مهره‌های آچمز منطقه

افزایش نگرانی‌ها درباره از سرگیری مجدد جنگ

فروپاشی تفاهم‌نامه، تشدید مجدد تنش‌های نظامی و عدم ثبات در واکنش واشنگتن نشان داد که با وجود دهه‌ها برتری نظامی آمریکا در خلیج‌فارس، واشنگتن در محافظت کامل از شرکای منطقه‌ای و زیرساخت‌های حیاتی آن‌ها در برابر حملات مداوم ایران ناتوان است؛ چراکه جمهوری اسلامی ایران همچنان کنترل تنگه هرمز را در دست دارد و قواعد بازی را به همسایگان ضعیف‌تر خود دیکته می‌کند.

بخش عمده‌ای از تحلیل‌های پس از «عملیات خشم حماسی» بر جنبه‌های نظامی متمرکز بوده است. اسرائیل و ایالات متحده توانمندی‌های عملیاتی بی‌سابقه‌ای از خود نشان دادند. اگر این عملیات صرفاً از منظر تاکتیکی و عملیاتی ارزیابی شود، دستاوردی چشمگیر محسوب می‌شود. با این حال، این شیوه‌ای نیست که پادشاهی‌های عربی حوزه خلیج فارس بر اساس آن نتایج جنگ‌ها را می‌سنجند.

برای ریاض، ابوظبی، دوحه و دیگر پایتخت‌های منطقه، مسئله اصلی این است که آیا استفاده از زور، به ایجاد نظمی منطقه‌ای با ثبات‌تر و امن‌تر انجامیده یا خیر.

با این معیار، وضعیت موجود در اواخر ماه ژوئیه را نمی‌توان چیزی جز یک ناکامی راهبردی بزرگ توصیف کرد.

از دیدگاه کشورهای حوزه خلیج فارس، این درگیری تغییری بنیادین در موازنه قوای منطقه ایجاد نکرد. تهران با وجود متحمل شدن خسارات نظامی و اقتصادی، همچنان آن توانمندی‌های قهری را که برای سیاست‌گذاران منطقه حیاتی است، حفظ کرده: توانایی تهدید زیرساخت‌های انرژی، مختل کردن تجارت دریایی و تحمیل هزینه‌های مکرر به همسایگان. برای پادشاهی‌های خلیج فارس، این توانمندی‌های پایدار بسیار مهم‌تر از تلفات ایران در میدان نبرد هستند، زیرا همچنان تعیین‌کننده موازنه امنیتی منطقه به شمار می‌روند. هیچ‌چیز به اندازه اهرم فشار پایدار ایران بر تنگه هرمز، گویای این واقعیت نیست. دانیا ثافر، مدیر اجرایی «مجمع بین‌المللی خلیج فارس»، می‌گوید کشورهای این منطقه در تلاش برای کاهش تنش‌ها در بحبوحه یک جنگ پرهزینه، با یکدیگر و همچنین با ایالات متحده و ایران در حال گفتگو هستند. در این راستا یک مقام آمریکایی به وب‌سایت «اکسیوس» گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نیز روز شنبه 10مرداد با ترامپ گفتگو کرده و ضمن ابراز نگرانی نسبت به وضعیت موجود، خواستار شفاف‌سازی درباره برنامه‌های واشنگتن در قبال ایران شده است. در نتیجه، شاهد یک استراتژی پر ریسک از سوی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس می‌باشیم که در آن روابط امنیتی نزدیک با واشنگتن حفظ می‌شود و همزمان به دنبال سازش با تهران برای کاهش خطرات درگیری‌های آینده هستند. رهبران کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به جای انتخاب بین واشنگتن و پکن، رویارویی و دیپلماسی، بازدارندگی و تعامل، به طور فزاینده‌ای همه این موارد را به طور همزمان و به شیوه‌ای چندجانبه دنبال می‌کنند؛ در حالی که خواهان پایان تنش‌ها می باشند.

لغو بدون هماهنگی حمله مشترک از سوی ترامپ پس از تهدیدهای گسترده

براساس ادعای رسانه‌های اسرائیلی، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان حمله برنامه‌ریزی‌شده به ایران، اسرائیل را در بی‌خبری کامل گذاشت و ناگهان دستور لغو این حمله مشترک را صادر کرد؛ به‌طوری که مقامات اسرائیلی ادعا دارند که از طریق شبکه‌های اجتماعی از این تصمیم مطلع شدند. گزارش‌ها حاکی از آن است که اسرائیل و فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با اعلام خبر لغو حمله به ایران توسط ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، غافلگیر شدند. یک مقام ارشد به شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل گفت: «ما ساعت‌ها در وضعیتی از بلاتکلیفی مطلق به سر می‌بردیم.» او افزود: «ترامپ ما را در هاله‌ای از ابهام رها کرد. فرماندهان ارشد از طریق شبکه‌های اجتماعی ترامپ در جریان وقایع قرار می‌گرفتند.»

ترامپ اعلام کرد که پس از درخواست تهران و «سایر کشورهای خاورمیانه» برای فرصت جهت نهایی کردن چارچوب یک توافق صلح، حمله نظامی برنامه‌ریزی‌شده علیه ایران را لغو کرده است؛ او مدعی شد که بر سر کلیات یک توافق، توافق حاصل شده بود.

ترامپ همچنین مدعی شد که اسرائیل با این اقدام موافقت کرده و خواستار به نتیجه رسیدن سریع مذاکرات شده است. این مقام اسرائیلی گفت: «احساس می‌کردیم که ما را کنار گذاشته‌اند». بسیاری از ناظران معتقدند که تهدید به درگیری که طی ۲۴ ساعت بسیار جدی به نظر می‌رسید- به نوعی یک بازی «لبه پرتگاه» (سیاست تهدید به اقدام شدید برای امتیازگیری) بوده است؛ اقدامی که با هدف متقاعد کردن ایرانیان به وقوع قریب‌الوقوع حمله و وادار کردن آن‌ها به پذیرش خواسته‌های ترامپ طراحی شده بود. این در حالی است که علاوه بر تلاش‌ها برای جلوگیری از درگیری از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس، نبود راهبرد شفاف ترامپ در جنگ با ایران نمایان‌تر شد و همین امر نگرانی‌های این کشورها را بنا به گزارش وال‌استریت‌ژورنال بیشتر کرده است چراکه خود را آسیب پذیرتر در برابر حملات احتمالی می‌بینند. همین نگرانی‌ها آن‌ها را به سمت درخواست سامانه و موشک‌های رهگیر دفاع هوایی بیشتر از واشنگتن سوق می‌دهد.