سلطه‌گری با ادبیات صلح

پیمان ابراهیم؛ از وعده صلح تا بی‌اعتنایی به عدالت

در نگاه نخست، پیمان ابراهیم به‌عنوان طرحی برای پایان‌دادن به دهه‌ها دشمنی میان رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عربی معرفی شد. اما در پسِ این عادی‌سازی، مسئله‌ای اساسی نادیده گرفته شد: حقوق ملت فلسطین و ریشه‌ی اصلی بحران خاورمیانه. رژیم صهیونیستی در حالی توانست در سایه پیمان ابراهیم به بازارهای اقتصادی جدیدی دست یابد که همچنان به سیاست‌های اشغالگرانه خود در کرانه باختری و غزه ادامه می‌داد. هیچ سازوکار الزام‌آوری برای توقف شهرک‌سازی‌ها، بازگشت آوارگان یا رفع محاصره غزه در این پیمان گنجانده نشد. از همین رو، پیمان ابراهیم از دید بسیاری از ناظران نه ابزاری برای صلح، بلکه تلاشی برای نرمال‌سازی ظلم و اشغالگری بود.

جنگ غزه و فروپاشی چهره دیپلماتیک پیمان

وقوع جنگ خونین غزه از سال ۲۰۲۳، تمام شعارهای صلح‌طلبانه‌ی پیمان ابراهیم را به چالش کشید. تصاویر ویرانی و شهادت هزاران غیرنظامی فلسطینی، موجی از خشم در جهان عرب و اسلام ایجاد کرد و بسیاری از ملت‌های عربی، دولت‌های خود را به خاطر همکاری با رژیم صهیونیستی زیر سؤال بردند. در نتیجه، روند عادی‌سازی روابط که قرار بود گسترش یابد، متوقف شد و حتی برخی کشورها تماس‌های دیپلماتیک خود را محدود کردند. پیمان ابراهیم در عمل به پروژه‌ای نیمه‌تعطیل تبدیل شد که حامیان آن برای بازسازی وجهه‌اش به دنبال فرصتی تازه بودند.

نشست شرم‌الشیخ؛ صلح یا بازسازی چهره صهیونیسم؟

نشست شرم‌الشیخ در پاییز ۲۰۲۵ با عنوان «قمة السلام فی غزه» برگزار و معرفی شد، اما واقعیت آن پیچیده‌تر بود. ترامپ با علاقه نشان دادن به سیاست خارجی خاورمیانه تلاش کرد از بحران انسانی غزه به عنوان سکوی بازگشت خود استفاده کند. در این نشست، طرحی برای آتش‌بس و مدیریت موقت غزه ارائه شد که در ظاهر با حمایت کشورهای عربی همراه بود، اما بسیاری از تحلیلگران آن را مدلی برای کنترل غیرمستقیم غزه توسط بازیگران غربی و متحدانشان دانستند. در بیانیه پایانی شرم‌الشیخ، هیچ اشاره روشنی به پایان محاصره، محاکمه جنایات جنگی یا تضمین استقلال فلسطین دیده نمی‌شد. در عوض، تأکید بر همکاری اقتصادی، بازسازی با نظارت بین‌المللی و «تثبیت ثبات امنیتی» محور قرار گرفت؛ عباراتی که عملاً به معنای حفظ وضع موجود و مشروعیت‌بخشی به حضور رژیم صهیونیستی در معادلات منطقه است.

اهداف پنهان؛ مهار مقاومت و بازگشت به پیمان ابراهیم

تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد که نشست شرم‌الشیخ در واقع ادامه مسیر پیمان ابراهیم بود، اما با ظاهری نرم‌تر و انسان‌دوستانه‌تر. در واقع، آنچه در شرم‌الشیخ رقم خورد، بازتعریف پیمان ابراهیم در قالبی جدید بود؛ پیمانی که این بار با استفاده از ادبیات صلح، کمک‌های بشردوستانه و بازسازی، می‌کوشد همان اهداف قدیمی یعنی نفوذ و مهار جریان مقاومت را دنبال کند. برخی ناظران عربی حتی از شرم‌الشیخ به عنوان «ابراهیم ۲» یاد کرده‌اند؛ طرحی که می‌خواهد با چهره‌ای تازه و با محوریت قدرت‌های اقتصادی عرب، روابط با رژیم صهیونیستی را از سر بگیرد و آن را با نام بازسازی غزه توجیه کند.

نگاه جمهوری اسلامی ایران

از دید جمهوری اسلامی ایران، چنین روندی به‌روشنی نشان می‌دهد که جریان سلطه همچنان به دنبال تحمیل صلحی بدون عدالت است. ایران بارها اعلام کرده است که هرگونه طرح صلح واقعی باید بر پایه سه اصل باشد: پایان اشغالگری، بازگشت آوارگان و تشکیل دولت مستقل فلسطینی با مرکزیت قدس شریف.در غیر این صورت، هر توافقی حتی اگر با ظاهری بشردوستانه ارائه شودتنها به تحکیم اشغال و تضعیف مقاومت می‌انجامد. ایران و جریان‌های مقاومت معتقدند صلح پایدار از مسیر مقاومت و وحدت ملت‌ها حاصل می‌شود، نه از طریق توافقاتی که بدون حضور نمایندگان واقعی فلسطینی و در پایتخت‌های غربی یا عربی نوشته می‌شود.

آینده پیمان ابراهیم پس از شرم‌الشیخ

پیمان ابراهیم پس از نشست شرم‌الشیخ وارد مرحله تازه‌ای شده است. حامیان غربی و عربی آن می‌کوشند با تکیه بر بازسازی اقتصادی غزه و وعده سرمایه‌گذاری‌های جدید، مشروعیت ازدست‌رفته خود را بازگردانند. ملت‌های منطقه امروز بیش از هر زمان دیگر آگاه‌اند که صلح واقعی بدون عدالت، به معنای استمرار ظلم است. تجربه پیمان ابراهیم و نشست شرم‌الشیخ نشان داد که «صلح تحمیلی» نه‌تنها امنیت نمی‌آورد، بلکه بذر بی‌اعتمادی و تنش را بیشتر می‌کارد.

نتیجه‌گیری

پیمان ابراهیم که زمانی به عنوان نقطه عطفی در روابط اعراب و رژیم صهیونیستی معرفی می‌شد، اکنون در بحران مشروعیت به سر می‌برد. آینده این پیمان وابسته به این است که آیا ملت‌ها و دولت‌های منطقه می‌پذیرند صلح را بر پایه عدالت و آزادی تعریف کنند، یا همچنان در چارچوب معادلات قدرت و منافع خارجی گرفتار خواهند ماند. از نگاه ایران و ملت‌های آزاده، صلح زمانی معنا دارد که بر پایه پایان اشغال، آزادی قدس و بازگشت کرامت به مردم فلسطین بنا شود.هر توافقی که این اصول را نادیده بگیرد، هرچند در ظاهر با نام صلح و توسعه امضا شود، در حقیقت ادامه همان سیاست قدیمی اشغال و نفوذ است و تاریخ نشان داده که چنین صلح‌هایی پایدار نخواهند بود.

روزنامه صبح ساحل