بین الملل
ورود «ناسیونالیسم غذایی» به ادبیات روابط بین‌الملل؛
در سال‌های اخیر، نظم جهانی در توزیع مواد اساسی با تغییراتی بنیادین روبرو شده؛ به‌گونه‌ای که مفهوم امنیت غذایی از یک هدف بشردوستانه به یک اولویت ملی سخت‌گیرانه تبدیل شده است.
در پاسخ به بحران‌های اقلیمی و تنش‌های ژئوپلیتیک، بسیاری از کشورهای صادرکننده غلات، مسیرهای صادراتی خود را به طور ناگهانی مسدود کرده‌اند. برای نمونه، تصمیم دولت هند برای ممنوعیت صادرات برنج یا محدودیت‌های شدید صادرات گندم در برخی کشورهای اروپایی و آمریکای لاتین، پیامدی مستقیم از رویکردی جدید حکایت دارد که اصطلاحاً ناسیونالیسم غذایی نامیده می‌شود. این پدیده باعث شد تا زنجیره تأمین جهانی دچار گسست شود و کشورهای مصرف‌کننده در سویه‌های مختلف جهان، با افزایش قیمت‌های بی‌سابقه و کمبودهای شدید در کالاهای اساسی مواجه شوند.
اما این تغییر رفتار در بازارهای جهانی، یک واکنش اقتصادی به بحران‌های داخلی کشورها و یا اختلال در عرضۀ جهانی نیست؛ وقتی غلات از یک کالای تجاری به یک دارایی استراتژیک تبدیل می‌شوند، تامین غذا به ابزاری برای سیاست خارجی تبدیل می‌شود. آیا ناسیونالیسم غذایی تنها راهی برای نجات داخلی است، یا اینکه گرسنگی در حال تبدیل شدن به یک ابزار جدید برای اعمال فشار و گروکشی در میز مذاکرات سیاسی است؟
تماشای میزهای خالی
ناسیونالیسم غذایی زمانی رخ می‌دهد که یک کشور تولیدکننده، برای تضمین موجودی داخلی و کنترل قیمت‌ها در زمان بحران، صادرات کالاهای اساسی خود را محدود یا به‌طور کامل ممنوع می‌کند. برای نمونه، در سال‌های اخیر شاهد بودیم که هند، یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان برنج و گندم در جهان، برای مقابله با تورم داخلی و تضمین غذای شهروندانش، محدودیت‌های شدیدی بر صادرات این محصولات اعمال کرد. این اقدام، واکنش‌های زنجیره‌ای در بازارهای جهانی ایجاد کرد؛ به‌گونه‌ای که قیمت غلات در کشورهای مصرف‌کننده (به‌ویژه در شمال آفریقا و خاورمیانه) به‌شدت افزایش یافت و در بسیاری از نقاط، این تصمیم منجر به ایجاد صف‌های طولانی برای خرید نان و مواد اولیه شد. در واقع، ناسیونالیسم غذایی بازتابی از این واقعیت است که دولت‌ها در لحظات بحرانی، بقای ملی را بر تعهدات تجاری بین‌المللی اولویت می‌دهند. این اثر دومینووار ثابت می‌کند که امنیت غذایی در جهان امروز، یک وابستگی متقابل و شکننده است. وقتی یک کشور صادرکننده، مرزهایش را می‌بندد، در واقع به کشورهای مصرف‌کننده هشدار می‌دهد که زنجیره تأمین جهانی در برابر تصمیمات سیاسی-اقتصادی بسیار آسیب‌پذیر است و این آسیب‌پذیری، زمینه‌ساز تغییر در استراتژی‌های ملی کشورهای جهان می‌شود.
امنیت غذایی در برابر بازار آزاد
در ساختار سنتی بازار آزاد، غلات به عنوان کالاهایی تجاری شناخته می‌شدند که بر اساس عرضه و تقاضا، از مناطق تولیدکننده به سوی بازارهای سودآورتر حرکت می‌کردند. اما در سال‌های اخیر، این رویکرد جای خود را به سیاست‌های خودکفایی داده است. در بسیاری از کشورهای تولیدکننده، شاهد تقابل شدیدی میان شرکت‌های صادراتی بزرگ که به دنبال بهره‌برداری از قیمت‌های بالای جهانی برای کسب سود بیشتر هستند و دولت‌هایی هستیم که برای جلوگیری از شورش‌های داخلی یا تورم شدید، دست به ورود مستقیم در بازار زده‌اند. این تغییر رویکرد باعث شده است تا غلات، از جایگاه یک محصول کشاورزی ساده، به یک دارایی استراتژیک تبدیل شود؛ درست مانند نفت و گاز که در زمان بحران، کنترل آن‌ها مستقیماً به دست دولت‌ها می‌افتد تا از خروج منابع حیاتی از مرزها جلوگیری کنند. تقابلی که نشان‌دهندۀ سقوط باور به امنیت از طریق تجارت است. سال‌ها تصور می‌شد که تخصص در تولید و تکیه بر واردات از بازارهای متنوع، ایمن‌ترین راه برای تأمین غذاست؛ اما ناسیونالیسم غذایی ثابت کرد که در لحظات بحرانی، بازار آزاد ضمانت‌نامه هیچ کشوری نیست. وقتی منطق بقا جایگزین منطق سود می‌شود، دولت‌ها متوجه می‌شوند که وابستگی به زنجیره‌های تأمین جهانی، در واقع پذیرفتن یک ریسک سیاسی بزرگ است. در نتیجه، تغییر اولویت از بهینه‌سازی اقتصادی به تضمین فیزیکی منابع، نشان می‌دهد که جهان به سمتی می‌رود که در آن دسترسی به غذا، بخشی از شیوۀ امنیتی و دفاعی کشورها محسوب می‌شود.
گرسنگی به مثابه ابزار گروکشی سیاسی
در بازارهای جهانی غلات، کنترل بر جریان توزیع به اندازه توان تولید، اهمیت استراتژیک دارد. در شرایط بحران، کشورهای صادرکننده اغلب از ابزاری به نام مدیریت صادرات استفاده می‌کنند که در آن، دسترسی به محموله‌ها بر اساس اولویت‌های سیاسی-امنیتی بازپیکربندی می‌شود. برای مثال، در زمان تنش‌های ژئوپلیتیک، شاهد هستیم که محموله‌های غلات به جای مسیرهای بهینه اقتصادی، به سمت کشورهای هم‌پیمان هدایت می‌شوند یا دسترسی به بندرهای صادرکننده برای برخی خریداران با استناد به رویه‌های اداری یا تغییر در قوانین گمرکی دشوار می‌شود. این مکانیسم باعث می‌شود که کشور مصرف‌کننده، برای بازگرداندن دسترسی به منابع حیاتی، مجبور شود در تعاملات دیپلماتیک خود با کشور صادرکننده، رویکردی انعطاف‌پذیرتر در پیش بگیرد تا زنجیره تأمین غذای خود را دوباره فعال کند.
بنابراین در دنیای امروز، توانایی تأمین غذا به یک اهرم قدرت تبدیل شده است. وقتی دسترسی به کالای اساسی از حالت تجارت آزاد به تخصیص مدیریت‌شده تغییر می‌کند، در واقع یک وابستگی استراتژیک شکل می‌گیرد. در این مدل، کشور صادرکننده حتی بدون اعلام صریح هرگونه شرط سیاسی، تنها با تغییر در سرعت ارسال یا حجم تخصیص، می‌تواند بر تصمیمات سیاسی کشور مصرف‌کننده اثر بگذارد. در واقع، نفوذ سیاسی در اینجا از طریق ایجاد ترس از کمبود اعمال می‌شود؛ چیزی که باعث می‌شود امنیت ملی کشور مصرف‌کننده، به شدت تابع تصمیمات سیاسی در کشور صادرکننده شود. اگرچه کشورهای مصرف‌کننده برای کاهش این وابستگی، تلاش می‌کنند منابع خود را متنوع کرده و از کشورهای ثالث تأمین کنند، اما در لحظات بحران، محدودیت‌های لجستیکی، تفاوت در کیفیت محصولات و یا قیمت‌های نجومی در بازارهای جایگزین، باعث می‌شود که این راهکار، نتواند به سرعت جایگزین منبع اصلی شود. در نتیجه، همین تاخیر در جایگزینی، پنجره زمانی لازم برای اعمال فشار سیاسی توسط کشور صادرکننده را فراهم می‌کند.
روزنامه صبح ساحل
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
شرایط فروش سایپا ۱۵۱ GX اعلام شد / ثبت‌نام وانت پراید و جزئیات قیمت
افزایش ۹ درصدی تولید صید میگو در هرمزگان
درمان رایگان دهک‌های پایین در پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی
افت ۳۴ هزار واحدی شاخص کل بورس در آخرین روز کاری هفته
هشدار ناسا درباره خطر شوک الکتریکی برای فضانوردان در ماه
کشتی کانتینر بر متخلف با ۲۵۰۰ کانتینر در جنوب تنگه هرمز غرق شد
کشف ۲۰۳ کیلوگرم تریاک در تعقیب گریز پلیس هرمزگان با قاچاقچیان
ثبت رکوردی جدید برای دمای اقیانوس آرام در پی پدیده ال‌نینو
شنیده شدن صدای چند انفجار در پایتخت عربستان
هشدار زرد هواشناسی برای ۲۵ استان؛ رگبار و رعدوبرق در راه است
جذب ۴ هزار گروه پرستاری جدید در سازمان تامین اجتماعی
شهادت مامور پلیس در حمله تروریستی در شهرستان مهرستان سیستان و بلوچستان
کشتی فرنگی زیر ۲۳ سال جهان؛ مهمدی نخستین طلایی ایران
اطلاعات تکمیلی از حمله پهپادی به یک لنج در آب‌های هرمزگان
بخشی ازمطالبات پیمانکاران نفتی امروز پرداخت می‌شود
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره می‌شود.
