چرا خانواده های ایرانی به تک فرزندی تمایل پیدا کرده اند؟

 صبح ساحل ، اجتماعی - بر پایه ی آمار رسمی بیش از 33 درصد خانواده های ایرانی تک فرزند هستند. پرسش اینجاست که دلیل تمایل خانواده های ایرانی به تک فرزندی چیست و این مساله چه پیامدهایی خواهد داشت؟«مونس سیاح» مسوول کارگروه جمعیت شورای عالی انقلاب فرهنگی چندی پیش با بیان این که بیش از 33 درصدِ خانواده های ایرانی تک فرزند هستند تاکید کرد که جمعیت کشور رو به پیری است.سیاح با بیان این که هم اکنون، کشور ما یکی از جوانترین کشورهای دنیا است، بیان کرد: متوسط تعداد فرزندان هر خانوار در کشور در اوایل دهه ی 40 حدود هفت فرزند بود که این تعداد به دلیل فعالیت های کنترل جمعیت رو به کاهش گذاشت تا به امروز که نرخ باروری به 1.5 فرزند برای هر خانوار در کشور کاهش یافته است و با ادامه ی این روند در آینده نزدیک و به دلیل نداشتن تناسب جمعیتی، در ردیف پیرترین کشورهای دنیا قرارخواهیم گرفت. نهادینه شدن تک فرزندی با سیاست طولانی مدت کاهش جمعیتاز نگاه کارشناسان و صاحبنظران جمعیت شناسی، سیاست های بدون برنامه دولت های پیشین در کاهش فرزندآوری، آن هم بدون برنامه ریزی و سرشماری از کم و کیف جمعیت، نخستین عامل برای نهادینه شدن تک فرزندی و خرده فرهنگ شدن چند فرزندی است.سیاستی که با شعار پرتکرار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در 2 دهه گذشته در جامعه رواج پیدا کرد و امروزه مسوولان کشور بنا بر تحقیق و بررسی، به خطا بودن آن پی برده اند و در جهت جلوگیری از رشد آن وارد عمل شدند.موضوعی که «شهلا میرگلوی بیات» نماینده و عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، به آن اشاره کرد و گفت: سرچشمه اصلی چرایی به وجود آمدن تک فرزندی را باید در سیاست کنترل جمعیتی که سال های گذشته در بوق تبلیغ ها قرار گرفت، جست و جو کرد. تا آن جا که تبلیغ فرزند کمتر زندگی بهتر، به نوعی در فرهنگ ما نهادینه شد. سیاستی که بدون برنامه و بررسیِ کم و کیف تغییر جمعیت صورت گرفت.از نگاه این نماینده مجلس، اجرای سیاست کاهش یا افزایش جمعیت درکشورهای توسعه یافته، بنا بر آمارگیری جمعیتی صورت می گیرد که هر پنج سال یک بار تکرار می شود اما متاسفانه در کشور ما، اجرای سیاست کاهش جمعیت بدون هیچ برنامه ای صورت گرفت. با ادامه این روند، کاهش نرخ جمعیت فعال و افزایش جمعیت پیر و مصرف کننده از جمله نتیجه های این سیاست خواهد بود که در انتظار ایران است. بهانه های تک فرزندی؛ از مشکل های اقتصادی تا روش زندگی نوینتا چند دهه پیش، فرزندآوری در کشور دارای سیر طبیعی بود و خانواده های به اصطلاح گسترده با داشتن چند فرزند، به دور از هرگونه نگرانی و زیر ذره بین بودن نگاه دیگران، روزگار می گذراندند. فرزندانی که از سطح انتظار کم برخوردار بودند و با رسیدن به سن کار و فعالیت اقتصادی، وارد عرصه تولید و بازار کار می شدند اما در گذر به سمت نوگرایی، این روند تغییر کرد و مسیر وارونه به خود گرفت. به گونه ای که اکنون فرزندآوری و تامین هزینه های آن، به منزله یک بحران به شمار می رود.میرگلوی بیات نیز تغییر روش زندگی، دشواری های اقتصادی و مساله تحصیل و اشتغال بانوان را تشدید کننده افزایش تک فرزندی عنوان کرد و گفت: دلیل های اقتصادی، مصرف گرایی و توقع بالای فرزندان مولفه هایی هستند که به رواج تک فرزندی و کاهش نرخ باروری کمک کرده اند تا آن جا که بر اساس آمارها، به ازای هر زوج، 1.5 فرزند وجود دارد.اما بهانه های تک فرزندی به این جا ختم نمی شود. با کمی جست و جو در اطراف مان خانواده هایی را مشاهده می کنیم که به رغم شرایط مالی مناسب و زندگی به دور از نگرانی مالی، تک فرزندی را اختیار کرده اند.در این باره «اصغر کیهان نیا» روانپزشک، در گفت و گو با  ایرنا می گوید: نخست باید گفت در سال های گذشته به دلیل رواج این تفکر که شرایط اقتصادی نقش موثری در تداوم زندگی ایفا می کند، زنان به عرصه بازار کار کشانده شدند تا برای تامین نیازهای زندگی، دوشادوش مردان قدم بردارند که به همین دلیل بیشتر خانواده ها به داشتن یک فرزند بسنده می کنند. اما در این میان خانواده هایی هم مشاهده می شوند که مشکل مالی ندارند اما تک فرزندی را انتخاب می کنند. با کمی تجسس در این خانواده ها، درمی یابیم که در بسیاری از آنان راحت طلبی و برخورداری از فراغت بیشتر در زندگی مانع داشتن حتی یک فرزند شده است . والدینی که تلاش می کنند امکانات زندگی خود را به جای تقسیم با چند فرزند با یک فرزند تقسیم کنند. نتیجه این تقسیم نادرست، افزایش سطح انتظار و رشد مصرف گرایی در میان فرزندان است که به مرور باعث می شود تا زوج های جوان دیگر نیز با مشاهده این فرزندان و برآورد هزینه آنان، کمی در تصمیم خود برای فرزندآوری تردید کنند.افزایش سن ازدواج و ترس از بارداری در سنین بالا، احتمال طلاق و بروز ناسازگاری در زندگی های مشترک امروزی، ترس از خیانت همسر، خاطره دشواری نخستین بارداری و ترس از تغییر آناتومی بدن از دیگر تصاویر نادرست شکل یافته در ذهن گروه هایی از زنان امروز است که مانع فرزندآوری یا داشتن فرزندان بیشتر می شود تک فرزندان و کوله باری از آسیب هااحساس تنهایی، لجبازی، شکنندگی، کم تحملی، پرتوقعی، سرخوردگی، اعتماد به نفس کاذب و بسیاری از آسیب های رفتاری دیگر، از جمله پیامدهای روحی و روانی تک فرزندی است که بنا به نظر روانشناسان، حمایت های بی دریغ پدر و مادر هم نمی تواند جایگزین مناسبی برای کمرنگ شدن آن باشد چراکه تنهایی باعث می شود تا کودک در برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل شود و نتواند با سایر همسالان برخورد مناسبی داشته باشد.کیهان نیا به عنوان یک روانپزشک در پاسخ به این پرسش که تک فرزندها شاداب تر و موفق تر هستند یا فرزندانی که در خانواده های پرجمعیت زندگی می کنند؟ گفت: جامعه روانپزشکان همواره بر این اصل که فرزندان باید در کودکی، کودکی کنند و کودکی خود را با خواهر یا برادر و همسالان خود تقسیم کنند، تاکید دارند. با این دید، می توان گفت یکی از مشکل های تک فرزند این است که مجبور است دوران کودکی خود را با پدر و مادر خود تقسیم کند و همبازی دیگری غیر از آنان در کنار خود نمی بیند. راهکارهای کاهش تک فرزندیبا افزایش جمعیت سالمند، سیاستگذاران بر آن شدند تا با بحران کاهش باروری و افزایش جمعیت سالمند مبارزه کنند و نرخ فرزندآوری را از 1.5 فرزند به 2.5 فرزند افزایش دهند. در همین راستا طرح «تعالی جمعیت و خانواده» درپیش گرفته شد. با توجه به همه گیر بودن معضل تک فرزندی و آسیب های اجتماعی و جمعیتی آن برای جامعه، لازم است برنامه ریزان و سیاست گذاران در راستای بهبود شرایط زندگی چه در فضای شهری و چه از نظر فرهنگی تلاش کنند تا شرایط برای رشد فرزندان سالم در محیط جامعه و همچنین خانواده ها فراهم شود.