مبادله گاز و آب بین قطر و ترکیه

امکان‌سنجی پروژه خط لوله گاز

براساس گزارش مرکز مطالعات اوراسیا در ترکیه؛ سقوط دولت سوریه، امکان جدید برای همکاری منطقه‌ای و پروژه‌های زیرساخت انرژی فراهم می‌کند. یکی از مهم‌ترین این فرصت‌ها، پروژه خط لوله قطر-ترکیه است که پتانسیل تغییر شکل مسیرهای تأمین گاز طبیعی و افزایش امنیت انرژی اروپا را دارد. در دوران پس از اسد، انتظار می‌رود همکاری‌های جدیدی بین کشورهای خلیج فارس، ترکیه و کشورهای اروپایی شکل بگیرد. با آماده شدن دولت سوریه برای همکاری با ترکیه، پویایی انرژی در خاورمیانه و اروپا می‌تواند به طور بالقوه توسط دولت سوریه تغییر شکل دهد. با این حال، از نظر امکان‌سنجی، این پروژه باید با در نظر گرفتن عوامل مالی و زیست‌محیطی به خوبی ارزیابی و مورد بحث قرار گیرد. در حالی که تغییر در سوریه فرصت‌های جدیدی را فراهم می‌کند، چالش‌های آن همچنان پابرجاست. این پروژه باید با توجه به همکاری منطقه‌ای و هدف کاهش انتشار کربن اروپا، همچنین بی‌ثباتی سیاسی سوریه و بازارهای جهانی انرژی در حال تغییر، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

از دیدگاه قطر، اگرچه محموله‌های LNG بر بازار جهانی تسلط دارند، اما این پروژه خط لوله که مسیر مستقیمی را از میدان شمالی به اروپا فراهم می‌کند، مزایایی را نسبت به حمل و نقل دریایی پرهزینه‌تر و از نظر لجستیکی پرخطرتر فراهم می‌کند. قطر با افزایش نفوذ ژئوپلیتیکی خود، قادر خواهد بود در بازار انرژی اروپا با روسیه رقابت و با تلاش‌های ایران برای کنترل جریان‌های انرژی منطقه‌ای از طریق خطوط لوله مقابله کند، ضمن اینکه روابط اقتصادی خود را با ترکیه و اروپا تقویت خواهد کرد.

علاوه بر این، پروژه خط لوله، راه‌حل‌های مقرون به صرفه‌تر و مقیاس‌پذیرتری را برای پاسخگویی به تقاضای رو به رشد انرژی اروپا ارائه می‌دهد. در این میان، ترکیه به دلیل موقعیت راهبردی خود در تقاطع اروپا، آسیا و خاورمیانه، مدت‌هاست که به یک هاب ترانزیت انرژی طبیعی بوده است. علاوه بر این، با توجه به اینکه ترکیه محل عبور خطوط لوله اصلی مانند تاناپ و ترک‌استریم است، می‌توان استنباط کرد که خط لوله قطر-ترکیه اهمیت ترکیه را در بازارهای جهانی انرژی بیشتر تثبیت خواهد کرد.

مهم برای امنیت انرژی اروپا

می‌توان نتیجه گرفت، پروژه خط لوله گاز که از قطر شروع شده و از طریق ترکیه به اروپا امتداد می‌یابد، با ارائه تنوع واقعی منابع و مسیرها، به امنیت عرضه کمک و در عین حال هزینه‌ها را کاهش می‌دهد.

خط لوله گاز قطر-ترکیه امنیت انرژی اتحادیه اروپا را تقویت کرده و نفوذ ترکیه را افزایش می‌دهد، زیرا به آن توانایی تأثیرگذاری بر عرضه انرژی اروپا را می‌دهد. به گفته کریستین استوفاس، اقتصاددان، پروژه خط لوله گاز قطر-ترکیه پتانسیل میان‌مدت و بلندمدت برای امنیت عرضه دارد، زیرا تا حدودی امکان دور زدن روسیه و جلوگیری از حمل و نقل LNG را فراهم می‌کند.

همکاری در حوزه مدیریت آب

همچنین می‌توان این پروژه را در کنار همکاری بین ترکیه و قطر در زمینه مدیریت آب ارزیابی کرد. اگرچه قطر از نظر منابع نفت و گاز طبیعی غنی است، اما از نظر آب شیرین، کشوری فقیر است.

قطر ۵۰ درصد از کل مصرف آب خود را از طریق نمک‌زدایی، یعنی شیرین‌سازی آب دریا، و ۱۴ درصد را از طریق تصفیه آب به دست می‌آورد. این روش شیرین‌سازی آب دریا از یک سو باعث آلودگی منابع دریایی و از سوی دیگر باعث مصرف زیاد انرژی می‌شود. با توجه به تقاضای قطر برای منابع آب، می‌توان پروژه انتقال آب از طریق سیستم لوله‌کشی به موازات پروژه خط لوله گاز طبیعی را نیز در نظر گرفت. در این زمینه، رودخانه‌های ترکیه که از قلمرو آن سرچشمه می‌گیرند قابل انتقال هستند.

ترکیه به عنوان کشوری که در مسیرهای گاز طبیعی قرار دارد و قادر به انجام ابتکاراتی برای گسترش در حوزه هیدروپلیتیک بوده، در گذشته هم پروژه‌های آبی انجام داده است. یکی از این پروژه‌ها، طرح آبرسانی رودخانه «ماناوگات» است. این پروژه برای اولین بار در سال ۱۹۸۷ برای تأمین نیازهای آب آشامیدنی کشورهای خاورمیانه که با کمبود آب مواجه بودند، در دستور کار قرار گرفت و این تأسیسات در سال ۱۹۹۸ افتتاح شد، اما نتوانست به بهره‌برداری برسد و همچنان بلاتکلیف مانده است. همچنین، توافقی در سال ۲۰۰۴ برای فروش آب از تأسیسات ماناوگات به اسرائیل در سال ۲۰۰۶ لغو شد. پروژه دیگر، پروژه آبرسانی از ترکیه به شمال قبرس است که توسط ترکیه به منظور ارائه یک راه حل اساسی برای مشکل آب آن اجرا شد. از سال ۲۰۱۵، این پروژه از طریق یک سیستم لوله‌کشی معلق، آب را از سد آلاکوپرو در مرسین به سد گچیتکوی در گیرنه منتقل می‌کند. کار بر روی پروژه‌ای با سیستم مشابه به عنوان راهکاری برای نیازهای آبی کشورهای مسیر، به ویژه قطر، می‌تواند فرصتی برای ترکیه جهت دستیابی به همکاری برد-برد باشد.

نتیجه‌گیری

در مجموع، می‌توان گفت که تغییر دولت سوریه، یک واقعیت سیاسی جدید در سوریه و فرصتی برای پروژه خط لوله گاز طبیعی قطر-ترکیه ایجاد کرده است که مدت‌ها به تعویق افتاده بود. اما، باید در نظر داشت که این پروژه در منطقه‌ای با بی‌ثباتی سیاسی بالا، اتحادهای متغیر و رقابت‌های منطقه‌ای اجرا خواهد شد. بنابراین، موفقیت این پروژه به همکاری بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی بستگی دارد. پروژه خط لوله، فرصت‌های اقتصادی را برای کشورهای ترانزیت فراهم می‌کند و در عین حال امنیت انرژی را تقویت کرده و مسیرهای عرضه به اروپا را متنوع می‌سازد. در حالی که این مزایا، پروژه را در کوتاه‌مدت و میان‌مدت جذاب می‌کند، خطراتی مانند تنش‌های ژئوپلیتیکی، چالش‌های امنیتی و کاهش احتمالی تقاضای گاز طبیعی باید در نظر گرفته شود. ایجاد تعادل بین مزایا و خطرات برای امکان‌سنجی نهایی این پروژه مهم است. با ورود سوریه به دوران جدید، برنامه‌ریزان سیاسی و سرمایه‌گذاران باید نیازهای بازسازی اقتصادی، تحولات سیاسی و پویایی منطقه‌ای را ارزیابی کنند.

روزنامه صبح ساحل