سیاسی
تحلیل آرایش نظامی و امنیتی خاورمیانه
آرایش نظامی و امنیتی خاورمیانه در روزهای میانی سپتامبر ۲۰۲۶ به نقطه‌ای رسیده است که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً افزایش مقطعی تنش تلقی کرد. مجموعه‌ای از نشانه‌ها، از جابه‌جایی نیروها و هشدارهای امنیتی گسترده گرفته تا فعال‌شدن سازوکارهای ائتلافی و صدور بیانیه‌های هشدارآمیز از سوی فرماندهی‌های نظامی، حکایت از شکل‌گیری تدریجی فضایی دارد که در آن سناریوی درگیری گسترده دیگر یک احتمال حاشیه‌ای به شمار نمی‌آید. با این حال، فاصله میان آماده‌سازی و تصمیم نهایی برای جنگ، فاصله‌ای است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و هیچ تحلیلی نباید جلوتر از خبرهای تأییدشده حرکت کند.
آنچه این مرحله را از تنش‌های پیشین متمایز می‌سازد، هم‌زمانی چند تحول در سطوح مختلف است. در سطح امنیتی، وزارت خارجه ایالات متحده و سفارتخانه‌های این کشور در نُه کشور منطقه - از عربستان و کویت و امارات گرفته تا عراق و بحرین و عمان و قطر و لبنان و اردن - هشدارهای امنیتی فوری صادر کرده‌اند. این هشدارها از شهروندان آمریکایی خواسته‌اند که هوشیاری خود را افزایش دهند و برای احتمال لغو پروازها، بسته‌شدن حریم هوایی و اختلال در مسیرهای سفر آماده باشند. صدور چنین هشدارهای گسترده‌ای، به‌ویژه با ذکر صریح احتمال بسته‌شدن حریم هوایی، معمولاً با هدف آمادگی برای پیامدهای یک تشدید نظامی صورت می‌گیرد. سفارت مجازی ایالات متحده در ایران نیز از شهروندان آمریکایی خواسته است که «به هیچ دلیلی» به ایران سفر نکنند و کسانی که در ایران حضور دارند، فوراً این کشور را ترک کنند.
در سطح میدانی، جبهه یمن به کانون اصلی تحولات تبدیل شده است. نیروهای انصارالله طی هفته‌های گذشته پیشروی قابل توجهی در غرب یمن داشته‌اند. تصرف بندر المُخا در استان تعز و سپس تسلط بر منطقه باب‌المندب، تنگه راهبردی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند، موازنه میدانی را به شکلی محسوس تغییر داده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای تحت حمایت عربستان در برابر این پیشروی به سرعت فروپاشیدند و برخی از آنان سلاح‌های خود را در بیابان رها کردند و به سمت مناطق جنوبی گریختند. این تحول، عربستان را با یکی از جدی‌ترین چالش‌های امنیتی سال‌های اخیر مواجه ساخته و هم‌زمان موقعیت انصارالله را به عنوان بازیگری که اکنون بر یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های تجاری و انرژی جهان مسلط است، تثبیت کرده است.
واکنش انصارالله به حملات هوایی عربستان، که گفته می‌شود طی هفته‌های اخیر از مرز ۳۰۰ حمله گذشته است، دامنه‌ای بی‌سابقه یافته. این گروه روز شنبه اعلام کرد که با موشک‌های بالستیک و کروز و پهپاد، اهداف حساسی در ریاض و تأسیسات شرکت آرامکو در ینبع را هدف قرار داده است. سخنگوی نیروهای مسلح یمن، یحیی سریع، این عملیات را «تنش در برابر تنش» توصیف کرد و هشدار داد که در صورت ادامه تجاوز، دامنه حملات می‌تواند به گونه‌ای گسترش یابد که فرودگاه‌های عربستان را به تعطیلی بکشاند. پدافند هوایی عربستان اعلام کرده که یک موشک بالستیک شلیک‌شده به سمت ریاض را رهگیری کرده است، اما وقوع آتش‌سوزی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی ریاض نشان می‌دهد که پدافند هوایی، حتی با تجهیزات پیشرفته غربی، قادر به تأمین امنیت کامل پایتخت عربستان در برابر حملات موشکی و پهپادی نیست.
این تحولات، پیمان دفاعی مشترک میان عربستان، ترکیه و پاکستان را که در ماه اوت در مکه امضا شد، با نخستین آزمون جدی خود مواجه کرده است. بر اساس این پیمان، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور به منزله حمله به همه آن‌ها تلقی می‌شود. ترکیه و پاکستان هر دو حمایت سیاسی خود از عربستان را اعلام کرده‌اند. وزیر خارجه ترکیه گفته که آنکارا به تعهدات خود پایبند خواهد بود و می‌تواند کمک‌های فنی برای تأمین نیازهای نظامی عربستان ارائه دهد. پاکستان نیز موضعی حتی قاطع‌تر اتخاذ کرده و ارتش این کشور اعلام کرده که برای دفاع از حاکمیت عربستان «تا هر اندازه‌ای» پیش خواهد رفت. با این حال، هیچ‌یک از دو کشور مستقیماً از ورود به عملیات رزمی علیه انصارالله خبر نداده‌اند. تحلیلگران معتقدند که پشتیبانی می‌تواند در قالب هماهنگی پدافند هوایی، اطلاعات، کمک فنی و لجستیک انجام شود، بدون آنکه آنکارا یا اسلام‌آباد خود را درگیر جبهه‌ای جدید کنند.
در سطح راهبردی، بیانیه قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا در روز یکشنبه، نقطه عطفی در لحن و مضمون هشدارهای نظامی ایران به شمار می‌آید. این بیانیه اعلام کرده است که بر اساس اطلاعات دریافتی، ایالات متحده در پی پوشش شکست‌های خود، بار دیگر تصمیم گرفته است با چراغ سبز برخی کشورهای منطقه، در نشستی در یکی از کشورهای اروپایی، اقداماتی علیه ایران را از سر بگیرد. قرارگاه خاتم‌الانبیا هشدار داده که در صورت ارتکاب هر خطایی از سوی آمریکا، تمامی مراکز استقراری و منافع آن کشور در منطقه، «بدون هیچ‌گونه محدودیت و ملاحظه‌ای»، هدف حملات «مستمر، مؤثر و دردناک» قرار خواهد گرفت. نکته قابل توجه در این بیانیه، هشدار به کشورهای منطقه است: هر کشوری که با «تجاوز» آمریکا به ایران همسو شود، در این «شرارت» شریک تلقی خواهد شد و دیگر نمی‌تواند از نیروهای مسلح ایران انتظار «خویشتنداری یا نجابت» داشته باشد.
در همین چارچوب، وضعیت تنگه هرمز و باب‌المندب به عنوان دو گلوگاه حیاتی انرژی و تجارت جهانی، اهمیت مضاعف یافته است. با آنکه تنش‌ها در باب‌المندب مستقیماً ناشی از درگیری یمن است، تهدید به بستن تنگه هرمز از سوی رئیس مجلس «محمدباقر قالیباف» که اعلام کرده تنگه هرمز تا تحقق شروط ایران بسته خواهد ماند، لایه‌ای دیگر به بحران افزوده است. ترکیب اختلال در دو تنگه راهبردی، پیامدهای اقتصادی جهانی گسترده‌ای را به همراه خواهد داشت و ممکن است محاسبات بازیگران بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در سطح دیپلماتیک، تلاش‌ها برای دستیابی به یک راه‌حل مذاکره‌ای به بن‌بست رسیده است. شروط ایران برای پایان درگیری که از طریق میانجی قطری به کاخ سفید منتقل شده، شامل رفع کامل محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران بوده است.
دولت ترامپ با این شروط مخالفت کرده و در عوض، رئیس‌جمهور آمریکا در اظهاراتی گفته است که گزینه‌های پیش روی واشنگتن «نابود کردن ایران، رها کردن آن به حال خود برای پوسیدن اقتصادی، یا رسیدن به توافق» است. این لحن، هرچند در چارچوب سبک مذاکره‌ای ترامپ قابل تفسیر است، اما فضای روانی حاکم بر منطقه را به سمتی سوق می‌دهد که در آن احتمال درگیری نظامی جدی‌تر از احتمال توافق به نظر می‌رسد. یک دیپلمات اسبق ایران نیز ارزیابی کرده که ترامپ همچنان بر فشار اقتصادی و محاصره دریایی برای گرفتن امتیاز از تهران حساب می‌کند، هرچند آمریکا و اسرائیل در فاصله یک تا دو ماه مانده به انتخابات، تمایلی به ورود به یک جنگ فراگیر ندارند. برخی تحلیلگران معتقدند که ترامپ میان دو رویکرد متعارض در نوسان است: از یک سو، تهدید به «منفجر کردن تمام ایران» و از سوی دیگر، اعلام آمادگی برای دیدار با رئیس‌جمهور ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل.
این تناقض، اگرچه ممکن است تاکتیکی باشد، اما نشان‌دهنده آن است که تصمیم نهایی در واشنگتن هنوز گرفته نشده است. در چنین فضایی، آنچه خطر را افزایش می‌دهد، نه تصمیم آگاهانه و از پیش طراحی‌شده برای جنگ، بلکه احتمال تشدید ناخواسته از طریق محاسبات نادرست یا حوادث غیرمترقبه است.با نگاهی به مجموع تحولات یک هفته اخیر، می‌توان دو سناریوی به‌هم‌پیوسته را شناسایی کرد. سناریوی نخست، بازگشت به رویارویی مستقیم با ایران است؛ حتی در صورت نبود تصمیم علنی برای آغاز آن، استمرار فشار نظامی، امنیتی و اقتصادی و آماده‌سازی بازیگران منطقه‌ای می‌تواند زمینه‌های چنین رویارویی را حفظ کند. سناریوی دوم، تمرکز فوری‌تر بر جبهه یمن است؛ جبهه‌ای که با گسترش درگیری سعودی-انصارالله، تسلط این گروه بر باب‌المندب و تهدید مسیرهای انرژی، اکنون به یکی از کانون‌های اصلی منازعه تبدیل شده است. در این سناریو، عربستان ممکن است با اتکا به پیمان مکه و حمایت فنی و لجستیکی ترکیه و پاکستان، عملیات زمینی گسترده‌تری را ترتیب دهد، اما انصارالله نسبت به سال ۲۰۱۵ به مراتب قدرتمندتر شده و مواضع مستحکم‌تری در اختیار دارد.
در جمع‌بندی، آنچه در آرایش نظامی و امنیتی خاورمیانه مشاهده می‌شود، مجموعه‌ای از نشانه‌هاست که هر یک به تنهایی ممکن است قابل مدیریت تلقی شود، اما در کنار یکدیگر تصویری از یک منطقه در آستانه تحولی بزرگ ترسیم می‌کنند. فاصله میان آماده‌سازی و تصمیم نهایی، فاصله‌ای است که هنوز باز است، اما هر روز که می‌گذرد، پُرکردن این فاصله با خویشتنداری و دیپلماسی دشوارتر می‌شود. آنچه در این میان بیش از همه اهمیت دارد، پرهیز از محاسبات نادرست و حفظ کانال‌های ارتباطی است، زیرا در فضایی که همه بازیگران خود را در معرض تهدید می‌بینند، خطر تشدید ناخواسته بیش از هر زمان دیگری واقعی است.
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
تعلیق موقت فعالیت فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض پس از حمله
تغییر نحوه فعالیت مدارس در میناب؛ برگزاری کلا‌س‌های درس به صورت ترکیبی حضوری و آنلاین
هواپیمای توقیف شده در ترکیه رفع توقیف شد
مطالبه فوری مردم ایسین برای جمع‌آوری سگ‌های ولگرد؛ حمله به کودک سه‌ساله زنگ خطر را به صدا درآورد
بازگشت ۵۴ پرنده وحشی به طبیعت هرمزگان/ پایان فعالیت شکارچیان غیرمجاز با تخریب ۲۰ کوخه
تساوی استقلال و پرسپولیس در دربی جوانان
پیامک سازمان مالیاتی را جدی بگیرید؛ مراقب سوءاستفاده از هویت‌تان باشید
بانک مرکزی خرید آنلاین طلا از اپلیکیشن‌های بانکی را ممنوع کرد
انفجاری مهیب در فرودگاه ملک خالد در ریاض
اختصاص نزدیک به ۳ میلیارد دلار ارز برای دارو و تجهیزات پزشکی در ۶ ماه نخست
اجرای سراسری سامانه ضمانت الکترونیک در کشور از ۱۵ مهرماه
زنگ خطر خروج دام از مرزها/پیش‌بینی تولید ۵۰ هزار تنی گوشت در پاییز
تنوع مدارس باید کاهش یابد/ نحوه تخصیص سرانه مدارس
برگزاری مراسم دانش‌آموختگی ۵۷ پزشک در بندرعباس
غرق‌شدگی دختر ۹ ساله در پدل بندرلنگه؛ هشداری تلخ برای پرهیز از شنا در آب‌های ناایمن
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره می‌شود.
