بندرعباس در دوره مشروطه

آغاز تقسیمات رسمی؛ دوره مشروطه

در سال ۱۲۸۶ خورشیدی، نخستین قانون رسمی تقسیمات کشوری با عنوان "قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام" به تصویب مجلس شورای ملی رسید. بر اساس این قانون، کشور ایران به چهار ایالت از جمله فارس و دوازده ولایت تقسیم شد. بندرعباس و توابع آن در این ساختار، در محدوده ایالت فارس و بنادر جنوب جای گرفت.در سال ۱۲۸۷، با اصلاح این قانون، کشور به ۴ ایالت، ۳۸ ولایت و ۱۳۷ بلوک تقسیم شد و موقعیت بندرعباس در چارچوب ایالت فارس تثبیت گردید.

تحول در تقسیمات کشوری؛ قانون ۱۳۱۶

در تاریخ ۱۶ آبان ۱۳۱۶، دومین قانون مهم تقسیمات کشوری ایران به تصویب رسید که بر اساس آن کشور به ۶ استان و ۵۰ شهرستان تقسیم شد. نام‌گذاری استان‌ها براساس موقعیت جغرافیایی آنها انجام گرفت؛ از جمله استان جنوب، شمال شرق، غرب و مکران.

در ادامه، در تاریخ ۱۹ دی همان سال، کشور به ۱۰ استان شماره‌گذاری‌شده (از استان یکم تا دهم) تقسیم شد. در این ساختار، بندرعباس در محدوده استان هشتم (کرمان و مکران) قرار گرفت.

تشکیل فرمانداری کل در بندرعباس (۱۳۳۳)

با گسترش نظام اداری کشور، در آذر ۱۳۳۳ فرمانداری کل بنادر و جزایر دریای عمان به مرکزیت بندرعباس تشکیل شد. این فرمانداری شامل فرمانداری‌های بندرعباس و میناب بود و به‌عنوان یکی از فرمانداری‌های کل کشور، به‌صورت مستقیم با مرکز مرتبط و در سطحی معادل با استانداری اداره می‌شد.

ادغام فرمانداری‌های کل و تشکیل استان ساحلی (۱۳۴۶)

در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۴۶، با ادغام دو فرمانداری کل «بنادر و جزایر خلیج فارس» (به مرکزیت بوشهر) و «بنادر و جزایر دریای عمان» (به مرکزیت بندرعباس)، استان جدیدی به نام استان ساحلی بنادر و جزایر خلیج فارس و دریای عمان تأسیس شد.

مرکز این استان بندرعباس تعیین گردید و نخستین استاندار آن تیمسار دریابان احمد عظیما بود.در این دوره، استان ساحلی شامل فرمانداری‌های بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه، میناب و برازجان بود.

جدایی بوشهر و تشکیل فرمانداری کل مستقل (۱۳۴۹)

در پی تغییرات جدید، در تاریخ ۹ آذر ۱۳۴۹، شهرستان‌های بوشهر و دشتستان از استان ساحلی جدا و فرمانداری کل بوشهر را تشکیل دادند. این تغییر موجب بازتعریف حوزه جغرافیایی استان ساحلی شد و تمرکز آن بیش از پیش بر بندرعباس قرار گرفت.

تغییر نام به استان هرمزگان (۱۳۵۵)

در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۵۵، بنا به پیشنهاد وزارت کشور و تصویب هیئت وزیران، نام "استان ساحلی بنادر و جزایر خلیج فارس و دریای عمان" به استان هرمزگان تغییر یافت.

در آن زمان، استان هرمزگان شامل پنج شهرستان بندرعباس، میناب، بندرلنگه، قشم و کیش بود. همچنین در خرداد همان سال، عنوان «بخش حومه» در کلیه شهرستان‌ها به «بخش مرکزی» تغییر یافت.

وضعیت کنونی استان هرمزگان (۱۳۹۸)

بر اساس آمارهای رسمی، تا سال ۱۳۹۸، استان هرمزگان به ۱۳ شهرستان و ۳۸ شهر توسعه یافته است. بندرعباس به‌عنوان مرکز این استان، همچنان جایگاه ممتاز خود را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز اقتصادی، سیاسی و اداری جنوب کشور حفظ کرده است.مرور روند تحولات تقسیمات سیاسی بندرعباس از مشروطه تاکنون، گویای رشد مستمر و جایگاه رو به تقویت این منطقه در ساختار اداری ایران است. بندرعباس از یک بندر تابع ایالت فارس به فرمانداری کل و سپس مرکز یک استان مستقل تبدیل شد. این تحولات نه تنها بازتاب اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی بندرعباس است، بلکه نشان از نقش پررنگ آن در سیاست‌های توسعه‌ای کشور دارد.

امید ساحل