اجتماعی
به مناسبت روز دانشآموز؛ واکاوی چرایی تهدید انگیزهی یادگیری از طریق خشونت در مدرسه و ناامیدی در جامعه
روز دانشآموز فرصتی است برای بازاندیشی درباره جایگاه کودکان و نوجوانانی که قرار است آینده جامعه را بسازند. اما پیش از آنکه از آینده آنان سخن بگوییم، باید از وضعیت امروز زندگیشان بپرسیم. دانشآموز امروز در چه فضایی درس میخواند؟ آیا مدرسه برای او محیطی امن، پذیرنده و امیدبخش است یا جایی که باید در آن مراقب نگاه دیگران، تمسخر همکلاسیها و فشارهای تحصیلی باشد؟ آیا تلاش برای یادگیری هنوز معنایی روشن در ذهن او دارد، وقتی آینده اقتصادی و اجتماعی جامعه با بیثباتی، نگرانی و دشواریهای پیشبینیناپذیر گره خورده است؟ مدرسه یکی از نخستین فضاهایی است که کودک در آن معنای قدرت، تعلق، رقابت، همکاری و عدالت را تجربه میکند. در این محیط، یک جمله تحقیرآمیز میتواند اعتماد به نفس دانشآموز را فرسوده کند و یک رابطه حمایتگرانه میتواند احساس توانمندی را در او تقویت کند. از سوی دیگر ناامیدی اجتماعی ممکن است به تدریج باور دانشآموز به ارزش تلاش و امکان تغییر را تضعیف کند. قلدری مدرسهای و کاهش امید تحصیلی، دو مسئله جدا از یکدیگر نیستند. هر دو میتوانند در بستری شکل بگیرند که در آن تفاوتها تحمل نمیشوند، رقابت جای همکاری را میگیرد و آینده بیش از آنکه افقی برای رشد باشد، منبع نگرانی است. روز دانشآموز باید یادآور این حقیقت باشد که حمایت از دانشآموزان، تنها با برگزاری مراسم و سخنرانی درباره اهمیت علم تحقق نمییابد. این حمایت مستلزم ساختن مدرسهای است که در آن هیچ دانشآموزی به دلیل تفاوتهایش تحقیر نشود و هیچ رویایی به دلیل شرایط اجتماعی، از پیش محکوم به شکست تلقی نشود.
قلدری مدرسهای را نمیتوان صرفا به چند شوخی آزاردهنده یا اختلاف معمول میان همکلاسیها تقلیل داد. این پدیده زمانی شکل میگیرد که رفتار پرخاشگرانه، با تکرار و عدم توازن قدرت همراه شود یعنی دانشآموزی به طور مداوم هدف تحقیر، تهدید، طرد یا آزار قرار گیرد، درحالیکه امکان دفاع موثر از خود را نداشته باشد. قلدری میتواند آشکار باشد مانند کتکزدن، توهین و تهدید، یا پنهان و اجتماعی مانند حذفکردن فرد از گروهها، شایعهسازی، تمسخر ظاهر و تحقیر موقعیت اقتصادی خانواده. شکلهای مجازی این رفتار نیز با گسترش شبکههای اجتماعی، مرزهای مدرسه و خانه را از میان بردهاند. از منظر روانشناختی، تجربه مکرر قلدری میتواند احساس امنیت، عزت نفس و تعلق اجتماعی دانش آموز را تضعیف کند. قربانی ممکن است به تدریج باور کند که دوست داشتنی نیست، توانایی دفاع از خود را ندارد یا حضورش در جمع پذیرفته نمیشود. این تجربه گاهی با اضطراب، افت تحصیلی، انزوای اجتماعی و بیمیلی به حضور در مدرسه همراه است. بااینحال، مهم است که قربانی را مسئول خشونتی که تجربه کرده ندانیم. سکوت، ترس یا ناتوانی او در مقابله با آزار، نشانه ضعف اخلاقی یا شخصیتی نیست. مسئله اصلی، وجود رابطهای نابرابر و محیطی است که امکان تکرار خشونت را فراهم کرده است.
قلدری و مسئله قربانی
یکی از خطاهای رایج در مواجهه با قلدری، محدودکردن مسئله به دو دانشآموز است: فردی که آزار میدهد و فردی که آزار میبیند. این نگاه، نقش محیط اجتماعی را نادیده میگیرد. در واقع قلدری در بستری رشد میکند که رفتارهای خشونتآمیز ممکن است با خنده، سکوت یا بیتفاوتی دیگران تقویت شوند. دانشآموزانی که شاهد تحقیر همکلاسی خود هستند، گاهی برای آنکه هدف بعدی نباشند، سکوت میکنند گاهی نیز با خندیدن و همراهی، به رفتار آزارگرانه اعتبار میبخشند. از منظر جامعه شناختی، مدرسه بازتابی از مناسبات قدرت در جامعه است. اگر تفاوتهای طبقاتی، ظاهری، زبانی یا فرهنگی در فضای عمومی با تحقیر مواجه شوند، احتمال بازتولید این نگرشها در روابط دانشآموزان نیز وجود دارد. کودکان و نوجوانان ارزشها و شیوههای ارتباطی را تنها از کتابهای درسی نمیآموزند آنان رفتار بزرگسالان، مناسبات خانوادگی و قواعد نانوشته جامعه را نیز مشاهده و بازتولید میکنند. بنابراین، مقابله با قلدری نیازمند مسئولیت جمعی است. معلم، مدیر، خانواده و دانشآموزان باید بدانند که بیطرفی در برابر خشونت، همیشه به معنای بیضرر بودن نیست. مدرسهای که آزار را مسئلهای جدی تلقی میکند، باید به دانشآموزان بیاموزد چگونه بدون به خطر انداختن خود، از همکلاسی آسیب دیده حمایت کنند و رفتارهای خشونتآمیز را گزارش دهند.
تحصیل در پس آیندهی نامعلوم
امید تحصیلی تنها به معنای علاقه به درس یا تمایل به کسب نمرههای بالا نیست. این مفهوم به باور دانشآموز درباره امکان دستیابی به اهداف آموزشی و تاثیر تلاش بر آینده زندگی او اشاره دارد. دانشآموزی که امید تحصیلی دارد، میتواند میان کوشش امروز و فرصتهای فردا ارتباط برقرار کند؛ حتی اگر مسیر رسیدن به هدف دشوار باشد. اما زمانی که آینده اجتماعی و اقتصادی غیرقابل پیشبینی میشود، این ارتباط ممکن است تضعیف شود. وقتی نوجوان بارها میشنود که تحصیل لزوماً به اشتغال، استقلال اقتصادی یا بهبود موقعیت اجتماعی منجر نمیشود، ممکن است ارزش یادگیری را زیر سؤال ببرد. این مسئله به معنای تنبلی یا بیمسئولیتی او نیست؛ بلکه میتواند واکنشی به شرایطی باشد که در آن پاداش تلاش، نامطمئن و هزینه شکست، سنگین به نظر میرسد. ناامیدی اجتماعی همچنین ممکن است به احساس ناتوانی در کنترل زندگی منجر شود. دانشآموزی که تصور میکند آیندهاش بیش از توانایی ها و تلاشهایش، به عوامل بیرونی وابسته است، ممکن است انگیزه کمتری برای برنامهریزی داشته باشد. در چنین شرایطی، توصیههای فردی مانند بیشتر تلاش کن یا به آینده فکر کن به تنهایی کافی نیستند. تقویت امید تحصیلی نیازمند آن است که مدرسه، علاوه بر آموزش دانش، فرصت تجربه موفقیت، شناخت توانایی ها و پیوند یادگیری با زندگی واقعی را فراهم کند. امید زمانی معنادار میشود که دانش آموز بتواند امکان تغییر را در تجربه روزمره خود مشاهده کند.
قلدری و ناامیدی تحصیلی
قلدری و ناامیدی تحصیلی میتوانند یکدیگر را تشدید کنند. دانشآموزی که در مدرسه احساس امنیت و تعلق ندارد، ممکن است انرژی روانی خود را به جای یادگیری، صرف پیشبینی خطر و اجتناب از موقعیتهای آزاردهنده کند. در چنین شرایطی مدرسه دیگر محیطی برای کشف تواناییها نیست و به فضایی تبدیل میشود که فرد در آن میکوشد روز را بدون تجربه تحقیر به پایان برساند. این وضعیت میتواند به غیبت، افت تمرکز، کاهش مشارکت و فاصلهگرفتن از فعالیتهای آموزشی منجر شود. از سوی دیگر، دانشآموزی که امید کمی به آینده دارد، ممکن است در برابر آزارهای مدرسهای احساس ناتوانی بیشتری کند. وقتی فرد باور دارد که تلاش هایش تاثیری بر زندگی ندارد، احتمال دارد برای تغییر شرایط یا درخواست کمک نیز انگیزه کمتری داشته باشد. در این میان، تجربه طرد اجتماعی میتواند احساس بیارزشی و ناامیدی را عمیقتر کند.
البته رابطه این دو پدیده برای همه دانشآموزان یکسان نیست و نمیتوان هر افت تحصیلی یا تجربه قلدری را مستقیما ناشی از ناامیدی اجتماعی دانست. عوامل خانوادگی، فردی و آموزشی نیز نقش دارند. بااینحال، نادیدهگرفتن پیوند میان امنیت روانی و امید به آینده، تصویر ناقصی از مسئله ارائه میدهد. مدرسهای که خواهان ارتقای عملکرد تحصیلی است، نمیتواند سلامت روان و کیفیت روابط اجتماعی دانشآموزان را مسئلهای حاشیهای تلقی کند. یادگیری در فضایی که ترس و تحقیر در آن حضور دارند، دشوارتر میشود.
روز دانشآموز و بازگشت به مسئولیت جامعه
روز دانشآموز میتواند فرصتی برای عبور از نگاه تشریفاتی به آموزش و بازاندیشی در مسئولیت نهادهای آموزشی باشد. اگر قرار است مدرسه محیطی برای رشد باشد، باید امنیت روانی دانشآموزان را به یکی از معیارهای اصلی کیفیت آموزش تبدیل کند. تدوین دستورالعمل های روشن برای مقابله با قلدری، آموزش مهارتهای ارتباطی، فراهمکردن امکان گزارش محرمانه آزار و حمایت از دانش آموزان آسیبدیده، اقداماتی ضروریاند اما این اقدامات زمانی اثربخش خواهند بود که با تغییر فرهنگ مدرسه همراه شوند. معلمان و مدیران باید بتوانند نشانههای طرد اجتماعی، انزوای ناگهانی، افت تحصیلی و ترس از حضور در مدرسه را جدی بگیرند. خانوادهها نیز نیاز دارند بدانند که شکایت کودک از آزار همکلاسی، همیشه یک اختلاف ساده نیست و پاسخهایی مانند خودت باید از پسش بربیایی ممکن است احساس تنهایی او را افزایش دهد. در کنار این اقدامات، تقویت امید تحصیلی مستلزم فراهمکردن فرصت های واقعی برای مشارکت، خلاقیت و تجربه موفقیت است. دانشآموز باید احساس کند که مدرسه فقط محل ارزیابی و مقایسه نیست جایی است که تواناییهای متفاوت او دیده میشوند و شکست، پایان مسیر تلقی نمیشود. بااینحال، مدرسه بهتنهایی نمیتواند تمام بار ناامیدی اجتماعی را بر دوش بکشد. بهبود شرایط اقتصادی، کاهش نابرابری فرصت ها و افزایش دسترسی به آموزش باکیفیت، بخشی از مسئولیت گسترده تر جامعه است. روز دانشآموز زمانی معنای واقعی پیدا میکند که به یاد آوریم آینده کودکان، تنها به نمرههای آنان وابسته نیست و به کیفیت جهانی وابسته است که امروز برایشان میسازیم. دانشآموز برای یادگیری، به امنیت نیاز دارد برای تلاش، به امید و برای رشد، به محیطی که تفاوت هایش را به رسمیت بشناسد.
قلدری مدرسهای و ناامیدی تحصیلی، دو نشانه از وضعیتی هستند که در آن نیازهای روانی و اجتماعی کودکان و نوجوانان به اندازه کافی جدی گرفته نمیشوند. مقابله با این وضعیت، نه با سرزنش قربانیان و با مسئولیتپذیری جمعی امکانپذیر است.
به این مطلب امتیاز دهید:
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
تنش در مرزهای هوایی رومانی/ جنگندههای اف-۱۶ اعزام شدند
شاگردان افضل همچنان در تعقیب صدر جدول
مهلت ثبت درخواست اینترنتی وام شهریه اعلام شد
محمد مخبر رئیس کمیسیون اقتصادی مجمع تشخیص شد
وقوع حادثه دریایی در نزدیکی تنگه هرمز
طرح مدیریت تنگه هرمز در نوبت بررسی صحن علنی مجلس است
۱۸۰ هزار میلیارد تومان از اموال محکومان پرونده بانک ایرانزمین در حال انتقال به بانک مرکزی
توقیف سریال «یل» با دستور قضایی؛ اصلاح20 ثانیهای مانع توقف انتشار نشد
انفجار مهیب و غرقشدن دو نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین
حمله پهپادی به سه کشتی تجاری در دریای سیاه
پیشدیابت فرصتی برای پیشگیری/ تشخیص زودهنگام از عوارض بیماری جلوگیری میکند
گزارشی از حادثه دریایی برای یک نفتکش در خلیج فارس
معرفی ۲۲ هزار متقاضی مسکن به بانک ها/ الزام شهرداریها به شناسایی زمینهای بلا استفاده
وزیر امور خارجه به پاکستان و عمان سفر میکند
سهمیه بنزین هرمزگانیها افزایش مییابد
هشدار هواشناسی کشاورزی سطح زرد در هرمزگان
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.