اجتماعی
هشدار متخصصان تغذیه درباره اثرات شب زنده‌داری و سفره کم‌پروتئین جنوبی‌ها
کوتاه‌قدی و اختلال رشد کودکان در جنوب کشور را نمی‌توان فقط به کمبود غذا نسبت داد؛ بخشی از مسئله به سفره‌هایی برمی‌گردد که در آنها پروتئین و لبنیات سهم کمی دارند و بخشی دیگر به سبک زندگی کودکانی که با وجود دسترسی بیشتر به مواد غذایی، صبحانه را حذف می‌کنند، دیر می‌خوابند و هله‌هوله را جایگزین بخشی از غذای روزانه کرده‌اند. یک مطالعه روی ۴۰۰ کودک ۶ تا ۷ ساله در شیراز نیز ارتباط معناداری میان مصرف بسیار کم لبنیات و پروتئین حیوانی و کوتاه‌قدی نشان داده و درآمد خانوار را نیز از عوامل مرتبط با این وضعیت گزارش کرده است. «محمد محمدی»، فوق‌تخصص تغذیه در بندرعباس، در گفت‌وگو با «صبح ساحل» تأکید می‌کند که برای بررسی وضعیت رشد کودکان جنوب باید همزمان به فقر غذایی در مناطق محروم، گرانی و دسترسی محدود به مواد غذایی باکیفیت، سبک زندگی نامناسب کودکان شهری و شب زنده داری رایج در جنوب توجه کرد.
کوتاه‌قدی و اختلال رشد کودکان در جنوب کشور را نمی‌توان فقط به کمبود غذا نسبت داد؛ بخشی از مسئله به سفره‌هایی برمی‌گردد که در آنها پروتئین و لبنیات سهم کمی دارند و بخشی دیگر به سبک زندگی کودکانی که با وجود دسترسی بیشتر به مواد غذایی، صبحانه را حذف می‌کنند، دیر می‌خوابند و هله‌هوله را جایگزین بخشی از غذای روزانه کرده‌اند. یک مطالعه روی ۴۰۰ کودک ۶ تا ۷ ساله در شیراز نیز ارتباط معناداری میان مصرف بسیار کم لبنیات و پروتئین حیوانی و کوتاه‌قدی نشان داده و درآمد خانوار را نیز از عوامل مرتبط با این وضعیت گزارش کرده است. محمد محمدی، فوق‌تخصص تغذیه در بندرعباس، در گفت‌وگو با «صبح ساحل» تأکید می‌کند که برای بررسی وضعیت رشد کودکان جنوب باید همزمان به فقر غذایی در مناطق محروم، گرانی و دسترسی محدود به مواد غذایی باکیفیت، سبک زندگی نامناسب کودکان شهری و شب زنده داری رایج در جنوب توجه کرد.
یکی از موضوعاتی که درباره کودکان جنوب کشور، به‌ویژه در سیستان‌وبلوچستان، کرمان و هرمزگان مطرح شده، کوتاه‌قدی و اختلال رشد است. از نظر تغذیه‌ای مهم‌ترین عوامل مؤثر بر این مسئله چیست؟
ختلال رشد و کوتاه‌قدی در کودکان معمولاً یک علت واحد ندارد و مجموعه‌ای از عوامل تغذیه‌ای، اقتصادی، اجتماعی و سبک زندگی در شکل‌گیری آن نقش دارند. یکی از مسائل مهم، فقر اطلاعاتی و ضعف آموزش تغذیه در خانواده‌هاست؛ یعنی حتی در خانواده‌ای که از نظر مقدار غذا مشکل جدی ندارد، ممکن است ترکیب و کیفیت رژیم غذایی برای تأمین نیازهای رشد کودک مناسب نباشد.در سال‌های رشد، دریافت کافی پروتئین، لبنیات، ویتامین‌ها و مواد معدنی برای رشد طبیعی استخوان، عضله و سایر بافت‌های بدن ضروری است. در برخی خانواده‌های مناطق محروم، کودک ممکن است از نظر دریافت نان، برنج یا سیب‌زمینی کمبودی نداشته باشد، اما مصرف منابع پروتئینی مانند تخم‌مرغ، گوشت، مرغ و حبوبات یا لبنیات کافی نباشد. بنابراین مسئله همیشه «کمبود غذا» نیست؛ گاهی مشکل، کمبود مواد مغذی ضروری در میان غذای مصرفی است.
درباره سبک زندگی خانواده‌های جنوب و تأثیر آن بر رشد کودکان هم صحبت کردید. دیر خوابیدن تا چه اندازه می‌تواند مشکل‌ساز باشد؟
یکی از مسائل مهم در جنوب، شب‌زنده‌داری خانواده‌هاست. در بسیاری از خانواده‌ها، پدر به دلیل شرایط کاری دیر به خانه می‌آید و ممکن است اعضای خانواده تا ساعت ۴ یا حتی ۵ صبح بیدار باشند. در چنین شرایطی نمی‌توان انتظار داشت کودک هم الگوی خواب منظمی داشته باشد.
هورمون رشد باید در زمان خواب و به‌ویژه خواب عمیق فعال و ترشح شود. برای اینکه ترشح هورمون رشد به شکل مناسبی انجام شود، لازم است کودک خواب کافی و باکیفیت داشته باشد و سطح انسولین نیز در زمان مناسب پایین باشد. وقتی کودک تا نیمه‌های شب بیدار است، غذا می‌خورد و چرخه طبیعی خواب و بیداری او به‌هم می‌ریزد، این فرایند می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
به همین دلیل، حتی اگر خانواده به دلیل شرایط کاری تا دیر وقت بیدار است، نباید این الگو را به کودک تحمیل کند. کودک بهتر است حدود ساعت ۹ تا ۱۰ شب خواب باشد و وعده شام خود را نیز زودتر مصرف کرده باشد تا بدن در زمان خواب، شرایط مناسب‌تری برای فرایندهای مرتبط با رشد داشته باشد.
از طرف دیگر، در مناطق محروم و روستایی، مسئله متفاوت است و بیشتر با فقر غذایی و ضعف دسترسی به برخی گروه‌های غذایی مواجه هستیم.
این فقر غذایی بیشتر در چه بخش‌هایی خودش را نشان می‌دهد؟
ممکن است کودک به نان و سیب‌زمینی دسترسی داشته باشد، اما دسترسی او به منابع پروتئینی ضعیف باشد. کودکی که در خانواده کشاورز زندگی می‌کند، ممکن است به برخی محصولات غذایی دسترسی داشته باشد، اما این به معنی تأمین کامل نیازهای تغذیه‌ای او نیست.
این کودکان الزاماً به مداخله بیشتر در حوزه کربوهیدرات نیاز ندارند؛ مسئله اصلی می‌تواند تأمین پروتئین باشد. تخم‌مرغ، مرغ، گوشت و سایر منابع پروتئینی باید در سبد غذایی آنها وجود داشته باشد.
در مقابل، سبک زندگی کودکان شهری امروز تا حد زیادی متفاوت است. مصرف خوراکی‌های کم‌ارزش، هله‌هوله و تنقلات و کاهش فعالیت بدنی می‌تواند الگوی تغذیه کودک را از حالت متعادل خارج کند.
آیا قیمت مواد غذایی هم در این مسئله نقش دارد؟
قطعاً. قیمت برخی محصولات غذایی در جنوب کشور با بسیاری از مناطق دیگر تفاوت قابل‌توجهی دارد. به‌طور کلی، وقتی کل استان را در نظر می‌گیریم، برای برخی اقلام غذایی با همان کیفیت، خانواده‌ها ممکن است ۵۰ تا ۷۰ درصد هزینه بیشتری نسبت به بعضی استان‌های همجوار پرداخت کنند.
البته در محصولاتی که در خود منطقه تولید می‌شوند، مانند برخی مرکبات، مشکل کمتر است و می‌توان روی ظرفیت‌های محلی کار کرد. اما برای محصولاتی که باید از مناطق دیگر وارد شوند، هزینه حمل، نگهداری و فساد مواد غذایی افزایش پیدا می‌کند.
شرجی و رطوبت بالای هوا هم یکی از عوامل مؤثر است. وقتی فساد مواد غذایی بیشتر باشد، دورریز هم افزایش پیدا می‌کند و در نهایت هزینه تمام‌شده برای مصرف‌کننده بالاتر می‌رود.
در بعضی روستاها حتی میوه‌فروشی وجود ندارد. فرض کنید فروشنده ۵۰ کیلو هندوانه به روستا می‌آورد، اما مردم توان خرید همه آن را ندارند. اگر امکانات سردخانه‌ای هم وجود نداشته باشد، بخشی از محصول در سه یا چهار روز فاسد می‌شود. فروشنده مجبور است با قیمت بالاتری بفروشد، اما حتی این افزایش قیمت هم لزوماً برای او سود ایجاد نمی‌کند؛ چون میزان فساد محصول بالاست.
برای کاهش این مشکلات چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟
در مناطق شهری باید روی اصلاح سبک زندگی تمرکز کنیم. خانواده‌ها، به‌ویژه خانواده‌هایی که از نظر اقتصادی شرایط مناسب‌تری دارند، باید توجه کنند که کودک ساعت ۹ تا ۱۰ شب خواب باشد. خواب کافی برای رشد کودک اهمیت دارد.
صبحانه هم تحت هیچ شرایطی نباید حذف شود. بهتر است صبحانه کودک حاوی پروتئین باشد؛ تخم‌مرغ، پنیر یا حبوبات می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند.
زمان وعده‌های غذایی هم مهم است. اگر خانواده عادت دارد ساعت ۱۱ یا ۱۲ شب شام بخورد، کودک نباید همراه با آنها غذا بخورد. باید شام کودک زودتر، مثلاً ساعت ۸ یا ۹ شب، مصرف شده باشد.
حتی اگر خانواده‌ای فقط امکان تأمین یک وعده پروتئینی در روز را دارد، بهتر است همان وعده در ابتدای روز در اختیار کودک قرار گیرد.
مکمل‌ها چقدر می‌توانند به کودکان مناطق محروم کمک کنند؟
مکمل‌ها بسته به سن و شرایط کودک متفاوت هستند. مثلاً ویتامین D برای گروه‌های سنی مختلف اهمیت دارد و در برخی گروه‌ها نیاز به آهن هم وجود دارد، به‌خصوص در سنین پایین.
برای مناطق دارای سوءتغذیه، می‌توان از بسته‌های غذایی مناسب استفاده کرد. پودرهای مغذی یا برخی فرآورده‌های خشک می‌توانند در شرایط خاص مورد استفاده قرار بگیرند. البته در مناطق گرم و مرطوب، رساندن برخی مواد غذایی فسادپذیر دشوار است؛ بنابراین می‌توان از اقلام خشک مانند عدس و سایر حبوبات یا برخی کنسروها استفاده کرد.
مهم این است که گروه‌های در معرض خطر شناسایی شوند و بر اساس نیازشان، منابع پروتئینی و مواد غذایی مناسب در اختیارشان قرار گیرد. اگر کودکی نیاز به شیرخشک یا پودرهای مغذی دارد، باید با نظر متخصص تأمین شود.
در کنار همه اینها، آموزش خانواده‌ها درباره چرخه خواب و بیداری، زمان وعده‌های غذایی و الگوی صحیح تغذیه بسیار مهم است.
وضعیت مصرف لبنیات در کودکان چگونه است؟
مصرف لبنیات در بسیاری از کودکان بسیار ضعیف است و باید جدی گرفته شود. کودکان باید به شکل منظم سه واحد لبنیات روزانه مصرف کنند و توصیه می‌شود مصرف آن در طول روز، در قالب وعده‌های مناسب، تأمین شود که البته طبق آمارها مصرف لبنیات در هرمزگان بسیار پایین تر از حد استاندارد است .
روزنامه صبح ساحل
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
پلاک‌گذاری خودروهای ایرانیان مقیم خارج فعلا متوقف شد
چه افرادی مشمول افزایش اعتبار کالابرگ می‌شوند؟
انهدام یک تیم گروگانگیر وابسته به گروهک تروریستی در سیستان و بلوچستان
شناسایی سالانه ۱۵۶ هزار بیمار سرطانی در کشور
حمله پهپادی و صدای انفجار در پایتخت عربستان
تمدید مهلت پرداخت مابه‌التفاوت ارز کالا‌های سازمان غذا و دارو
کشف ۲۹ هزار لیتر گازوئیل قاچاق در بندرعباس
۷۲ بیمار جدید سل در هرمزگان شناسایی شد
اعمال تاثیر مثبت معدل در آزمون‌های علوم پزشکی با شرایط جدید
ثبت ۱۰ زلزله بالای ۷ ریشتر در ۲۰۲۶
رایزنی تلفنی عراقچی با وزیر خارجه مصر
تمدید مجدد مهلت ثبت‌نام در رشته‌های بدون آزمون کنکور ۱۴۰۵
پنجشنبه‌های مراکز سلامت تعطیل می‌شود؟/ جزئیات طرح جدید وزارت بهداشت
۶.۵ میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشورشان بازگشته‌اند
آغاز ثبت‌نام آزمون انتخاب اعضای جامعه مشاوران مالیاتی
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره می‌شود.
