اجتماعی
رئیس شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو حاجی‌آباد از اختصاص ۴.۵ میلیارد ریال به مدارس و نیازمندان از محل مجازات‌های جایگزین حبس خبر داد
در سال‌های اخیر، تحولات نظام عدالت کیفری و ناکارآمدی مشهود کیفر سالب آزادی به‌ویژه در حوزه حبس‌های کوتاه‌مدت دستگاه قضایی را به سمت بازنگری اساسی در سیاست‌های تنبیهی و توسعه نهادهای ارفاقی سوق داده است؛ رویکردی که در فصل نهم قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ با عنوان «مجازات‌های جایگزین حبس» تجلی یافت و اکنون با تأکیدات مستمر ریاست قوه قضائیه، به یکی از اولویت‌های راهبردی محاکم تبدیل شده است. با این حال، گذار از کیفر سنتیِ مبتنی بر دیوارهای بسته به کیفرهای اجتماع‌محور، همواره با موانعی جدی نظیر عدم تمایل بخشی از بدنه قضایی ناشی از خلاءهای آموزشی، اختیاری بودن بخش عمده‌ای از این احکام، تنگی دایره شمول قانونی و نبود بسترهای هم‌افزا در دستگاه‌های اجرایی همراه بوده است. در این میان، برخی قضات با بهره‌گیری هوشمندانه از اختیارات قانونی و پیوند زدن آرای کیفری با مطالبات عمومی و محرومیت‌زدایی، الگویی عینی از دادرسی ترمیمی را رقم زده‌اند. وحید رفیعی زین‌آبادی، رئیس شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو شهرستان حاجی‌آباد استان هرمزگان، در گفت‌وگویی تفصیلی با صبح ساحل؛ با واکاوی ابعاد فقهی و حقوقی مواد ۶۴ تا ۸۷ قانون مجازات اسلامی، ضمن تبیین هزینه‌های گزاف اقتصادی و اجتماعی زندان برای دولت و خانواده محکومان، از ابعاد فنی صدور آرای مشروط طبق ماده ۷۰، ضرورت تفکیک مجرمان خطرناک از مرتکبان جرایم خرد، و بازتوزیع ملموس منابع کیفر در قالب خدمات عام‌المنفعه سخن گفته است؛ دادگاهی که توانسته با صدور آرای جایگزین، علاوه بر مصون‌سازی مجرمان فاقد پیشینه از آسیب‌های محیط ندامتگاه، بیش از چهار و نیم میلیارد ریال را مستقیماً به حمایت از دانش‌آموزان بی‌بضاعت و تجهیز مدارس منطقه اختصاص دهد.
مجازات جایگزین حبس چیست و قانون چه می‌گوید؟
قانونگذار در فصل نهم از بخش اول قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ (مواد ۶۴ الی ۸۷) به مجازات‌های جایگزین حبس پرداخته است. طبق ماده ۶۴ قانون فوق‌الذکر مجازات جایگزین حبس عبارت است از دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان، جزای نقدی روزانه و محرومیت از حقوق اجتماعی. با توجه به اینکه مجازات حبس دارای هزینه‌های مادی و معنوی زیادی برای شخص متهم، خانواده وی و جامعه می‌باشد، قانونگذار اقدام به وضع قوانینی در جهت حبس‌زدایی با رعایت شرایطی در قانون نموده است. جوامع مختلف، حبس را به عنوان شدیدترین مجازات قلمداد می‌کنند.
البته در قوانین سابق ایران هم تبدیل مجازات حبس وجود داشت؛ از جمله در ماده واحده قانون امکان تبدیل زندان در امور خلافی که مدت آن دو ماه یا کمتر باشد به جزای نقدی مصوب ۱۳۰۷، قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۵۲، قانون برنامه اول توسعه اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۸، قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در معین مصوب ۱۳۷۳ که صرفاً مجازات حبس کوتاه‌مدت قابل تبدیل به جزای نقدی بود. لیکن قانونگذار در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مواردی دیگر هم به عنوان مجازات جایگزین حبس در نظر گرفته که به غیر از جزای نقدی می‌باشد.
موانع قضات برای صدور آرای جایگزین چیست؟
یکی از موانع صدور احکام مجازات جایگزین حبس عدم تمایل قضات نسبت به صدور اینگونه احکام است. در خصوص علل عدم تمایل قضات به صدور احکام مجازات جایگزین حبس می‌توان گفت عدم آموزش مستمر و برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی برای قضات در این زمینه در زمره عوامل عدم تمایل قضات به صدور احکام مجازات جایگزین حبس محسوب می‌شود. اختیاری بودن مجازات جایگزین حبس از جمله مواردی است که باید در قانون اصلاح شده و در برخی موارد که به نظر اینجانب باید اجباری تلقی گردد، می‌تواند از جمله راهکارهایی باشد که قضات را ملزم به صدور آرای جایگزین حبس سازد.
همچنین محدود بودن دایره شمول مجازات جایگزین حبس با این توضیح که صرفاً شامل جرایم درجه ۷ و ۸ و برخی از جرایم درجه ۶ (تا یک سال حبس) می‌شود نیز بر محدودیت صدور آرا دامن می‌زند. جدید بودن این امر و عدم استفاده از پتانسیل‌های لازم در دستگاه‌های اجرایی از دیگر موانعی است که کمتر شاهد به‌کارگیری مجازات جایگزین حبس هستیم.انتشار آثار حکم و یا ارائه گزارش‌هایی مبنی بر استفاده از حضور افراد جهت خدمات عمومی در مجازات‌های جایگزین حبس از سوی مراجع مربوطه منجر به تشویق قضات می‌گردد.
از حیث جرم‌شناختی و تحلیل اقتصادی حقوق جزا، تحمیل کیفر حبس چه هزینه‌ها و عواقب نامطلوبی را متوجه دولت، بزهکار و نهاد خانواده می‌سازد و این هزینه‌ها تا چه میزان با سیاست‌های حبس‌زدایی دستگاه قضا هم‌راستاست؟
مجازات حبس علاوه بر آثار نامطلوبی که برای فرد، خانواده وی و جامعه دارد، موجب ایجاد هزینه‌های فراوان برای دولت‌ها می‌گردد، چرا که باید علاوه بر تأمین نیازهای اولیه برای فرد زندانی، هزینه‌های دیگری را که مرتبط با خانواده زندانی است تأمین کند و همچنین فرمایشات ریاست محترم قوه قضائیه مبنی بر حبس‌زدایی، به نظر می‌رسد که صدور آرایی از این قبیل باید بیش از پیش مدنظر قضات قرار گیرد.
حبس، همواره بهترین گزینه برای مجازات مجرم نیست.با عنایت به ازدیاد پرونده‌های قضایی و اینکه نمی‌توان هر فردی را با توجه به شخصیت، سوابق و وضعیت خانوادگی وی به حبس محکوم نمود، در صورت استفاده از این ظرفیت، علاوه بر کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها و حبس‌زدایی، نسبت به اصلاح و تأدیب مجرمین نیز اقدام می‌گردد و تنها راه اصلاح مجرم حبس وی نمی‌باشد؛ چرا که حبس مجرم پیامدهای ناگواری برای مجرم دارد که برخی از این پیامدها ممکن است منجر به ایجاد مسیر نادرست در زندگی متهم گردد و بازگشت از آن امکان‌پذیر نباشد.
چه آسیب‌ها و پیامدهای منفی متوجه اعمال حبس‌های کوتاه‌مدت است ؟
از محاسن صدور مجازات جایگزین حبس نیز می‌توان به ناکارآمدی حبس‌های کوتاه‌مدت در محکومین از جهت تأدیب و تأثیر مجازات بر آنها برشمرد.
طبق ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی تقلیل مجازات حبس به میزان یک تا سه درجه امکان‌پذیر می‌باشد و در صورتی که مجازات بزهی حبس باشد قاضی باید طبق قانون حکم به حبس محکوم‌علیه صادر کند، هر چند که قاضی می‌تواند از نهادهای تعلیق و تعویق صدور حکم نیز استفاده کند.
لیکن حبس کوتاه‌مدت هیچ آثار مثبت و صحیحی بر فرد نداشته و حتی دارای آثار نامطلوب است و روند قانون‌گذاری در ایران و دیگر کشورها بر این امر تأکید دارد. مثلاً در برخی از احکام صادره توسط اینجانب به کار در اداره بهزیستی شهرستان حاجی آباد (کمک به سالمندان که نیاز به هیچ‌گونه تخصصی ندارد) به عنوان مجازات جایگزین حبس در بزه‌های اخلال در نظم عمومی و نگهداری مشروبات الکلی اشاره شده است.
صدور حکم به مجازات جایگزین حبس به صورت کلی مجازات را منتفی نمی‌کند، بلکه با تحقق شرایطی حبس منتفی می‌شود و در صورت عدم امکان اجرای مجازات جایگزین، مجازات اصلی (حبس) به اجرا درمی‌آید و همین علت باید حتماً در متن حکم، وفق ماده ۷۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به مجازات اصلی و عدم اجرای مجازات جایگزین اشاره شود.ریاست قوه قضاییه بر سیاست حبس زدایی در مقام عمل، تاکید دارد و همواره توصیه می کند که کیفر حبس به میزان منطقی و درست اعمال شود. با این نگاه، ایشان فرمودند کیفر حبس را مطلقا بد نمی‌دانیم و معتقدیم در بعضی موارد اجتناب‌ناپذیر است و افرادی که برای اجتماع خطرآفرین هستند باید روانه زندان شوند اما حبس‌های کوتاه مدت به نوعی یک داروی بدتر از درد هستند و در این مدت کوتاه فرصت اصلاح و تربیت برای این افراد فراهم نیست، لذا قانونگذار برای کاهش مضرات حبس‌های کوتاه‌مدت روش‌های مختلفی از جمله کیفرهای جایگزین حبس، آزادی مشروع و نظارت الکترونیک را پیش بینی کرده است.
به عنوان پرسش و جمع‌بندی پایانی این گفت‌وگو مهم‌ترین دستاورد آرای جایگزین حبس برای جامعه و محکومان چیست؟
با توجه به مفاسدی که حضور در زندان برای محکومین فاقد سابقه ایجاد می‌کند، قانونگذار مجازات جایگزین حبس را برای جلوگیری از ورود این افراد به زندان‌ها در نظر گرفته است. ما تاکنون به لطف خداوند متعال موفق شده‌ایم مبلغی در حدود چهار و نیم میلیارد ریال به دانش‌آموزان کم‌بضاعت و تجهیز مدارک از محل همین آرا جایگزین حبس کمک کنیم.
اثر بازدارندگی این مجازات‌ها نسبت به حضور افراد در زندان بسیار بیشتر است و صدور مجازات‌های جایگزین حبس از این منظر که هم افراد حضور در زندان را تجربه نمی‌کنند و هم به واسطه خدماتی عمومی که انجام می‌دهند به جامعه سود می‌رسانند بسیار با اهمیت است چرا که مجازات جایگزین حبس هم اثر بازدارندگی را برای متهم حفظ می‌کند و هم از خدماتی که توسط محکومان انجام می‌شود می‌توان در بخش‌های مختلف استفاده کرد.
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
سهمیه سوخت مالکان خودروهای فرسوده قطع نمی‌شود
آرین سلیمی و ابوالفضل زندی در پاریس به مدال طلا رسیدند
جیش‌الظلم مسئولیت حمله به سیستان‌وبلوچستان را بر عهده گرفت
مردی در پی اختلافات خانوادگی، خواهر خود را با ضربات چاقو کشت
خلبان فلای‌دبی ارتباط خود با ایران را رد کرد
فول کونگ‌فو الف قهرمان مسابقات کونگ‌فو هرمزگان شد
کسب عناوین چهارم و پنجم بانوان دوومیدانی در مسابقات کشور
اعزام دو تیم هفت‌سنگ و گانیه به هند
تعطیلی احتمالی مدارس بر اساس شرایط هر منطقه تعیین می‌شود
فعالیت ترکیبی مدارس؛ آموزش حضوری و غیرحضوری در تمامی مقاطع تحصیلی
جزئیات درگیری خونین در دیشموک؛ ۳ کشته در درگیری مسلحانه ، احتمال افزایش شمار کشته‌شدگان
پرسپولیس 3 - 1 نفت آبادان ؛ پرسپولیس به یک قدمی صدر رسید
شهادت معاون اجتماعی فراجا در انفجار تله بمب‌گذاری‌شده در زاهدان
بلاتکلیفی خانواده‌ها در انتظار تصمیم استانداری هرمزگان؛ مدارس حضوری هستند یا غیرحضوری؟
اعزام نخستین گروه از کاروان پاراآسیایی ایران به ناگویا
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره می‌شود.
