انسجام در داوری

در چنین شرایطی، توجه به شیوه‌های جایگزین حل اختلاف، به‌ویژه داوری حرفه‌ای، بیش از پیش اهمیت یافته است. داوری حرفه‌ای به عنوان نهادی قانونمند و سازمان‌یافته، تلاش می‌کند با تکیه بر تخصص، بی‌طرفی و سرعت در رسیدگی، راهکاری کارآمد برای حل‌وفصل اختلافات فراهم آورد. این شیوه علاوه بر آنکه به طرفین اختلاف امکان می‌دهد پرونده خود را در فضایی تخصصی‌تر بررسی کنند، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش بار پرونده‌های ورودی به محاکم قضایی نیز ایفا کند. در همین راستا، کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان با هدف ساماندهی فرایند داوری، ارتقای استانداردهای حرفه‌ای و افزایش اعتماد عمومی با این شیوه حل اختلاف فعالیت می‌کند. در گفت‌وگو با مهدی هاشمی؛ رئیس هیئت مدیره کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان، به بررسی نقش و کارکرد این نهاد در توسعه فرهنگ داوری، ارتقای کیفیت رسیدگی‌های داوری و تأثیر آن بر تسهیل و تسریع روند حل‌وفصل اختلافات پرداخته‌ایم.

امروزه با وجود دادگاه‌ها، چرا همچنان داوری اهمیت دارد؟

با توسعه روابط اقتصادی، تجاری، پیمانکاری و قراردادی، حجم اختلافات نیز افزایش یافته است. هرچند دادگستری مرجع اصلی رسیدگی به دعاوی است، اما داوری به عنوان یکی از مهم‌ترین روش‌های جایگزین حل اختلاف، این امکان را فراهم می‌کند که اختلافات در مدت زمان کوتاه‌تر، با تشریفات کمتر و توسط افراد متخصص بررسی و حل شود. در بسیاری از کشورهای پیشرفته، داوری نخستین انتخاب فعالان اقتصادی برای حل اختلافات است.

مهم‌ترین مشکل داوری به شیوه سنتی چه بوده است؟

یکی از مهم‌ترین آسیب‌های داوری سنتی، مسئله بی‌طرفی بود. در برخی موارد، شخص تنظیم‌کننده قرارداد یا یکی از طرفین اختلاف، فردی را به عنوان داور معرفی می‌کرد که با او رابطه دوستی، شراکت یا آشنایی نزدیک داشت. همین موضوع گاه موجب می‌شد اعتماد یکی از طرفین نسبت به فرآیند داوری کاهش یابد و شائبه جانبداری به وجود آید. هرچند بسیاری از داوران با انصاف و عدالت عمل می‌کردند، اما نبود یک نظام منسجم نظارتی، زمینه بروز چنین نگرانی‌هایی را فراهم می‌ساخت.

برای رفع این مشکل چه راهکاری پیش‌بینی شده است؟

قوه قضاییه با هدف ساماندهی نهاد داوری و افزایش اعتماد عمومی، طرح کانون‌های داوران حرفه‌ای را ایجاد و حمایت کرد. در این ساختار، داوران پس از طی فرآیندهای قانونی، آموزشی و ارزیابی‌های لازم موفق به دریافت پروانه فعالیت می‌شوند و تحت نظارت مستمر قرار دارند. هدف اصلی آن است که داوری از یک فعالیت مبتنی بر روابط شخصی به یک نهاد تخصصی، قانونمند و مورد اعتماد جامعه تبدیل شود.

کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان چگونه بر عملکرد داوران نظارت می‌کند؟

بر اساس اساسنامه کانون، مرجع ویژه‌ای برای رسیدگی به تخلفات داوران پیش‌بینی شده است. نکته مهم آن است که یکی از اعضای این مرجع توسط رئیس کل دادگستری استان انتخاب می‌شود. این سازوکار نظارتی موجب افزایش دقت، نظم و مسئولیت‌پذیری داوران شده و اعتماد مردم را نسبت به سلامت فرآیند داوری تقویت می‌کند.

اگر فردی نسبت به عملکرد یک داور اعتراض داشته باشد، چه اقدامی می‌تواند انجام دهد؟

هر شخصی که مدعی تخلف داور باشد، می‌تواند شکایت خود را در کانون ثبت کند. شکایت به صورت دقیق مورد بررسی قرار گرفته و در صورت احراز تخلف، اقدامات قانونی و انتظامی لازم انجام خواهد شد. این موضوع یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های داوری حرفه‌ای با شیوه‌های سنتی است.

آیا کانون داوران حرفه‌ای با دستگاه قضایی تعامل دارد؟

بله، تعامل میان کانون داوران حرفه‌ای و دادگستری بسیار نزدیک و سازنده است. در همین خردادماه، نشستی با حضور رئیس کل دادگستری استان هرمزگان، معاونین ایشان، دادستان مرکز استان، رؤسای دادگستری‌ها و دادستان‌های شهرستان‌های مختلف استان برگزار شد و موضوع توسعه داوری حرفه‌ای و بهره‌گیری از ظرفیت آن در حل اختلافات مورد بررسی قرار گرفت. این نشست بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و خبرگزاری‌های کشور داشت. این تعاملات بیانگر حمایت جدی دستگاه قضایی از نهاد داوری حرفه‌ای است.

آیا قوه قضاییه برای توسعه داوری برنامه مشخصی دارد؟

بله. دستورالعمل ساماندهی داوری که به امضای ریاست محترم قوه قضاییه رسیده است، یکی از مهم‌ترین اسناد بالادستی در این حوزه محسوب می‌شود. محور اصلی این دستورالعمل، توسعه داوری حرفه‌ای، افزایش اعتماد عمومی و ترویج فرهنگ حل اختلاف از طریق داوری است. بر اساس این دستورالعمل، مرکز توسعه حل اختلاف قوه قضاییه با همکاری کانون‌های داوران حرفه‌ای سراسر کشور موظف‌اند برای معرفی ظرفیت‌های داوری و افزایش اقبال عمومی به این نهاد تلاش کنند. همچنین مطابق ماده ۱۷ این دستورالعمل، رؤسای حوزه‌های قضایی مکلف‌اند از ظرفیت‌های قانونی موجود برای هدایت اصحاب دعوا به سمت داوری و سایر شیوه‌های جایگزین حل اختلاف استفاده کنند.

آیا ورود به کانون داوران حرفه‌ای آسان است؟

خیر. با توجه به اهمیت داوری و تأثیر مستقیم آن بر حقوق مردم، معیارهای علمی، اخلاقی و حرفه‌ای دقیقی برای پذیرش داوران در نظر گرفته شده است. افراد متقاضی باید از صلاحیت علمی، حسن شهرت، سلامت اخلاقی، تعهد حرفه‌ای و توانایی لازم برای حل عادلانه اختلافات برخوردار باشند. هدف این است که تنها افراد متخصص، بی‌طرف و اخلاق‌مدار وارد این عرصه شوند تا مردم با آرامش خاطر اختلافات خود را به آنان بسپارند.

آیا رسیدگی در داوری سریع‌تر از مراجع قضایی است؟

بدون تردید یکی از مهم‌ترین مزایای داوری، سرعت در رسیدگی است. طرفین اختلاف می‌توانند بدون تشریفات پیچیده و زمان‌بر، به داوران دسترسی داشته باشند و مدارک، مستندات و دفاعیات خود را ارائه کنند. همین ویژگی موجب شده است که بسیاری از فعالان اقتصادی و صاحبان کسب‌وکار، داوری را به عنوان نخستین گزینه برای حل اختلافات خود انتخاب کنند.

آیا داوری فقط برای اختلافات تجاری کاربرد دارد؟

خیر. بسیاری از اختلافات قراردادی، پیمانکاری، ساختمانی، مشارکت در ساخت، خرید و فروش، خدماتی، بازرگانی و سایر دعاوی قابل ارجاع به داوری هستند. در واقع هر جا که قانون اجازه داده باشد، طرفین می‌توانند اختلافات خود را به داوری بسپارند.

برای اینکه کانون داوران حرفه‌ای استان صلاحیت رسیدگی به اختلافات را داشته باشد، چه اقدامی باید انجام شود؟

بهترین راه، درج شرط داوری در قراردادها است. طرفین می‌توانند در زمان انعقاد قرارداد توافق کنند که در صورت بروز هرگونه اختلاف، موضوع به کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان ارجاع شود.

نمونه شرط داوری پیشنهادی

کلیه اختلافات ناشی از این قرارداد و قراردادهای مرتبط با آن، اعم از اختلافات مربوط به انعقاد، اعتبار، اجرا، فسخ، انفساخ، تفسیر، آثار و نتایج آن، به کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان ارجاع می‌شود و کانون داوری مرجع حل اختلاف و داوری است. این شرط مستقل از قرارداد اصلی بوده و حتی در صورت فسخ یا بطلان قرارداد نیز معتبر خواهد بود. داور یا داوران منتخب حق تمدید مدت داوری را داشته و ابلاغ اوراق، اخطاریه‌ها و رأی داوری از طریق اظهارنامه، پست، پیامک، سامانه‌های الکترونیکی و یا ارسال در بسترهای فضای مجازی به شماره تلفن یا نشانی اعلامی طرفین معتبر و قانونی تلقی می‌شود.

شهروندان چگونه می‌توانند با کانون داوران حرفه‌ای هرمزگان ارتباط برقرار کنند؟

علاقه‌مندان، فعالان اقتصادی، صاحبان مشاغل و عموم شهروندان می‌توانند برای دریافت اطلاعات بیشتر، ثبت درخواست داوری یا کسب مشاوره در این زمینه به دفتر کانون واقع در حد فاصل میدان ۹ دی و میدان پرستار، طبقه چهارم ساختمان کانون وکلای دادگستری استان هرمزگان مراجعه کنند.

مهم‌ترین پیام کانون داوران حرفه‌ای برای مردم چیست؟

امروز داوری دیگر یک روش سنتی مبتنی بر روابط شخصی نیست، بلکه نهادی تخصصی، قانونمند، تحت نظارت و مورد حمایت دستگاه قضایی است. مردم، بازرگانان، سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی می‌توانند با اطمینان خاطر از ظرفیت داوری حرفه‌ای استفاده کنند و از مزایایی همچون سرعت در رسیدگی، تخصصی بودن فرآیند، کاهش هزینه‌ها، حفظ محرمانگی و تضمین بی‌طرفی بهره‌مند شوند. گسترش داوری حرفه‌ای، گامی مؤثر در جهت کاهش اطاله دادرسی، افزایش امنیت حقوقی، توسعه سرمایه‌گذاری و تحقق عدالت سریع و تخصصی است. کانون داوران حرفه‌ای استان هرمزگان با تکیه بر دانش، تخصص، بی‌طرفی و نظارت مستمر، تلاش دارد فرهنگ حل اختلافات از طریق گفت‌وگو، انصاف و داوری حرفه‌ای را در جامعه نهادینه کند و پلی مطمئن میان مردم و عدالت باشد.

روزنامه صبح ساحل