برگزاری ایمن مراسم‌های محرم با رعایت چند نکته ساده اما مهم

به گزارش صبح ساحل، با فرارسیدن ماه محرم، شهرها و محله‌های کشور میزبان هزاران تکیه، حسینیه، موکب و ایستگاه صلواتی می‌شوند؛ فضاهایی که هر ساله میلیون‌ها نفر را برای بزرگداشت نهضت عاشورا و عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) گرد هم می‌آورند. این آیین مذهبی، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های همبستگی اجتماعی، هویت فرهنگی و باورهای دینی جامعه ایرانی به شمار می‌رود، اما در کنار همه ابعاد معنوی و فرهنگی آن، موضوع ایمنی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

حادثه آتش‌سوزی در یکی از تکایای منطقه تجریش در روزهای اخیر، بار دیگر توجه افکار عمومی را به مخاطرات احتمالی مراسم مذهبی جلب کرد. هرچند این حادثه با حضور به‌موقع نیروهای امدادی مهار شد، اما یادآور این واقعیت است که تجمعات گسترده مردمی، به‌ویژه در فضاهای موقت، بدون رعایت اصول ایمنی می‌توانند زمینه‌ساز حوادثی باشند که جان شهروندان را تهدید می‌کند.

تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که امروزه مدیریت ایمنی بخشی جدایی‌ناپذیر از برگزاری هرگونه تجمع عمومی، اعم از مذهبی، فرهنگی یا ورزشی است. همان‌گونه که برای برنامه‌های فرهنگی، صوتی و اجرایی مراسم برنامه‌ریزی می‌شود، باید برای مدیریت خطرات احتمالی نیز تدابیر لازم اندیشیده شود.

مهم‌ترین مخاطرات در مراسم عزاداری

کارشناسان ایمنی و مدیریت بحران معتقدند چهار تهدید اصلی در تکایا و هیئت‌های مذهبی شامل آتش‌سوزی، برق‌گرفتگی، ازدحام جمعیت و نقص سازه‌های موقت است.

آتش‌سوزی؛ خطری که در چند دقیقه گسترش می‌یابد

بخش قابل توجهی از فضاهای عزاداری با پارچه‌های مشکی، بنرها، پوشش‌های موقت و سازه‌های سبک تجهیز می‌شوند. این تجهیزات در کنار سیم‌کشی‌های موقت، پروژکتورها، تجهیزات صوتی و آشپزخانه‌های نذری می‌توانند محیطی مستعد برای بروز حریق ایجاد کنند.

در بسیاری از موارد، آتش‌سوزی با یک جرقه کوچک ناشی از اتصال کوتاه یا اضافه‌بار شبکه برق آغاز می‌شود اما به دلیل وجود مواد قابل اشتعال به سرعت گسترش می‌یابد. به همین دلیل رعایت اصول ایمنی برق و استقرار تجهیزات اطفای حریق از مهم‌ترین الزامات برگزاری مراسم محسوب می‌شود.

خطرات ناشی از برق

افزایش مصرف برق در ایام محرم به دلیل استفاده همزمان از سیستم‌های صوتی، نورپردازی و تجهیزات برقی مختلف، احتمال بروز اتصال کوتاه و آتش‌سوزی را افزایش می‌دهد.

استفاده از کابل‌های فرسوده، چندراهی‌های غیراستاندارد، انشعابات موقت و اتصالات غیراصولی از جمله مهم‌ترین عوامل بروز حوادث الکتریکی در مراسم مذهبی به شمار می‌روند.

ازدحام جمعیت و تخلیه اضطراری

یکی از مهم‌ترین مخاطرات تجمعات بزرگ، مدیریت جمعیت است. در مراسم پرجمعیت، به‌ویژه در شب‌های تاسوعا و عاشورا، هرگونه حادثه کوچک می‌تواند موجب هراس عمومی و ازدحام خطرناک شود.

بررسی حوادث مشابه در جهان نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از تلفات تجمعات گسترده نه در اثر خود حادثه اولیه، بلکه به دلیل انسداد مسیرهای خروج، فشار جمعیت و اختلال در تخلیه اضطراری رخ می‌دهد.

نقص در سازه‌های موقت

داربست‌ها، سکوهای عزاداری، جایگاه‌های سخنرانی، بنرهای بزرگ و سقف‌های موقت در صورت اجرای غیراصولی می‌توانند به تهدیدی جدی تبدیل شوند. وزش باد، بارگذاری بیش از حد یا استفاده از اتصالات نامناسب از جمله عوامل بروز حوادث سازه‌ای در این‌گونه فضاهاست.

توصیه‌های ایمنی برای مسئولان هیئت‌ها و برگزارکنندگان

مسئولان هیئت‌ها می‌توانند با رعایت چند اصل ساده اما حیاتی، احتمال وقوع حوادث را به میزان قابل توجهی کاهش دهند:

• پیش از آغاز مراسم، بازدید ایمنی از محل برگزاری انجام شود.

• ظرفیت واقعی فضا متناسب با تعداد شرکت‌کنندگان تعیین شود.

• تمامی تجهیزات برقی توسط افراد متخصص بازبینی شوند.

• از کابل‌ها، پریزها و چندراهی‌های استاندارد استفاده شود.

• مسیر عبور کابل‌ها از محل تردد مردم جدا شود.

• در صورت استفاده از ژنراتور برق، محل استقرار آن ایمن و دارای تهویه مناسب باشد.

• داربست‌ها، سکوها و سازه‌های موقت توسط افراد دارای تجربه نصب شوند.

• حداقل چند دستگاه خاموش‌کننده آتش در نقاط مختلف تکیه مستقر شود.

• خادمان هیئت با نحوه استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی آشنا باشند.

• راه‌های خروج اضطراری مشخص، روشن و همواره باز نگه داشته شوند.

• خودروها و موانع فیزیکی مسیر دسترسی آتش‌نشانی و اورژانس را مسدود نکنند.

• فردی مشخص به عنوان مسئول ایمنی مراسم تعیین شود.

• شماره‌های اضطراری در معرض دید عموم نصب شوند.

• جعبه کمک‌های اولیه در محل قابل دسترس قرار گیرد.

• تعدادی از عوامل اجرایی آموزش کمک‌های اولیه و مدیریت بحران ببینند.

• برای شرایطی مانند آتش‌سوزی، قطع برق، ازدحام یا شرایط جوی نامناسب سناریوی مشخصی پیش‌بینی شود.

ایمنی در آشپزخانه‌های نذری

آشپزخانه‌های نذری از نقاط پرخطر در مراسم محرم محسوب می‌شوند و نیازمند نظارت ویژه هستند.

• سیلندرهای گاز در فضای باز یا دارای تهویه مناسب نگهداری شوند.

• شیلنگ‌ها و اتصالات گاز به طور روزانه کنترل شوند.

• از انباشت سیلندرهای اضافی در کنار محل پخت غذا خودداری شود.

• خاموش‌کننده مناسب حریق‌های ناشی از روغن و گاز در آشپزخانه وجود داشته باشد.

• مواد قابل اشتعال و کارتن‌ها از منابع حرارتی فاصله داشته باشند.

• ورود افراد متفرقه و کودکان به محدوده پخت‌وپز محدود شود.

توصیه‌هایی برای شهروندان و عزاداران

ایمنی تنها مسئولیت برگزارکنندگان نیست و شهروندان نیز می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از حوادث داشته باشند.

• هنگام ورود به تکیه، مسیرهای خروج اضطراری را شناسایی کنید.

• از تجمع در ورودی‌ها و خروجی‌ها خودداری کنید.

• در صورت مشاهده سیم‌کشی معیوب، بوی گاز یا هر وضعیت غیرعادی، موضوع را به مسئولان اطلاع دهید.

• کودکان را بدون مراقبت در محیط‌های شلوغ رها نکنید.

• سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی را در نقاطی با دسترسی آسان مستقر کنید.

• از پارک خودرو در معابر منتهی به محل مراسم خودداری کنید.

• در زمان وقوع حادثه آرامش خود را حفظ کرده و از ایجاد هراس عمومی بپرهیزید.

• به توصیه‌های نیروهای امدادی، انتظامی و عوامل اجرایی توجه کنید.

• از انتشار اخبار تأییدنشده و شایعات در فضای مجازی خودداری نمایید.

محرم فرصتی برای ترویج فرهنگ ایثار، مسئولیت‌پذیری و احترام به کرامت انسانی است. همان‌گونه که برگزاری باشکوه مراسم عزاداری مورد توجه برگزارکنندگان قرار دارد، حفظ جان و سلامت عزاداران نیز باید در اولویت باشد. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که پیشگیری از حادثه، مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین راه مدیریت بحران است.

ایمنی نه یک موضوع تشریفاتی و نه صرفاً یک الزام اداری است؛ بلکه حقی برای شهروندان و مسئولیتی برای برگزارکنندگان به شمار می‌رود. هر تکیه ایمن، ضامن برگزاری مراسمی آرام‌تر، باشکوه‌تر و در شأن فرهنگ عاشورایی خواهد بود.