مدیریت آب در ساختمان؛ از چاله آسانسور تا پشت‌بام‌ها

در نگاه عمومی، شاید تصور شود که ایمنی ساختمان فقط به استحکام سازه یا کیفیت مصالح مربوط است، اما واقعیت این است که آب‌های سطحی و راکد در داخل یا اطراف ساختمان نیز تهدیدی جدی برای سلامت ساکنان و پایداری بنا به شمار می‌آیند. یکی از نمونه‌های رایج آن، تجمع آب در چاله آسانسور است؛ جایی که به دلیل نفوذ باران، نشت لوله‌ها یا حتی بالا آمدن سطح آب زیرزمینی، آب در آن جمع می‌شود و اگر به‌موقع تخلیه نشود، می‌تواند هم به سازه ساختمان آسیب بزند و هم محیطی مناسب برای رشد حشرات و به‌ویژه پشه آئدس فراهم کند.
پشه آئدس، که ناقل بیماری‌های خطرناکی همچون تب دنگی است، در آب‌های راکد حتی با حجم بسیار کم تخم‌گذاری می‌کند. یعنی همان مقدار آبی که در سطل کارگاه یا کف چاله آسانسور جمع می‌شود، می‌تواند به منبع یک تهدید بهداشتی برای کل محله تبدیل شود. بنابراین کنترل تجمع آب در ساختمان‌ها، فقط یک اقدام فنی نیست، بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی و سلامت شهری است.
اما ماجرا تنها به چاله آسانسور ختم نمی‌شود. پشت‌بام‌ها، حیاط‌ها، محوطه‌های ساختمانی و حتی داخل کارگاه‌های در حال ساخت نیز می‌توانند محل تجمع آب شوند. متأسفانه گاهی در پروژه‌ها دیده می‌شود که پس از بارندگی، آب باران تا روزها در گودهای خاک‌برداری، سکوهای باز، یا زیر داربست‌ها باقی می‌ماند. این وضعیت نه‌تنها برای کارگران و همسایگان خطرساز است، بلکه به‌تدریج باعث نفوذ رطوبت در پی ساختمان و فرسایش مصالح می‌شود.
در مقررات ملی ساختمان، به‌ویژه مبحث نوزدهم (صرفه‌جویی در مصرف انرژی) و مبحث شانزدهم (تأسیسات بهداشتی)، بر لزوم طراحی سیستم‌های جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی تأکید شده است. پیش‌بینی مسیر زهکشی مناسب در اطراف چاله آسانسور، اجرای درست عایق‌کاری کف‌ها، نصب پمپ تخلیه اضطراری و طراحی ناودان‌های مؤثر در بام از مواردی است که هم به دوام سازه کمک می‌کند و هم از تجمع آب جلوگیری می‌نماید.
شهروندان نیز نقش مهمی دارند. نگهداری صحیح ساختمان، پاک‌سازی ناودان‌ها و کانال‌های آبرو، بستن درپوش مخازن ذخیره آب، و تخلیه آب‌های جمع‌شده در پشت‌بام‌ها و حیاط‌ها باید به بخشی از رفتار روزمره ما تبدیل شود. بی‌توجهی به همین نکات ساده گاهی منجر به خسارت‌های بزرگ می‌شود؛ از خرابی تأسیسات تا گسترش بیماری‌های شهری.
مهندسان و مجریان نیز موظف‌اند هنگام طراحی و اجرای پروژه‌ها، به مسئله هدایت آب توجه جدی داشته باشند. ساختمان نباید تنها بر اساس ظاهر زیبا ساخته شود، بلکه باید رفتار آن در برابر آب نیز از پیش اندیشیده شود؛ زیرا نفوذ آب، دشمن پنهان ساختمان است.
در شهر بندرعباس که بارندگی‌های شدید فصلی و رطوبت بالا ویژگی اقلیمی آن است، رعایت این اصول اهمیت دوچندان دارد. هر کارگاه ساختمانی که پس از باران آب را در کف گودها یا چاله‌ها رها می‌کند، در واقع ناخواسته به تهدیدی برای سلامت عمومی شهر دامن می‌زند.
در نهایت باید گفت: مدیریت آب در ساختمان، فقط یک موضوع فنی نیست؛ بلکه نمادی از احترام به حقوق شهروندان و سلامت جامعه است. خانه‌ای ایمن، خانه‌ای است که نه تنها در برابر زلزله و باد مقاوم باشد، بلکه در برابر نفوذ و تجمع آب نیز محافظت شود.
سازمان نظام مهندسی ساختمان هرمزگان بر اساس رسالت تخصصی و اجتماعی خود، همواره بر رعایت اصول طراحی و نگهداری مرتبط با مدیریت آب در ساختمان‌ها تأکید دارد و از مهندسان، سازندگان و شهروندان دعوت می‌کند تا با دقت بیشتر در این زمینه، سهم خود را در ساخت شهری سالم، پایدار و ایمن ایفا کنند.

روزنامه صبح ساحل