آرامش برخاسته از قلم

شایعاتی که از واقعیت جلو زدند

در این دوازده روز، شایعاتی که دهان‌به‌دهان می‌چرخیدند، گاه از خود جنگ پیشی می‌گرفتند؛ از حمله به فرودگاه بندرعباس تا آتش‌سوزی در پالایشگاه، پایگاه هوایی و تخلیه شهر. بسیاری از تصاویر و صداهایی که در کانال‌های غیررسمی منتشر می‌شدند، متعلق به مناطق دیگر یا حتی سال‌های گذشته بودند. اما شایعه برای اثرگذاری نیازی به صحت ندارد؛ احساسات مردم را نشانه می‌گیرد و در فضای ابهام رشد می‌کند.

خبرنگاران در خط مقدم جنگ روانی

در چنین شرایطی، خبرنگاران تنها مسئول ثبت و پوشش اخبار رسمی نبودند. ما درگیر جنگی دیگر بودیم: مقابله باسیلی از اطلاعات نادرست، روایت‌های جعلی، هشدارهای بی‌پایه و خبرسازی‌هایی که گاه در چند دقیقه آرامش یک شهر را مختل می‌کردند. وظیفه ما در این روزها نه‌تنها اطلاع‌رسانی، بلکه حفظ آرامش روانی جامعه از طریق راستی آزمایی و انتشار دقیق اطلاعات بود.

وقتی شایعه زودتر از حادثه می‌رسد

نکته قابل‌توجه آن بود که بسیاری از تماس‌های نگران‌کننده از سوی افرادی در شهرهای دیگر انجام می‌شد؛ تماس‌هایی که گاه حتی پیش از آن‌که مردم بندرعباس متوجه چیزی شوند، از وقوع اتفاقات سهمگین در این شهر خبر می‌دادند. این یعنی شایعه، نه‌فقط به لحاظ محتوا، بلکه ازنظر زمانی نیز از واقعیت جلوتر حرکت می‌کرد.

ابزار نوین در جنگ‌های مدرن

شایعه، در تعریف کلاسیک، خبری تأیید نشده است که در بستر ترس و بی اطمینانی گسترش می‌یابد. اما در ساختار جنگ‌های مدرن، شایعه به ابزاری مؤثر در عملیات روانی تبدیل‌شده است. دشمن، تنها با سلاح نظامی نمی‌جنگد؛ کافی‌ است آرامش و اعتماد عمومی را هدف قرار دهد.

رسانه‌های بیگانه، در میدان عملیات روانی

در این میانه، رسانه‌های بیگانه نیز بیکار نبودند. از ادعای کمبود بنزین و نان تا انتشار خبرهایی درباره سقوط پایگاه‌ها یا خروج مسئولان، حجم گسترده‌ای از اطلاعات جعلی به‌قصد برهم زدن اعتماد عمومی تولید و توزیع شد. درحالی‌که در واقعیت، پمپ‌بنزین‌ها فعال بودند، نانوایی‌ها باز و هیچ تغییری در وضعیت مراکز حساس گزارش نشد. اما شایعه با واقعیت کار ندارد؛ اثر روانی آن، بدون نیاز به مستندات، می‌تواند جامعه را ملتهب کند. در چنین فضایی، اعتماد به منابع رسمی، رسانه‌های معتبر داخلی و دسترسی به اطلاعات درست و به‌موقع، مهم‌ترین سد در برابر بی‌ثباتی روانی است.

همان‌گونه که در برابر تهدیدهای فیزیکی سازوکار دفاعی وجود دارد، برای مقابله با تهدیدهای رسانه‌ای نیز باید آمادگی و زیرساخت لازم فراهم شود. از سوی دیگر، این وضعیت بحث‌هایی را درباره سیاست های صیانت از فضای مجازی کشور نیز برانگیخت. آیا محدودسازی دسترسی به اینترنت می‌تواند مانع شایعه‌پراکنی شود؟ یا برعکس، بستر را برای گسترش منابع غیررسمی و بی‌اعتبار مهیاتر می‌سازد؟ تجربه این روزها نشان داد که در غیاب اطلاع‌رسانی سریع و شفاف، مردم به‌سرعت به سراغ منابع دیگر، هرچند نامطمئن، خواهند رفت.

خبرنگاران در خط مقدم جنگ رسانه‌ای

آنچه این روزها ثابت کرد، این است که خبرنگاران در خط مقدم جنگ رسانه‌ای ایستاده‌اند. نقشی که فقط به انتشار خبر محدود نمی‌شود، بلکه مسئولیتی عمیق در صیانت از آرامش روانی جامعه به همراه دارد. ما موظف بودیم که نه‌فقط از طریق تیترها، بلکه با دقت، صحت و پیگیری، در برابر موج اضطراب ایستادگی کنیم. این تجربه بار دیگر نشان داد که در بحران‌های چندلایه، از جنگ نظامی گرفته تا جنگ روانی، نقش رسانه‌ها و خبرنگاران حرفه‌ای تا چه اندازه برای حفظ آرامش و انسجام جامعه ضروری است.

تجربه ای برای آینده

شایعه، جنگی بی‌صدا اما واقعی است؛ و برای ایستادگی در برابر آن، باید آگاهی، اعتماد و آمادگی روانی را جدی گرفت. اگر از این بحران عبور کرده‌ایم، زمان آن است که تجربه‌هایش را به سرمایه‌ای برای مواجهه آگاهانه با آینده بدل کنیم.