عوامل اثرگذار بر امنیت انرژی در تب و تاب تحولات جهان بررسی شد؛دو راهی کمبود عرضه و تقاضای نفت

این روزها خاورمیانه، آبستن حوادث و اتفاقات تازه‌ای است که می‌تواند منجر به تحولات بزرگی در این منطقه شود. هرچقدر احتمال گسترش تنش‌ها در این منطقه‌ای استراتژیک بالاتر می‌رود؛ خطرات ژئوپلتیک نیز افزایش می‌یابد و این موضوع قیمت نفت را در یک رالی صعودی قرار می‌دهد. در واقع به بیان دیگر، این روزها، نفت درحال نشان دادن روی دیگری از خود است که معادلات اقتصادی بسیاری از کشورها را برهم زده است و می‌تواند جهان را در یک تنگنای جدید قرار دهد. چراکه هنوز اثر تورمی پاندمی کرونا بر اقتصاد جهانی به پایان نرسیده است و بسیاری از کشورها نتوانسته‌اند آن را مهار کنند. حال با افزایش قیمت نفت در پی تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، باید منتظر موج تازه‌ای از تورم در اقصی نقاط جهان از بزرگترین اقتصادها تا گمنام‌ترین آن‌ها باشیم. با این حال نفت این روزها بر سر دوراهی کمبود عرضه و کمبود تقاضا نیز قرار دارد. چراکه در صورت تشدید تنش‌ها و بسته شدن تنگه هرمز، میزان حجم عبوری نفت از این تنگه می‌تواند از 28 میلیون بشکه نفت در روز به هفت میلیون بشکه کاهش پیدا کند و این موضوع منجر به زیر سوال رفتن امنیت انرژی و ابهام در خصوص تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز خواهد شد. 
از طرفی، چین به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت در جهان به دلیل کاهش رشد اقتصادی، در وضعیتی به سر می‌برد که تقاضای خود را کاهش داده است و این قضیه توازن مصرف نفت در دنیا را با اختلال مواجه کرده است. ناگفته نماند که عربستان سعودی بیش از یک سال است که محدودیت عرضه شدیدی را به اجرا گذاشته و علاوه بر سهم خود در کاهش تولید اوپک پلاس، از تابستان گذشته، تولیدش را یک میلیون بشکه دیگر در روز کاهش داده و سطح تولیدش را در حدود ۹ میلیون بشکه در روز نگه داشته است؛ این موضوع مادامی که عربستان عرضه را بالا نبرد می‌تواند بر بالا رفتن قیمت نفت اثرگذار باشد. پس اگر بخواهیم سمت عرضه و تقاضای نفت را به طور کلی بررسی کنیم و نتیجه بگیریم که کدام کفه سنگین‌تر است؛ باید بگوییم که در حال حاضر بسته شدن تنگه هرمز مهم‌ترین عامل و اثرگذارترین موضوع بر قیمت نفت است و در صورت تشدید تنش‌ها قیمت نفت بین 13 تا 28 دلار احتمال افزایش قیمت را دارد.

هند بیشتر آسیب می‌بیند یا چین؟
چین و هند دو اقتصاد بزرگ آسیا هستند که در حال حاضر تا حد زیادی تحت تاثیر بی‌ثباتی خاورمیانه و افزایش قیمت نفت طی روزهای گذشته قرار گرفته‌اند. اما باید گفت که هند در معرض آسیب بیشتری است. چراکه هم یک اقتصاد نوظهر دارد و مختل شدن واردات نفت به آن، آسیب زیادی به نهال کم جان اقتصادی این کشور وارد می‌کند. در حالی که چین علاوه بر این که با کاهش تقاضای نفت مواجه است؛ از قراردادهای نفتی پرمیوم ایران و روسیه سود می‌برند و نفت مورد نیاز خود را راحت‌تر تامین خواهد کرد.
لازم به توضیح است که بر اساس آخرین آمار منتشر شده از سوی دولت هند، این کشور در ماه آگوست، حدود ۴۵ درصد از نفت مورد نیاز خود را از عربستان سعودی و عراق تامین کرده است و در صورت تشدید تنش‌ها بازار نفت در هند دچار چالش خواهد شد.

بسته شدن تنگه هرمز و امنیت انرژی جهان
تنگه هرمز مهمترین گذرگاه نفتی جهان است و در حال حاضر، بیش از ۲۸ میلیون بشکه نفت به صورت روزانه از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند و در صورت بروز هرگونه تنش مستقیم میان اسرائیل و ایران، میزان حجم عبوری نفت از این تنگه به ۱۳ میلیون بشکه و حتی ۷ میلیون بشکه نیز کاهش خواهد یافت. حتی در صورت بروز هرگونه درگیری میان طرفین در خارج از خلیج فارس، ثبات تردد کشتی‌ها از مسیر تنگه هرمز تا حد زیادی تحت تاثیر قرار گرفته و بعید به نظر می‌رسد شرکت‌های کشتیرانی بزرگ، نفتکش‌ها و البته شرکت‌های بیمه، زیر بار تردد در این مسیر بروند. هرچند روسیه حدود ۳۶ درصد از نفت مورد نیاز هند را تامین می‌کند، اما حقیقت امر این است که در صورت بروز درگیری در خلیج فارس، مابقی نفت مورد نیاز این کشور که از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند، امکان صادرات نخواهد داشت.

سود روسیه از تنش نفتی در خاورمیانه
همانطور که می دانیم، کشور روسیه در پی اعمال تحریم های سفت و سخت غرب، توانایی فروش نفت خود در بازارهای جهانی پس از آغاز جنگ اوکراین را از دست داده است. با این حال، مسکو طی ماه‌های گذشته اقدامات مهمی برای فروش نفت خود  انجام داده است. البته این فروش به نوعی پر تخفیف‌ترین نفت موجود در جهان است. روسیه موفق شده با جلب نظر موافق دو کشور هند و چین، بخش مهمی از نفت صادراتی خود را به این دو کشور بفروشد. اما سوال اینجاست که در صورت بروز هرگونه تهدید امنیتی در تنگه هرمز، چنین شرایطی تا چه حد به افزایش فروش نفت مسکو کمک خواهد کرد؟ بدون شک، شکل گیری تنش احتمالی در خلیج فارس، منجر به افزایش واردات نفت روسیه به هند خواهد شد. 
نگاهی به آمار نشان می‌دهد که در ماه جولای، هند به بزرگترین وارد کننده نفت روسیه تبدیل شده و حتی چین را نیز پشت سر گذاشته است. آمار نفتکش‌های هندی نشان می‌دهد که این کشور، در همان ماه بیش از ۲.۰۷ میلیون بشکه نفت خام از روسیه وارد کرده که این رقم به نسبت ماه قبل از آن، بیش از ۴.۲ درصد افزایش داشته است. البته لازم به ذکر است که این افزایش در بازه زمانی سالانه به بالای ۱۲ درصد رسیده است. این در حالی‌ است که چین در ماه جولای، حدود ۱.۷۶ میلیون بشکه نفت از روسیه وارد کرده است و احتمالا یکی از دلایل عدم جدیت مسکو برای مهار آتش شعله‌ور شده در خاورمیانه، همین امر است.