چاپ جدید «خانواده جمعه» به همت انتشارات سمت روشن کلمه فرصتی است برای بازخوانی اثر بومی ارزشمندی از ادبیات جنوب که از نگاه من، فراتر از روایت یک اختلاف خانوادگی، پرسشهایی درباره خانه، هویت و نسبت نسلها را پیش میکشد. «خانواده جمعه» میتواند در فهرست کتابهای خواندنی هر هرمزگانی، بهخصوص یک بندرعباسی یا حتی کسی که برای زندگی به این شهر مهاجرت کرده، قرار بگیرد. نه صرفاً به دلیل هرمزگانیبودن نویسنده، بلکه به این دلیل که روایتی مستندگونه از برشی از تاریخ زیست سه نسل از مردم بندرعباس ارائه میدهد.
کتاب بدون مقدمه، یکراست سراغ ۱۶ نامه میرود. نامههایی که با وجود وحدت در خطاب و تفاوت زاویه دید، از نظر لحن و شیوۀ نگارش به هم نزدیکاند. گاهی چنین به نظر میرسد که عریضهنویسی واحد آنها را تنظیم کرده است. روایت اتفاقات مشترک از منظر اعضای مختلف خانواده و ترتیب چیدمان نامهها، بهتدریج تصویری واحد میسازد. تصویری که خواننده باید با کنار هم گذاشتن روایتها کشف کند.اما برای من، «خانواده جمعه» فقط روایت اختلاف بر سر ارث نیست. مسئله مهمتر، گسست عاطفی میان اعضای خانواده و تغییر معنای گذشته مشترک آنهاست.
در مرکز اختلاف، خانهای قرار دارد که با توافق نسل نخست ساخته شده و زندگی خانواده در آن شکل گرفته است. خانه فقط یک ملک موروثی نیست. مکانی است که خاطره مشترک اعضای خانواده در آن ریشه دارد. نمک، دختر بزرگ جمعه، میگوید: «حالا تنها ارتباط ما خواهرها و برادرها همین خانه است، تا چه رسد به بچهها و نوههایمان.» تناقض همینجاست: خانه آخرین رشته اتصال خانواده است، اما خود به موضوع اصلی اختلاف تبدیل شده. حضور قاضی نیز میتواند نشانهای از انتقال اختلاف از فضای خانواده به نهاد قانون باشد. جایی که اعضا دیگر نتوانستهاند به توافقی مشترک برسند.
بشیر، پسر جمعه، میگوید: «در واقع ما، یعنی دختران و پسران جمعه حتی دیگر چیزی از گذشتگان را با خود نداریم که هیچ. شاید خاطرهای از آن گذشته هم امروز دیگر در ذهنمان باقی نمانده باشد.»این جمله پرسشی جدی ایجاد میکند: آیا فاصله میان اعضای خانواده به گسست بیننسلی و تضعیف هویت مشترک آنها مربوط است؟ اختلاف بر سر ارث بهتنهایی نشانه بحران هویت نیست. اما وقتی گذشته مشترک نیز دیگر معنای یکسانی برای اعضای خانواده ندارد، مسئله از اختلاف بر سر مالکیت فراتر میرود. در این میان، آیین زار نیز در خوانش من اهمیت پیدا میکند.
مادر جمعه میگوید: «پدرسوخته تو که میدانی ما زاریها برامون سهله که از دورادور بیآنکه صدامون رو بلند کنیم با هم حرف بزنیم. نمیبینی هر شب با هم گپ میزنیم؟ اینو از بادامون داریم.»این گفته تصویری از رابطهای ارائه میدهد که در آن ارتباط و همبستگی، حتی بدون رویارویی مستقیم، امکانپذیر است. شاید بتوان در آن نشانهای از مناسبات جمعی نسل پیشین دید. مناسباتی که آیین و زندگی روزمره در آن به هم پیوند خوردهاند. در روایت اختلاف فرزندان جمعه، نشانی آشکار از چنین سازوکاری نمیبینیم. البته نمیتوان کمرنگشدن زار را علت مراجعه آنها به قاضی دانست. اما این تقابل پرسشی مهم پیش میکشد: آیا با تغییر شیوه زندگی، ماهیت همگرایی و برخی روشهای پیشین مواجهه با اختلاف نیز کارکرد خود را از دست دادهاند، بیآنکه جایگزین روشنی برایشان شکل گرفته باشد؟
از این منظر، خانواده جمعه میتواند زمینهای برای اندیشیدن به دگرگونی مناسبات خانوادگی در بندرعباس باشد. روایتی از نسلی که گذشتهای مشترک دارد، اما دیگر لزوماً معنای مشترکی از آن نمیسازد. فرم نامهها نیز به این پیچیدگی کمک میکند. شباهت لحن آنها، تفاوت زاویه دیدها و ابهام درباره چگونگی نگارش و ترتیب خواندهشدنشان، مخاطب را به بازسازی روایتی فراتر از هر نامه وامیدارد. نویسنده از دل یک اختلاف حقوقی، با ایجاد شبکه معنایی منسجم، تصویری چندلایه از خانواده میسازد. شاید در نهایت، مسئله «خانواده جمعه» فقط ارث نباشد. این باشد که هر نسل با آنچه از نسل پیشین به ارث میبرد چه میکند. خانه را میتوان تقسیم کرد، اما معنای زیستن، زبان، آیین و نسبتهای خانوادگی را چگونه میتوان به نسل بعد منتقل کرد؟خانه ماندنی ست، اما معنای آن برای هر نسل تغییر میکند. آنچه در معرض ازدسترفتن قرار دارد، نه لزوماً خود خانواده، بلکه بخشی از معنای مشترکی است که روزی اعضای آن را در یک خانه کنار هم نگه میداشت.
روزنامه صبح ساحل
نظرسنجی
جدیدترین اخبار
تحولات اخیر در منطقه؛ انفجار کشتی در تنگه هرمز، فرود هواپیمای ایرانی در قطر و تعطیلی مرز سومار
اعلام ساعت تردد دریایی در بنادر غرب هرمزگان
تشییع پیکر مطهر شهدای گمنام در بندرعباس
دو نفتکش متخلف دیگر در شرق تنگه هرمز دچار حریق شدند
دومین جایگاه عرضه بنزین سوپر در قشم آغاز به کار کرد
کیف پول طلای بازنشستگان تأمیناجتماعی شارژ شد
آرای کمیته انضباطی اعلام شد/ آسانی یک جلسه و ایلدروم ۲ ماه محروم شد
کمیسیون اروپا تعلیق توافقنامه همکاری با اسرائیل را بررسی میکند
متلاشی شدن یک تیم گروهک تجزیه طلب پژاک
نتایج هفته اول دور برگشت لیگ برتر کشتی آزاد
تیراندازی در یک مایلی کاخ سفید؛ دستکم پنج نفر زخمی شدند
ثبت بیش از ۳۷ هزار مورد شبهآنفلوانزا در کشور طی یک هفته
دشت سه امتیازی شاگردان پورسبزعلی از کرج
درخواست ایران برای مقابله با استفاده نظامی از هوش مصنوعی
جمعآوری کارت جایگاههای سوخت به مرور در تمام استانها؛ به معلمان، صیادان و کادر درمان هرمزگان سهمیه جبرانی داده میشود
کیف پول بازنشستگان فعال شد
سلام، من دستیار هوشمند گروه رسانه ای صبح ساحل هستم
از خبر، عکس، ویدئو، PDF روزنامه، هواشناسی، اوقات شرعی، تقویم و ساعت سایت بپرسید. گفتگو روی همین دستگاه ذخیره میشود.