتن دلایل آن، منجر به گفت و گو با محمد آتشین ماه،پژوهشگر هرمزگانی و کارشناس ارشد معماری و شهرسازی شد. چه تعریفی از شهر سازی دارید و عمده وظایف یک شهر ساز کدامند؟در حقیقت شهرسازی یا طرح و برنامه‌ریزی شهری عبارت از دو پدیده محیط و انسان؛ که در کنار هم، جوامع زیستی را به وجود آورده اند. شهرساز  نیز به ایجاد رابطه‌ای منطقی بین انسان، محیط زیست و طبیعت مبادرت می کند.با لحاظ این استاندارد شهر سازی، وضعیت بندرعباس، بزرگترین و پردرآمدترین بندر ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟ اگر صادقانه بگویم؛ وضعیت بندرعباس، بحرانی است. بندرعباس از لحاظ شهرسازان، شهر نیست. چراغ قرمز زیست محیطی آن چند سالی روشن شده و  آژیر خطر برای طبیعت، پرندگان بومی و معماری آن به صدا در آمده است.برای اظهارات محکم و البته تاسف بارتان چه مصداقی دارید؟ طی سال های اخیر به موجب مدیریت غیر اصوالی افراد ناآگاه در زمینه شهر سازی،  شاهد یک ولنگاری در همه بخش ها بوده ایم. ورود پساب شهر به خلیج فارس؛ درد آور است. نمونه بارز دیگر آن، کاهش درختان بومی و  افزایش درختان بیگانه است که نه تنها پاسخگوی نیازهای شهر نیستند بلکه بلای جان پرندگان بومی شده اند و باعث مهاجرت اجباری این گونه از پرندگان شده اند. پرندگان و درختان  این شهرسالها است که با هم خو گرفته اند.  همان طور که هیچ کلاغی بر روی درخت لور لانه سازی نمی کند. پرندگان  بومی بندر نیز روی درختان بیگانه آشیانه نمی سازند. اما اینک پرندگان بومی از شهر، قهر کرده اند.به باور شما، علت اصلی مهاجرت پرندگان بومی، وجود گیاهان غیر بومی است؟هیچ تردیدی نداشته باشید. درختان زنده اند، نفس می کشند، شهر را می شناسند و در زیست بوم خودشان مهربان تر و موثر ترند. پرندگان هم در سرزمینی که امنیت نداشته باشند  و شرایط زندگی مناسب نیابند، مهاجرت می کنند. دقیقا همین اتفاق برای سورسک،کغار،  بلبل و ... افتاده است. فرار پرندگان بومی و مهاجر عبوری به عوامل تاثیرگذار متعددی از جمله عدم وجود درختان بومی  و عدم استفاده از متریال و مصالح بومی  در شهر تاثیر مستقیم دارد. عامل مهم مهاجرت و نابودی پرندگان به اشتباهات فاحش انسانی بر می گردد. کاشت درختان مضر، مهاجم و خطرناکی مثل کنو کارپوس، روزگار پرندگان بومی را سیاه کرده است. خطرات کاشت کنو کارپوس که در بوستان ها، خیابان ها، فضای سبز ادارات و شرکت های شهر بندرعباس به عنوان شمشاد به وفور کاشت شده است کدامند؟ کنوکارپوس گونه گیاهی غیر مثمر و از مخربترین و مضرترین پوشش گیاهی در دنیا هستند. به صورت مستمر از خود غبار تولید می‌کنند و ورود گرده‌ها کنو کارپوس به ریه سبب ایجاد حساسیت، بیماری‌های تنگی و عروقی و حتی سرطان ریه می‌شود. برگ های سبز دروغین آن موجب شده از یک دهه پیش این گیاه خطرناک از کشورهای عربی به خوزستان آورده شود و به سرعت و با بی تدبیری بعضی از مسئولان به رقم اول فضای سبز شهر تبدیل شد. با توجه به کمبودهای منابع آبی تاثیرات منفی بر حجم آب دارد. گازهای منتشر شده از این درخت سبب جلوگیری از تشکیل ابرهای باران‌زا می‌شوند و شیره درختان کنوکارپوس سبب بد طعم شدن مزه عسل کنار می‌شود.همچنین به سبب بویی که دارد پرندگان بومی نمی توانند روی آن ها لانه گذاری کنند.ظاهرا کشور امارات این گیاه را از فضای سبزش کنار گذاشته است، اطلاعی دارید؟ هیچ انسان عاقلی، کنو کارپوس را در کشورش توسعه نمی دهد.با این تفاسیر به جز مضرات هیچ سودی از این نوع گیاه، عاید ما نمی شود؛ آیا شما فوایدی از این گونه غیر بومی می شناسید؟ باور کنید این تنها بخشی از آسیب هایی است که ما به جامعه می زنیم. حتی این گیاه سمی است و سبب افزایش حشرات موزی می‌شود و برخلاف درختان مثمر که سایه‌ای مطبوع و خنک دارند سایه‌ درختان غیر مثمربندرعباس که بیشتر از گونه‌های کنوکارپوس، اکالیپتوس و کهور آمریکایی است سایه‌ای گرم و دم دارند. ناگفته نماند که کنوکارپوس اجازه رشد گیاه دیگری را درکنار خودش نمی دهد. اما گیاهان بومی چنین خصوصیتی ندارند.با این شرایط به لیست گیاهان قاتل کنو کارپوس، دو گونه دیگر هم اضافه شد، مضرات این درختان برای محیط زیست چه هستند؟در مزمت این گیاهان همین بس که از سوی اتحادیه اروپا کهور آمریکائیکه ما آن را کرت می نامیم به عنوان خطرناک‌ترین موجود زنده دنیا نامگذاری شده  و در لیست سیاه مهاجم دنیا قرار گرفته است. پس برای فضای سبز هرمزگان باید چه نوع درختانی کشت شود؟ جای خالی درختان بومی نظیر لور، شیریشک، کنار،گل ابریشم و ...  به شدت احساس می شود. همچنین درختان مثمر و مرکبات هرمزگان در کشور بی نظیرند از طرفی حدود یکصد رقم خرما در هرمزگان داریم، چرا بعضی ها با کج سلیقگی به سراغ گیاهان غیر بومی می روند من هم نمی دانم. مزیت بارز گیاهان بومی نسبت به غیر بومی چه هستند؟درختان بومی زمان رشد ازدیاد حجم پیدا می کنند. شاخه های قطور و پر برگ آن ها اعتماد و امنیت پرندگان را برای آشیانه سازی جلب می کند و از باد و نور مزاحم نیز در امان هستند. درختان بومی به آب کمتری نیاز دارند و همچنین به دلیل سازگاری با اقلیم، زمان اندکی برای رشد نیاز دارند و به راحتی پاسخگوی نیازهای شهر از جمله سایه، زیبا سازی، تولید اکسیژن و ... می باشند. وقتی یک درخت لور به طور معمول بالغ 110 مترمربع و شیریشک و گل ابریشم 100 متر مربع بواسطه حجم برگ و باری که دارند سایه مطبوعی  ایجاد می کنند  و موجب پائین آمدن دمای شهر می شوند و از طرفی نیز از تابش نور مستقیم خورشید به زمین جلو گیری می کنند و درنتیجه در مصرف انرژی نیز موثرند چرا باید از درختان سمی و مضر استفاده کنیم؟! مهم ترین اثرات و موهبات درخت  بومی در شهر می توان به  تعدیل هوا، جذب گرد و غبار، کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی، کنترل تشعشعات، تاثیر روانی و ذخیره انرژی اشاره کرد و به اعتقاد من بدون وجود درخت؛ شهر، محیطی برای زیست نیست.پس بندرعباس آن گونه که شما می گوئید زیست بوم مناسبی نیست، درست است؟زمانی کلمه ی شهر به تکامل کامل می رسد که همه ی عناصر طبیعت در کنار هم باشند. در این شهر ما این موضوع را شاهد نیستیم. در کنار هجرت پرندگان گرمای هوای بندرعباس هم رابطه ی مستقیمی با عدم وجود درختان بومی در شهر دارد زیرا نور خورشید به طور مستقیم به سطوح خشن نظیر آسفالت و پیاده روهای لخت می تابد  وهوای موجب بالا رفتن دمای هوا و گرمای شهر می شود.برای پرندگان بومی چه باید کرد؟در حال حاضر مهمترین علت انقراض، مهاجرت و در خطر بودن پرندگان بومی؛  تخریب زیستگاه ها در سطح شهر است. نابودی هر درخت بومی، مساوی با تخریب ده ها آشیانه پرنده و نبود ده ها آشیانه برابر با نابودی بیش از 100 پرنده خواهد بود. براساس آخرین فهرستی که در مجلات علمی چاپ شده ۵۱۷ گونه پرنده داریم. از این تعداد که متعلق به ۸۰خانواده و ۱۰راسته اند ، حدود ۳۲۰گونه شان در ایران زادآوری می کنند، ۹۰گونه مهاجر زمستانه اند و ۲۴گونه مهاجر عبوری اند.با توجه به این آمار چه اندازه سرانه جنگلی و پوشش گیاهی برای پرندگان بومی و مهاجر عبوری داریم ؟ انقراض و مهاجرت پرندگان بومی بندرعباس به دلیل اشتباهات انسانی و مهمتر از همه تخریب زیستگاه است. پرندگان هم حق زیستن در شهر را دارند. پرندگان عبوری هزاران کیلومتر سختی و خطر را به جان می خرند تا در اینجا توقف کوتاهی داشته باشند اما ما همین اسکان موقت را نیز از آن ها گرفته ایم. چند نوع پرنده مهاجر و چند گونه پرنده بومی در بندرعباس وجود دارد؟ هرمزگان به طور کلی زیستگاه 153 گونه پرنده که 19 گونه بومی و باقی مهاجرند. بندرعباس نیز با توجه به اقلیم جالبش زیستگاه مناسبی برای پرندگان بومی و مهاجر مختلف است .



ارسال شده: ساعت: 8:15

کلمات کلیدی: پرندگان بومی\r\nوضعیت بندرعباس

برچسب‌ها: اجتماع