تهران و قاهره روی ریل عادی‌سازی روابط

تماس‌ها و رفت و آمد متقابل برخی مقامات دو کشور به تهران و قاهره، حکایت از تمایل دو کشور بزرگ اسلامی به ارتقای سطح روابط و گسترش مناسبت همه جانبه دارد و سفر اخیر «بدر احمد محمد عبدالعاطی» وزیر امور خارجه مصر به تهران و شرکت در مراسم تحلیف «مسعود پزشکیان» رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران و نیز سفر خرداد ماه امسال «سامح شکری» وزیر امور خارجه سابق مصر به تهران برای شرکت در مراسم تشییع شهید ابراهیم رئیسی  را باید نقطه عطفی در مناسبات دو کشور و گام بلند در مسیر ارتقای روابط در آغاز راه دولت چهاردهم ایران دانست؛ هرچند اتفاق‌ها و گام‌های خوبی در زمان فعالیت دولت سیزدهم به ریاست شهید ابراهیم رئیسی رئیس جمهوری وقت و شهید حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه وقت در روابط ایران و مصر رقم خورده بود و به نظر می رسد دولت مصر تمایل دارد این روند رو به جلو را در زمان فعالیت دولت پزشکیان با سرعت بیشتری به پیش ببرد و جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یکی از سیاست ها و رویکردهای اصولی خود، همواره از گسترش روابط دوستانه همراه با احترام متقابل با همه کشورها به ویژه کشورهای مسلمان استقبال می کند. از نظر مذهبی، ایران مرکز تشیع در جهان است و از سوی دیگر در مصر موسسه بزرگ الازهر است که شیخ آن اثرگذاری زیادی به عنوان یکی از مراجع بزرگ مذهب تسنن در جهان اسلام دارد. مصر جمعیتی بیش از 110 میلیون نفر دارد که بیشتر از 10 میلیون نفر از آن‌ها در خارج از این کشور و به‌ویژه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به فعالیت و اشتغال مشغول هستند. ایران نیز با جمعیتی بالغ بر 85 میلیون نفر یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان اسلام است. 

اگرچه گفته می‌شود مصر اقدام به عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی کرده و حتی سفارتخانه این رژیم در مصر و مصر در فلسطین اشغالی فعال است اما این به معنای عادی‌سازی روابط مردم با این رژیم نیست و این رژیم در میان عموم مردم مصر به هیچ عنوان جایگاهی ندارد و می‌توان گفت مقام‌های سیاسی مصر به دلیل مصلحت‌اندیشی‌های سیاسی و اقتصادی و البته بیشتر اقتصادی و البته فشارهای آمریکا و کشورهای غربی تن به این امر داده‌اند.

روابط ایران و مصر تابع متغیرهای زیادی است. مصری‌ها به نوعی روابط خود با ایران را در چارچوب مصلحت‌اندیشی بر اساس حفظ منافع و روابطشان با جهان غرب بویژه امریکا و کشورهای اروپایی و همچنین عربستان تنظیم می کنند و شاید یکی از مهم ترین دلایل احتیاط مصری‌ها در حرکت به سمت روابط حسنه با ایران در طول سالیان گذشته، همین موضوع بوده است. تعداد زیادی از مردم مصر در عربستان و دیگر کشورهای عربی ثروتمند حاشیه خلیج فارس مشغول کار و درآمد هستند و در واقع از منابع مهم درآمد برای کشور مصر محسوب می‌شوند و هرگونه خلل در روابط مصر با این کشورهای عربی می‌تواند بر اقتصاد مصر و حتی معیشت بخش  قابل توجهی از مردم آن اثرگذار باشد. از سوی دیگر مصر به عنوان کشوری که نه صاحب منابع نفتی آنچنانی است و نه صنعت و اقتصاد قابل توجهی دارد، متکی به صنایعی نظیر گردشگری و البته کمک‌های خارجی و بین المللی است و نمی‌خواهد در زمینه کمک‌های خارجی و بین‌المللی مشکلی بوجود بیاید .با توجه به نوع روابط ریاض – قاهره، از سرگیری روابط ایران و عربستان سعودی در ماه‌های گذشته بدون تردید اثر مثبت قابل توجهی در گشوده شدن افق‌های جدید در روابط ایران و مصر خواهد داشت. روابط سیاسی میان ایران و مصر در شرایط کنونی در حد حافظ منافع است اما دو کشور از نظر فرهنگی اشتراکات زیادی دارند.عموم مردم شمال افریقا و بویژه مصری‌ها علاقه خاصی به اهل بیت علیهم السلام دارند و این یکی از وجوه مشترک میان ایرانیان و مصری ها است و حتی برخی مصری‌ها اعتقاد دارند مرقد حضرت زینب علیها السلام در مصر است و نه در سوریه. 

به طور کلی می‌توان گفت که طی سه سال اخیر یخ روابط ایران و مصر تا حدودی آب شده است و مقام‌های دو کشور دیدارها و گفت و گوهایی با هم در خصوص مسائل مختلف از جمله چگونگی گسترش روابط دوجانبه و مسائل منطقه ای و بین المللی داشته اند. شهید «حسین امیرعبداللهیان» وزیر امور خارجه وقت ایران در تاریخ ۶ شهریور سال ۱۴۰۰، در حاشیه جمع رؤسای هیأت‌های شرکت‌کننده در نشست منطقه‌ای حمایت از عراق، با «عبدالفتاح السیسی» رئیس‌جمهور مصر، گفت‌وگو و رایزنی کرد. رؤسای جمهور ایران و مصر دی ماه سال گذشته گفت و گویی تلفنی در خصوص  روابط دو جانبه و شرایط منطقه‌ای داشتند و برخی آن را بارقه‌ای از توسعه روابط دیپلماتیک میان دو کشور دانستند.

۷ خرداد ماه 1402«هیثم بن طارق آل سعید» سلطان عمان به ایران سفر کرد و در جریان این سفر با شهید ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهوری ایران  و حضرت آیت الله سید علی خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی دیدارهایی را انجام داد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار سلطان عمان و هیأت همراه، با اشاره به اظهار نظر «بن‌طارق» مبنی بر تمایل مصر برای از سرگیری روابط با جمهوری اسلامی، تاکید کردند: «ما از این موضع استقبال می‌کنیم و مشکلی در این زمینه نداریم». "سامح شکری" وزیر خارجه وقت مصر نیز دوم خرداد1403 به منظور شرکت در مراسم تشییع و بزرگداشت شهیدان «سید ابرهیم رئیسی»، «حسین امیرعبداللهیان» و همراهانشان وارد تهران شد و مورد استقبال مقامات وزارت خارجه ایران قرار گرفت. این اولین سفر یک وزیر امور خارجه مصر به ایران بود و متعاقب آن، بلافاصله سفر بدر احمد محمد عبدالعاطی وزیر امور خارجه کنونی مصر به تهران برای شرکت در مراسم تحلیف پزشکیان انجام شد.  این دو سفر مهم و پی‌در‌پی می‌تواند سرآغاز سفرهای رسمی دیگر و تقویت روابط دوجانبه سیاسی دو کشور شود. همه این نشانه‌ها حکایت از فراهم بودن بسترهای مناسب برای ادامه روند بهبود روابط تهران-قاهره است و بطور کلی طی سال‌های گذشته گام‌های مهمی در ایران در جهت تقویت روابط با کشورهای همسایه و مسلمان برداشته شده و با توجه به رویکرد دولت چهاردهم در خصوص تقویت ارتباط با کشورهای جهان بر اساس اصل منافع ملی، و از سوی دیگر بهبود روابط ایران و عربستان و نیز  تقویت شدن احتمال بهبود روابط ایران و غرب در دوره دولت چهاردهم ایران، انتظار می رود این روند منجر به برقراری روابط سیاسی ایران و مصر در سطوح بالاتر شود. ارتقای روابط سیاسی ایران بطور طبیعی شکل‌گیری و تقویت روابط اقتصادی میان دو کشور را به همراه خواهد داشت و مصر به عنوان کشوری با بیش از 110 میلیون نفر جمعیت، می‌تواند یک بازار بزرگ بالقوه برای صادرات انواع محصولات و تولیدات ایران باشد ضمن اینکه بخشی از نیازهای ایران به برخی محصولات نیز می‌تواند از طریق مصر تامین شود. صرف نظر از اهمیت روابط دوجانبه و امتیازهای اقتصادی و سیاسی فراوان آن برای دو کشور، ایران و مصر به عنوان دو کشور صاحب نفوذ در منطقه و جهان اسلام در صورتی که در کنار یکدیگر قرار گیرند، می تواند اثرگذاری مضاعف بر تحولات منطقه و تلاش برای ایجاد و تقویت ثبات و آرامش در منطقه داشته باشند.

روزنامه صبح ساحل