معجـزه سفیـد

رقابت بین باکتری‌ها

متخصصان از دیرباز بر این باور بودند که ماست، ماده غذایی تقویت‌کننده و سرشار از پروتئین، کلسیم و سایر مواد مغذی است. با این حال پژوهش‌های دیگری به صورت تخصصی‌تر برای بررسی اثر ماست بر پیشگیری از سرطان روده (Colon Cancer)، انجام شده است. برای دانستن این موضوع که آیا ماست واقعا در پیشگیری از سرطان روده نقش دارد یا نه، باید با باکتری‌های روده آشنا شد. تعداد زیادی باکتری (چندین تریلیون) در روده زندگی می‌کنند که برخی از آن‌ها در محافظت از بدن نقش دارند در حالی‌که برخی دیگر باعث التهاب یا حتی رشد تومور خواهند شد. تعادل میان باکتری‌های مفید و غیر مفید، تاثیر زیادی بر سلامت افراد می‌گذارد. اینکه کدام دسته از باکتری‌ها (مضر یا مفید) افزایش بیشتری داشته باشند، تا حد زیادی به سبک زندگی بستگی دارد. عدم تحرک بدنی، مصرف زیاد الکل، رژیم غذایی پرچرب و...، برخی از مواد مغذی مورد نیاز باکتری‌های روده را کاهش می‌دهند. این کاهش مواد مغذی، ممکن است روی سیستم ایمنی اثر سوء بگذارد. اگر مواد مغذی کافی برای رشد باکتری‌های مفید در دسترس نباشد، باکتری‌های مضرتر کنترل نمی‌شوند، در نتیجه روده در برابر رشد تومور محافظت کمتری دارد. علاوه بر این، میکروب‌های مضر ممکن است سمومی ترشح کنند که به سلول‌ها و دی ان ای (DNA) آسیب وارد شود. این مسئله به رشد تومور در روده دامن می‌زند و احتمال بروز آن را افزایش می‌دهد. ماست می‌تواند این روند نامطلوب را معکوس کند بدین معنا که از روده بزرگ در برابر باکتری‌های مضر محافظت به عمل آورد.

ماست بیشتر، سرطان کمتر؟

باید توجه داشت که همه ماست‌ها چنین خاصیتی ندارند و این ویژگی تنها به ماست‌های پروبیوتیک اختصاص دارد. پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که در برابر میکروب‌های مضر ایستادگی کرده و التهاب را کاهش می‌دهند. شاید چنین تصور شود که راه حل ساده‌ای پیش‌روی افراد قرار دارد، اینکه ماست بیشتری بخورند تا باکتری‌های خوب تقویت شوند و توانایی روده بزرگ برای مبارزه با تومور افزایش یابد. اما واقعیت این است که این فرآیند بسیار پیچیده‌تر از این تصور است. درک روشنی از رابطه بین یک تغییر مشخص در رژیم غذایی و سلامت روده دشوار است. آنچه پژوهشگران در آزمایشگاه دنبال می‌کنند، نگاه کل‌نگر به نقشی است که محیط از دریچه باکتری‌های روده، در سلامت افراد ایفا می‌کند. در واقع، ماست می‌تواند یک بخش از این معادله باشد اما قطعا عوامل دیگری هم در این میان نقش دارند.

جوان‌ها در معرض خطر

پزشکان در گذشته سرطان روده بزرگ را بیماری دوران سالمندی می‌دانستند اما در حال حاضر، میزان ابتلا در میان افراد جوان‌تر (زیر 55 سال) به شدت رو به افزایش است. به باور متخصصان، تغییرات محیطی و سبک زندگی ممکن است یکی از دلایل این جا‌‌به‌جایی سنی باشد. اغلب سرطان‌های روده و راست روده ارثی نیستند و دلایل دیگری در بروز آن‌ها نقش دارند. در بسیاری از موارد، این سرطان‌ها به محیط، سبک زندگی و بسیاری از عوامل دیگر مرتبط هستند. مطالعات نشان می‌دهد برخی عوامل، خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می‌دهد. برای مثال، چاقی، دیابت، استعمال دخانیات و مصرف الکل را می‌توان نام برد. همچنین رژیم‌های غذایی که در آن‌ها استفاده از غذاهای فرآوری شده و کم فیبر بالاست، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.

ماست، زیر ذره‌بین یک پژوهش

متخصصان، مواد غذایی پر فیبر و خوراکی‌های تخمیری مانند ماست را به عنوان بخشی از یک رژیم دوستدار روده معرفی می‌کنند. یک مطالعه گسترده در سال 2025 به این پرسش پرداخت که آیا مصرف ماست طی سالیان متمادی با خطر سرطان روده بزرگ مرتبط است یا خیر. پژوهشگران بیش از 130 هزار نفر را برای دهه‌ها زیر نظر گرفتند و رژیم غذایی آن‌ها را ثبت کردند. علاوه بر این، بررسی کردند که کدام‌یک از افراد به سرطان روده بزرگ مبتلا شدند. همچنین نمونه‌های تومور را بررسی کردند تا وجود نوعی باکتری خاص و مفید به نام بیفیدوباکتریوم(Bifidobacterium) را در آن‌ها بسنجند. این مطالعه نشان داد که مصرف ماست به طور کلی با کاهش خطر سرطان روده بزرگ ارتباط ندارد، اما افرادی که هفته‌ای 2 یا چند وعده ماست می‌خوردند، 20 تا 40 درصد کمتر در معرض خطر نوع خاصی از تومور سرطان روده بزرگ بودند که در آن بیفیدوباکتریوم وجود دارد.

راز مصرف مداوم

باکتری‌های مفیدی که در ماست هستند وقتی وارد روده می‌شوند، معمولا نمی‌توانند آن‌جا بمانند. چون روده از همان بدو تولد، باکتری‌های خودش را دارد و جای خود را به راحتی به باکتری‌های تازه وارد، نمی‌دهند. به همین دلیل، بیشتر این باکتری‌ها فقط از روده عبور می‌کنند و دفع می‌شوند. اگر هم چند روزی بمانند، تاثیرشان موقتی است. برای اینکه ماست واقعا فایده‌ای داشته باشد، باید مدت زیادی هر روز به طور مرتب ماست مصرف شود. البته متخصصان می‌گویند تحقیقات فعلی درباره این موضوع هنوز کافی و دقیق نیستند و نمی‌توان با قاطعیت نظر داد. فواید دیگر ماست می‌توانند بخش مفیدی از یک رژیم غذایی متعادل و مغذی باشند که به سلامت روده کمک می‌کنند. ماست منبع خوبی از پروتئین است که به حفظ احساس سیری و سلامت ماهیچه‌ها یاری می‌رساند. همچنین کلسیم و فسفر بدن را تامین می‌کند که هر دو، در ساختن استخوان‌ها و دندان‌های محکم نقش دارند. ماست دارای ویتامین‌های گروه ب (B) مانند ریبوفلاوین و ویتامین ب 12 (B12) است که به بدن در تولید انرژی کمک کرده و از عملکرد مغز و اعصاب پشتیبانی می‌کند. همچنین شواهدی وجود دارد که خوردن روزانه ماست ممکن است با کاهش خطر بیماری قلبی و دیابت نوع 2 مرتبط باشد. پژوهشگران هنوز کاملا مطمئن نیستند که علت دقیق این مسئله چیست اما احتمالا این اثر به نقشی که ماست در فرآیندهایی مانند کنترل قند خون و التهاب در بدن ایفا می‌کند ممکن است مربوط باشد.

هر ماستی، ماست نیست!

شاید خیلی از افراد تصور کنند که انواع ماست برای روده مفید به حساب می‌آیند اما این باور نادرست است. بسیاری از ماست‌های موجود در فروشگاه حاوی شکر افزوده یا مواد مصنوعی هستند و برخی هم طی فراوری، باکتری‌های مفید خود را از دست می‌دهند. به طور کلی، ماست پروبیوتیک (روی برچسب قید شده باشد) برای روده مفید است. ماست معمولی پاستوریزه نیز گزینه خوبی به حساب می‌آید اما در آن باکتری زنده وجود ندارد.