چرا بيشتر ايرانيان شغل دوم دارند؟

صبح ساحل ، اجتماعی - در حالي که رضايت نداشتن از شغل اول و ناکافي بودن درآمد از جمله علل گرايش افراد به شغل دوم عنوان مي‌شود، بسياري از کارشناسان بازار کار اصلي‌ترين دليل دو شغله بودن افراد را مشکلات اقتصادي و معيشتي مي‌دانند.به گزارش خبرنگار ايسنا، وزارت کار در تازه‌ترين گزارش خود از وضعيت بازار کار به ارائه آماري از افراد چند شغله پرداخته که نشان مي‌دهد بيش از 400 هزار نفر از شاغلان کشور در سال 1392 بيش از يک شغل داشته‌اند.در اين گزارش از مجموع 21 ميليون نفر شاغل کشور در سال 1392، بيش از 400 هزار نفر در بيش از يک شغل مشغول کار بوده‌اند که 15 درصد آنان، شغل اصليشان مزد و حقوق بگير بخش عمومي، 19.4 درصد مزد و حقوق بگير بخش خصوصي و 65.6 درصد در ساير بخش‌ها تحت عنوان کارکن مستقل، کارفرما و کارکن فاميلي بدون مزد مشغول فعاليت بوده‌اند.تحليلگران بازار کار بر اين باورند که هرچه تعادل ميان درآمد، نرخ تورم و پايداري شغلي بيشتر شود تا حد زيادي مانع از روي آوردن افراد به انجام چند شغل شود. آنها مي‌گويند دوشغله يا چند شغله بودن افراد ممکن است وضع معيشتي خانواده را بهبود بخشد، اما بر ميزان بهره‌وري، سلامت جسمي و روحي افراد و ميزان تعامل با اعضاي خانواده تاثيرگذار خواهد بود.اگر چه افراد دو شغله و حتي چند شغله را در جوامع مختلف مي‌توان پيدا کرد اما آنچه مسلم است بروز چنين پديده‌اي در جامعه ما طي سالهاي اخير گسترش يافته و به سرعت نيز در حال فراگير شدن است.عده‌اي رضايت نداشتن از شغل اول را از علل گرايش افراد به سمت شغل‌هاي ديگر مي‌دانند و برخي ديگر از کافي نبودن درآمد شغل اول سخن مي‌گويند اما به زعم کارشناسان بازار کار، مهمترين دليل دو شغله بودن افراد به ويژه کساني که در رده‌هاي پايين شغلي هستند، مشکلات اقتصادي است و به جز برخي مديران رده بالا که معمولا با دلايل منحصر به فرد و پيچيده در پست‌هاي مختلفي مشغول کار هستند، اغلب دوشغله‌ها براي کسب درآمد بيشتر به اين کار مبادرت مي‌ورزند.افراد دو شغله به دليل مشکلات معيشتي و عدم تامين نيازهاي خود و خانواده ناچار به شغل دوم روي مي‌آورند از اين رو به نظر مي‌رسد که اصلي‌ترين دليل چند شغله بودن افراد کسب درآمد بيشتر براي تامين هزينه‌هاي زندگي باشد.به گفته کارشناسان گاهي در طول سالهاي گذشته عليرغم افزايش نرخ تورم و به تناسب بالا رفتن خط فقر، تغيير قابل توجهي در ميزان افزايش حقوق و دستمزد افراد صورت نگرفته است؛ به نحوي که همواره ميزان افزايش حقوق شاغلان کمتر از ميزان نرخ تورم و ميزان افزايش هزينه‌ها بوده است.هادي ابوي - سخنگوي کانون عالي انجمن‌هاي صنفي کارگران کشور - در اين باره مي‌گويد: با شرايط فعلي زندگي‌ها‌ به قدري سخت شده که تعداد افراد شاغل در بسياري از خانواده‌ها به بيش از يک نفر افزايش پيدا کرده تا جايي که حتي زنان خانه نيز پا به پاي مردان براي گذران زندگي کار مي‌کنند.وي مي‌افزايد: يکي از توجيهاتي که در مورد اشتغال افراد دو شغله و بعضا سه شغله مي‌شنويم اين است که از تجارب آنها در کار استفاده مي‌شود در حالي که وقتي به بحران بيکاري در کشور نگاه مي‌کنيم چاره‌اي جز ساماندهي دو شغله‌ها نداريم.به اعتقاد سخنگوي کانون عالي انجمن‌هاي صنفي کارگران کشور، بالا بردن سن بازنشستگي يکي از عوامل موثر بر پديده دو شغله بودن است چرا که فرد بازنشسته بعد از 30 سال کار و تلاش بايد به گونه‌اي زندگي کند که در دوران فراغت از کار نيازي به رفتن مجدد بر سرکار نداشته باشد اما بر خلاف تصور، خرج و مخارج و هزينه‌هاي افراد بازنشسته به مراتب بيشتر از دوران کار است و اغلب براي تامين هزينه‌هاي زندگي و درمان، شغل دومي براي خود برمي‌گزينند. اين کارشناس پديده دو شغله‌ بودن را بر افزايش بيکاري موثر دانسته و مي‌گويد: بيشتر افراد دو شغله در شغل دوم خود نيز رسمي هستند و از حقوق و مزاياي خاصي برخوردارند چنانچه اشتغال افراد در هيات مديره‌ها و گرفتن سمتهايي چون مشاور و معاون نوعي استفاده از رانت سازماني و دستگاهي به شمار مي‌رود.به گزارش ايسنا، بررسي‌هاي بازار کار در کشور نشان مي‌دهد دستکم 28 تا 30 درصد نيروي کار در ايران شغل دوم و برخي هم شغل سوم دارند.امروز داشتن شغل مناسب و سالم تاثير شگرفي در اعتلاي شخصيت افراد دارد و مطلوبتر آن است که همه افراد جامعه متناسب با سطح مهارت و تخصص خود به کار بپردازند.کارشناسان مي‌گويند افرادي که تحصيلاتشان تناسبي با شغلشان ندارد تلاش مي‌کنند شغل دوم خود را متناسب با توانمندي و سطح مهارت و تخصص به دست آورند.اساسا دو شغله بودن بر اين اصل استوار است که فرد علاوه بر کار تخصصي بر حسب نياز به کار ديگري مشغول شود و دو نقش را بپذيرد اما اين همه ماجرا نيست چرا که اشتغال افراد به دو يا چند شغل پيامدهاي زيانباري براي فرد و جامعه دارد.يکي از مهم ترين آسيبهاي فردي ناشي از دوشغله بودن، خستگي مفرط بر اثر حجم زياد فعاليت است. طبق قانون کار هر فرد در طول 24 ساعت شبانه روز بايد هشت ساعت مفيد را به امور شغلي بپردازد، هشت ساعت را به استراحت و هشت ساعت را به خواب اختصاص بدهد.حال تصور کنيد فرد دو شغله‌اي را که به دليل اشتغال به کار دوم از ساعات استراحت يا خواب خود بزند يا به ايستادن در شيفت‌هاي دوم و سوم کار تن بدهد.چنين فردي نه تنها به لحاظ روحي رواني و جسمي خسته و فرسوده است بلکه به لحاظ خلقي و عاطفي نيز ضربه ديده و به سرعت آسيب پذير خواهد شد چرا که از رسيدگي و پرداختن به امور خانواده باز مانده و تمام دغدغه زندگي او چالشهاي شغلي‌اش خواهد بود.رحمت الله پور موسي‌ - دبيرکل کانون عالي شوراهاي اسلامي کار کشور - در اين باره مي‌گويد: وقتي قدرت خريد کارگران کاهش مي‌ِيابد نقدينگي به جامعه وارد نمي‌شود در نتيجه کارگران براي گذران زندگي ناچار به شيفتهاي کاري بيشتر و شغل دوم و سوم روي مي‌آ‌ورند در حالي که اگر قدرت خريد خانوارهاي کارگري افزايش پيدا کند، هم اقتصاد جامعه متحول مي‌شود و هم نرخ بيکاري کاهش مي‌يابد.وي با هشدار نسبت به پيامدهاي اجتماعي پايين بودن دستمزد، مي‌گويد: کارگري که دستمزدش پايين است در اولين گام براي امرار معاش خود و خانواده بايد وقت و انرژي بيشتري را بيرون از خانه بگذارد لذا به سمت شغل دوم و سوم کشيده مي‌شود.او معتقد است بخش اعظمي از حواث ناشي از کار به دليل انجام کار مداوم و مستمر اتفاق مي‌افتد.به گزارش ايسنا، امروز عوامل مختلفي در رواج پديده دو شغله و سه شغله بودن افراد موثر است که افت ارزش پول، بالا رفتن هزينه‌هاي زندگي، پايين بودن دستمزد، عدم رضايت از شغل اول، تجملات و تلاش براي کسب درآمد بيشتر از جمله اين عوامل است.کارشناسان بازار کار مشکلات اقتصادي و تلاش براي تامين هزينه‌هاي زندگي را از مهمترين دلايلي عنوان مي‌کنند که افراد را به سمت شغل دوم سوق مي‌دهد. علاوه بر اين انجام چند شغل توسط يک فرد موجب سلب فرصتهاي شغلي از افراد فاقد کار مي شود و به گسترش بيکاري دامن مي‌زند از اين رو انتظار مي‌رود با اتخاذ سياستهاي مناسب و راهکارهاي حمايت و صيانت از نيروي کار و حفظ امنيت شغلي از گسترش پديده دو شغله و چند شغله بودن در جامعه جلوگيري شود.