حيواناتي که در ايران منقرض مي‌شوند

صبح ساحل ، حوادث -  جديدترين گزارش اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت نشان مي دهد که اقدامات موثر براي حفاظت از طبيعت موفقيت آميز بوده است و در حالي که جمعيت گونه هايي افزايش داشته اما گونه هايي ديگر نيز با خطر رو به رشد انقراض روبه رو هستند.فهرست قرمزگونه‌هاي در معرض خطر اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت (IUCN) به روز شد. فهرستي که با طول و دراز شدن آن زنگ هشدار انقراض گونه هاي گياهي و جانوري بيشتر به صدا در مي آيد. جديدترين گزارش اين اتحاديه نشان مي دهد که اقدامات موثر براي حفاظت از طبيعت موفقيت آميز بوده است و جمعيت «وشق‌ايبري» و «فوک خزپوش گوادالوپه» را افزايش داده اما در عين حال گونه‌هايي چون شيرها، گربه طلايي آفريقايي و شيردريايي نيوزيلندي با خطر انقراض روبه‌رو هستند.

همچنين 99 درصد گونه گياهي Asian Slipper orchid استوايي که يکي از بهترين گياهان تزئيني است در معرض خطر انقراض قرار دارد. آخرين گزارش اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت حاکي از آن است که جمع‌آوري بيش از حد و تخريب زيستگاه فشار مضاعفي را بر بسياري از گياهان دارويي وارد کرده است.

بناي ليست قرمز گونه‌هاي در معرض تهديد اتحاديه بين‌المللي حفظ طبيعت در سال 1964 گذاشته شد و لقب مفهومي‌ترين ليست گونه‌هاي بيولوژيک جهان از نظر حفاظتي را گرفت. علاوه بر آن مهمترين مقام بين‌المللي در زمينه وضعيت حفاظت گونه‌هاي مختلف است.ليست قرمز که با توجه به معيارهاي دقيق تنظيم شده و خطر انقراض هزاران گونه و زيرگونه جانوران و گياهان کره زمين را ارزيابي مي‌کند، هدف از تنظيم آن بيان فوريت اقدامات حفاظتي به افکار عمومي و سياستگذاران و نيز کمک به جامعه بين‌الملل براي کوشش در جهت کاهش انقراض گونه‌ها عنوان شده است.

اکنون فهرست قرمز شامل 77 هزار و 340 گونه بررسي شده است که 22 هزار و 784 مورد از آنها در معرض انقراض قرار دارند. از دست رفتن زيستگاه ها اصلي ترن تهديد 85 درصد از تمامي گونه‌هايي است که در فهرست IUCN جاي گرفته‌اند. تجارت غيرقانوني و وجود گونه‌هاي مهاجم نيز از تهديدهاي اصلي کاهش جمعيت اين گونه هاست.

1140 گونه جانوري در ايران

اما در ايران وضعيت گونه هاي جانوري چگونه است؟ براساس آخرين بررسي‌ها که از طرف سازمان حفاظت محيط زيست اعلام شده است، 1140 گونه جانوري اعم از پستاندار، پرنده، خزنده، دوزيست و ماهيان آب‌هاي داخلي در اکوسيستم‌هاي خشکي و آب‌هاي داخلي ايران شناسايي شده، به علاوه حدود 650 گونه ماهي که در آب‌‌هاي دريايي شناسايي شده است.پستانداران با 197 گونه شناسايي شده، طيف وسيعي از جانوران را از نظر جثه در بر مي‌گيرد؛ از پستاندار بسيار کوچکي که حشره خوار کوتوله ناميده مي‌شود و فقط در حدود 2 گرم وزن دارد تا نهنگ‌هاي بزرگ آب‌هاي درياي جنوب با طول بيش از سي متر و وزن 130 تن را مي‌توان در اين رده مشاهده کرد.

در ميان مهره‌داران 535 گونه پرنده شناسايي و گزارش شده که اين تعداد گونه‌ معادل کل گونه‌هاي پرنده گزارش شده در قاره اروپا و دو سوم پرندگان خاورميانه است. پرندگان به سبب برخورداري از قدرت پرواز ، صاحب وسيع ترين محيط بلامعارض در گيتي يعني هوا هستند. هم اکنون پرندگاني نظير درناي سيبري، اردک سرسفيد، اردک مرمري، ميش مرغ، هوبره، پرندگان شکاري و تعدادي ديگر از گونه ها در کشور در معرض تهديد و انقراض است.از رده خزندگان نيز تاکنون227 گونه مورد شناسايي قرار گرفته، اما اطلاعات مفيد و قابل دسترس در مورد اغلب اين گونه ها بسيار اندک است .کمبود مطالعات جامع در مورد بيولوژي و وضعيت حفاظتي اين گونه ها از يک طرف و جمعيت رو به زوال با توجه به عوامل متعدد تهديد کننده به ويژه تخريب زيستگاههاي آنها در سال هاي اخير موجب نگراني زيادي در مورد تعدادي از گونه هاي ارزشمند خزنده کشورمان شده است.از رده دوزيستان نيز در 21 گونه تاکنون گزارش شده و در بين آنها سمندرها از نظر وضعيت حفاظتي از درجه اهميت بيشتري برخوردار هستند و اطلاعات بسيار کم و جزئي از بيولوژي و اکولوژي آنها در دست است. گونه هايي نظير سمندر لرستاني، سمندر کردستاني، سمندرغارزي ايراني و سمندر آذربايجاني در وضعيت بحراني يا در معرض خطر انقراض قرار دارند.ماهيان آب‌هاي داخلي ايران شامل 160 گونه بوده که در 25 خانواده جاي گرفته‌اند. متاسفانه به دليل عدم توجه لازم به حفظ و مديريت آبزيان آب هاي داخلي طي سال هاي اخير مطالعات جامعي براي شناخت ماهيان در اکوسيستم هاي آبي مختلف صورت نگرفته و از فراواني و پراکنش بسياري از گونه ها اطلاعات و آمار دقيقي در دسترس نيست و يا جمعيت برخي گونه ها نظير ماهي کورغار در معرض تهديد است.

يوزپلنگ ايراني، خرس سياه و ... در خطر نابودي

با وجود غناي گونه اي قابل ملاحظه، متاسفانه حدود 76 گونه از رده‌هاي جانوري کشورمان در فهرست سرخ اتحاديه جهاني حفاظت (IUCN) قرار دارد و از گونه‌هايي همچون شير ايراني و ببر مازندران امروز جز نامي باقي نمانده و در کمتر از يک قرن گذشته منقرض شده اند و اگر براي حفاظت گونه‌هاي ارزشمند و در خطر انقراض مثل گور ايراني، يوزپلنگ ايراني، خرس سياه، گوزن زرد و... اقدامات موثر انجام نشود بايد نام آنها را در ليست منقرض شده ها جست و جو کرد.در اين ميان 19 گونه از پستانداران، 25 گونه از پرندگان، 16 گونه از خزندگان، 4 گونه از دوزيستان و 10 گونه از ماهيان آب هاي داخلي کشور در سال 2014 ميلادي به عنوان گونه هاي مهره دار در معرض تهديد در ليست سرخ IUCN قرار دارند.

از عواملي که به مرور زمان بر جمعيت حيات وحش ايران تاثير گذاشته و آنها را در خطر انقراض و نابودي قرار مي دهد مي توان به جزيره‌اي شدن زيستگاه‌ها و جمعيت گونه‌ها، وجود سلاح‌هاي غير مجاز، حضور دام بيش از ظرفيت در زيستگاه‌ها، تجارت غير قانوني گونه‌هاي جانوري و اجزاي آنها، خشکسالي ها و شيوع بيماري ها اشاره کرد.