علم و فناوری
گرمایش جهانی ارتباط آب‌وهوایی دیرینه میان اقیانوس آرام و اقیانوس هند را دچار اختلال جدی کرده. قرن‌ها نوسانات دمایی و جابه‌جایی توده‌های هوا بر فراز مناطق استوایی اقیانوس آرام از طریق جو حرکت می‌کرد و الگوهای دمایی اقیانوس هند را در فاصله هزاران کیلومتری تغییر می‌داد. این ارتباط جوی شبیه یک گفتگوی اقلیمی پیوسته میان دو حوضه آبی عظیم عمل می‌کرد و ثبات آن نقشی کلیدی در شکل‌گیری الگوهای زیست‌محیطی سیاره ما داشت.
تأثیرات این پدیده جوی مستقیماً ساکنان خشکی‌ها را تحت تاثر قرار می‌دهد، زیرا تغییرات دمای اقیانوس هند تعیین‌کننده میزان بارندگی و شرایط اقلیمی در مناطق پرجمعیت قاره‌های آسیا، آفریقا و استرالیا است.
تا به حال، دانشمندان با تکیه بر این پیوند باثبات می‌توانستند وضعیت آب‌وهوا را ماه‌ها و حتی سال‌ها قبل پیش‌بینی کنند. یافته‌های جدید پژوهشگران نشان می‌دهد که این سازوکار تنظیمی طی دهه‌های اخیر، روند بسیار متفاوتی در پیش گرفته است.
سازوکار گردش واکر و پل جوی میان دو اقیانوس
موتور محرک این تبادل اقلیمی، سامانه عظیمی از جریان هوا موسوم به گردش واکر اقیانوس آرام (Pacific Walker circulation) است که بر فراز پهنه استوایی حرکت می‌کند. اختلاف دمای آب در بخش‌های مختلف اقیانوس، هوای گرم و مرطوب را به لایه‌های بالایی جو می‌فرستد و پس از طی مسافت‌های طولانی، در نقاط دیگر فرود می‌آورد تا بادهای سطحی شکل بگیرند. در دوره‌هایی نظیر رویداد ال‌نینو (El Niño) این چرخه جوی تضعیف می‌شود و هم‌زمان دمای کل حوضه اقیانوس هند را دچار نوسان می‌کند.
ارتباط تاریخی این دو سامانه آبی نشان می‌داد که دمای اقیانوس هند همواره با تحولات اقیانوس آرام هماهنگ پیش می‌رفت. با افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای از دهه ۱۹۵۰ میلادی به بعد، اقیانوس هند در هر دهه حدود ۰.۱ درجه سانتی‌گراد گرم‌تر شده است. هم‌زمان گردش واکر آرام نیز از دهه ۱۹۸۰ میلادی قوت بیشتری گرفت که نتیجه این دو رویداد، معکوس شدن ماهیت پیوند سنتی میان این دو پهنه آبی بزرگ بوده است.
کاوش در تاریخ اقلیم با کمک داده‌های طبیعی
داده‌های ثبت‌شده با ابزارهای مدرن هواشناسی تنها حدود یک قرن قدمت دارند و به تنهایی برای بررسی تاریخی این پدیده کافی نبودند. گروهی از دانشمندان به سرپرستی دانشگاه کلرادو بولدر برای حل این مسئله، مشاهدات معاصر را با آرشیوهای زیستی و زمین‌شناختی ترکیب کردند. آن‌ها با واکاوی ۳۵ هسته مرجانی، سه ثبت از حلقه‌های رشد درختان و یک نمونه استالاگمیت غاری موفق شدند الگوهای اقلیمی را از سال ۱۶۳۱ تا ۱۹۹۰ میلادی بازسازی کنند.
بررسی این شناسنامه‌های طبیعی اثبات کرد که در بیشتر طول این چهار قرن، سامانه‌های اقلیمی آرام و هند رفتاری هم‌راستا داشته‌اند. تنها استثنای چشمگیر گذشته به سال‌های ۱۸۱۰ تا ۱۸۵۰ میلادی بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که فوران‌های آتشفشانی غول‌آسا از جمله فوران کوه تامبورا (Mount Tambora) در اندونزی رخ داد. خاکسترهای گوگردی ناشی از فوران‌ها با بازتاب نور خورشید باعث خنک شدن نامتقارن زمین شدند و پل ارتباطی جوی را به شکل موقت برهم زدند.
تفاوت بحران کنونی با اختلالات آتشفشانی قرن نوزدهم
اختلال رخ‌داده در قرن نوزدهم حاصل یک فرآیند طبیعی گذرای خنک‌کننده بود، در حالی که ناهنجاری دوران معاصر به خاطر فعالیت‌های انسانی است. دانشمندان پیوند اقلیمی سال‌های ۱۹۴۵ تا ۲۰۲۵ میلادی را با دوره‌های مشابه در شبیه‌سازی‌های هزاره اخیر مقایسه کردند و متوجه شدند ناهماهنگی کنونی کاملاً خارج از بازه معمول آماری قرار دارد. یعنی تغییرات اقلیمی ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی توانسته بر روندهای چندصدساله طبیعت غلبه کند.
از کار افتادن همبستگی میان حوضه‌های اقیانوسی پیامدهای گسترده‌ای برای جوامع بشری دارد زیرا مبنای مدل‌های پیش‌بینی فصلی بارش نامعتبر می‌کند. این دگرگونی برنامه‌ریزی برای مدیریت منابع آب، الگوهای کشت کشاورزی و پیشگیری از سیل و خشکسالی را در مناطقی نظیر خاورمیانه و آسیای جنوب شرقی بسیار پیچیده خواهد کرد. اکنون کارشناسان هواشناسی باید الگوهای اقلیمی خود را متناسب با این روابط ناشناخته بازنویسی کنند.
پیامدهای ناهماهنگی اقیانوس‌ها بر امنیت غذایی و معیشت
شکسته شدن تعادل میان این دو حوزه اقیانوسی تنها یک مفهوم انتزاعی در فیزیک جو نیست، بلکه مستقیماً مزارع برنج و گندم را در پرجمعیت‌ترین قاره جهان تهدید می‌کند. بادهای موسمی موسوم به مونسون که معیشت صدها میلیون کشاورز به آن‌ها گره خورده است، بر اساس تفاوت گرمایی میان دریا و خشکی شکل می‌گیرند. وقتی آب‌های اقیانوس هند به شکل ناهماهنگ و مستقل از آرام داغ می‌شوند، زمان بارش‌های سیل‌آسا جابه‌جا شده و چرخه‌های آبیاری سنتی در کشورهای در حال توسعه به هم می‌ریزند.
درس‌هایی از فوران تامبورا و سال بدون تابستان
فوران تاریخی کوه تامبورا در سال ۱۸۱۵ میلادی رویدادی موسوم به «سال بدون تابستان» را در نیمکره شمالی سبب شد که طی آن سرمای شدید و برف در میانه تابستان مزارع اروپا و آمریکای شمالی را نابود کرد. مقایسه آن رویداد با وضعیت فعلی نشان می‌دهد که سیستم آب‌وهوایی زمین تا چه حد به تغییرات ناگهانی دما در اقیانوس‌ها حساس است. تفاوت عمده در این است که اتمسفر در آن زمان ظرف چند سال به حالت تعادل بازگشت، اما بحران گرمایی کنونی رویدادی برگشت‌پذیر به نظر نمی‌رسد.
منبع: Nature Communications
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
سهمیه سوخت مالکان خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود
آرین سلیمی و ابوالفضل زندی در پاریس به مدال طلا رسیدند
جیش‌الظلم مسئولیت حمله به سیستان‌وبلوچستان را بر عهده گرفت
مردی در پی اختلافات خانوادگی، خواهر خود را با ضربات چاقو کشت
خلبان فلای‌دبی ارتباط خود با ایران را رد کرد
فول کونگ‌فو الف قهرمان مسابقات کونگ‌فو هرمزگان شد
کسب عناوین چهارم و پنجم بانوان دوومیدانی در مسابقات کشور
اعزام دو تیم هفت‌سنگ و گانیه به هند
تعطیلی احتمالی مدارس بر اساس شرایط هر منطقه تعیین می‌شود
فعالیت ترکیبی مدارس؛ آموزش حضوری و غیرحضوری در تمامی مقاطع تحصیلی
جزئیات درگیری خونین در دیشموک؛ ۳ کشته در درگیری مسلحانه ، احتمال افزایش شمار کشته‌شدگان
پرسپولیس 3 - 1 نفت آبادان ؛ پرسپولیس به یک قدمی صدر رسید
شهادت معاون اجتماعی فراجا در انفجار تله بمب‌گذاری‌شده در زاهدان
بلاتکلیفی خانواده‌ها در انتظار تصمیم استانداری هرمزگان؛ مدارس حضوری هستند یا غیرحضوری؟
اعزام نخستین گروه از کاروان پاراآسیایی ایران به ناگویا
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره می‌شود.
