کشت‌و‌کار ناســور کشاورز

وجود بیش از 2 هزار حلقه چاه غیرمجاز فعال

گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی سالیانه  باعث کاهش بارندگی‌ها و افزایش دوره‌های خشکسالی شده است، که این موضوع منابع آبی استان را بیش‌ازپیش تحت‌فشار قرار‌داده است. استفاده بی‌رویه از چاه‌های آب و بهره‌برداری بیش‌ازحد از منابع آب زیرزمینی برای مصارف کشاورزی، در این خصوص‌‌بی‌تأثیر نبوده و باعث افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی و شور شدن منابع آبی شده است. در استان هرمزگان بالغ‌بر 19هزار حلقه چاه  وجود دارد که حدود 92درصد این چاه‌ها کشاورزی هستند.
به گفته معاون حفاظت و بهره‌برداری آب منطقه‌ای هرمزگان، 5 درصد از چاه‌ها برای شرب و بهداشت و 3 درصد نیز برای صنعت و خدمات است. بیش‌ از 90درصد منابع آب زیرزمینی استان نیز در بخش کشاورزی استفاده می‌شود. «محمدامین طبسی» با اشاره به وجود حدود74 دشت در استان  گفت: هم‌اکنون بیش از 54دشت به دلیل برداشت‌های‌ بی‌رویه منابع آبی زیرزمینی‌در فهرست ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرارگرفته است و هیچ‌گونه ‌مجوز چاه جدید در ‌این‌ دشت‌ها برای مصرف کشاورزی داده نمی‌شود.
وی ادامه داد: سطح آب زیرزمینی استان در اکثر دشت‌ها به دلیل خشکسالی سال‌های متمادی، کمبود بارش، روان آب‌ها و همچنین برداشت بی‌رویه از منابع آب‌زیرزمینی به‌شدت کاهش‌یافته است. 
طبسی معتقد است که متوسط آب زیرزمینی در کل کشور 240میلی‌متر و در استان هرمزگان185 میلی‌متر است که آب‌های زیرزمینی هرمزگان  از متوسط کشوری هم پایین‌تر است. وی صیانت و حفاظت از موضوع آب را در استان هرمزگان یک مقوله بسیار مهم ذکر کرد و گفت: بخش عمده‌ای از سفره‌های آب زیرزمینی به علت برداشت‌های مختلف وخشکسالی های اخیر تحت ‌فشار زیادی قرار دارند. طبسی دشت جغین وتوکهور را دارای بیشترین تخلیه آب زیرزمینی از نظر حجمی و دشت‌های  ناز دشت رودان بیشترین تخلیه آب زیرزمینی از نظر سطح آب زیرزمینی عنوان کرد.
احیای منابع آب زیرزمینی ملزم به پروژه‌های تغذیه مصنوعی برای بازسازی آبخوان‌ها و کنترل دقیق برداشت آب با نصب کنتورهای هوشمند برای پایش میزان مصرف است در این خصوص معاون حفاظت و بهره‌برداری آب منطقه‌ای استان گفت که بر اساس الزام نصب کنتور هوشمند الکترونیکی بر روی چاه‌های‌ کشاورزی از سوی وزارت نیرو، این موضوع در استان اجرایی شد که بیش از50 درصد چاه‌های استان دارای کنتور هوشمند الکترونیکی شدند. وی افزود: از حدود 18 هزار حلقه چاه در بخش کشاورزی، کنتور هوشمند در 10هزار و 500 حلقه چاه نصب شد که روزانه بر تعداد آن افزوده می‌شود.
نکته مهم در بحران آب چاه‌های غیرمجاز فعال است که باوجود قوانین منع برداشت بی‌رویه، همچنان این چاه‌ها در استان  فعال هستند.طبسی از انسداد 821حلقه چاه از  2هزار و900 حلقه چاه غیرمجاز فعال در امسال و انسداد 134 حلقه چاه در سال گذشته خبر داد. وی در خصوص برداشت‌های بی‌رویه و چاه‌های غیرمجاز گفت: این مسئله نه‌تنهابه کاهش منابع زیرزمینی منجر شده، بلکه شوری آب و نابودی دشت‌های حاصلخیز را نیز تشدید کرده است.معاون حفاظت و بهره‌برداری آب منطقه‌ای استان از اقدامات این شرکت در راستای صیانت و حفاظت از سفره‌های آب زیرزمینی و سطحی گفت: برای احیای منابع آبی‌ زیرزمینی طرح‌های زیادی به انجام رسیده است که مهم‌ترین طرح‌های آن مدیریت صحیح برداشت و تغذیه مصنوعی منابع آب زیرزمینی با مشارکت مردم در گزین بندرلنگه بوده است. وی به منابع آبی سطحی در پایین‌دست سدها اشاره‌ای داشت که وظیفه  این  شبکه سنتی به نام شبکه‌های آبیاری زهکشی، تأمین آب‌های باغات است.

ضرورت همکاری بین دستگاهی برای مدیریت بحران آب 

بحران تغییرات اقلیمی و عدم پیش بینی‌کلان روندها،عدم آمادگی برای تطبیق کسب‌و کارها از جمله بخش کشاورزی با شرایط‌جدید،گسست تکنولوژی و بارگذاری بیش‌از حد به اکوسیستم استان و کشور منجر‌به‌ظهور و پیشرفت بحران‌های زیست محیطی از‌جمله بحران آب شده است. 
«ایمان  جمالی» رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی استان هرمزگان در این خصوص گفت: دستیابی به برنامه کاهش برداشت آب از منابع آب زیر زمینی استان بدون کاهش میزان تولید و کاهش سطح زیر کشت با بکارگیری تکنولوژی‌های نوین و در دسترس در کشور به منظور حفظ ذخایر استراتژیک و حیاتی منابع آب زیرزمینی خدادادی امکانپذیر‌است و همزمان می بایست مطالعه و اجرای  پروژه‌های آبخیزداری،تغذیه مصنوعی دشت‌ها و ... به عنوان پروژه‌های با هزینه اجرای پایین و قابلیت اجرا در بازه زمانی کوتاه مدت با‌ضریب موفقیت بالا به منظور تقویت منابع آب‌  زیرزمینی در اولویت باشد.
وی تصریح کرد: بر اساس مطالعات انجام شده عبور از بحران کم آبی مبتنی بر کاهش حدود 40 درصدی برداشت از آب‌های زیرزمینی است و دولت ‌می‌بایست همراه با معرفی و آموزش تکنولوژی‌های نوین به کشاورزان و تامین مالی مناسب نقش‌خود را به عنوان حکمران و سیاستگذار به نحو‌احسن ایفا نماید.
جمالی ادامه داد: اتاق بازرگانی استان همچون همیشه دراین مبحث با معرفی و انتقال تکنولوژی های نوین، برگزاری دوره‌های آموزشی از جمله‌ هوشمندسازی ‌بخش کشاورزی برای کشاورزان و باغداران در همراهی با دولت در جهت  گذر از بحران بی آبی ورود کرده است. رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی استان ‌تصریح‌کرد: اگر راه‌حلی برای بحران آب نیاندیشیم با ورود به فصل تابستان و ترکیب عوامل گوناگون همچون دمای بالا، ناترازی انرژی و قطعی برق، پایین رفتن سطح آب زیرزمینی و ...منجر به آسیب دیدن و  از بین رفتن بخش زیادی از باغات،  نخیلات و .... خواهد شد که تبعات‌ جبران‌ناپذیر اقتصادی و اجتماعی به دنبال خواهد داشت. 
جمالی‌یادآور شد: با توجه به تداوم خشکسالی و کاهش بارش در استان، بایستی تمرکز دولت در کوتاه مدت در بخش آبخیزداری‌و آب‌خوان‌داری باشد‌ و از سوی دیگر، مشوق‌های لازم برای تغییر‌ الگوی کشت یا استفاده از فناوری‌های نوین ارائه شود. وی ادامه داد: کاهش برداشت ‌آب زیرزمینی بدون آسیب به بخش تولید تنها در صورت اجرای سیاست‌های جامع و هماهنگ امکان‌پذیر است، ترکیب فناوری، آموزش و حمایت مالی می‌تواند ضمن حفظ معیشت کشاورزان و امنیت غذایی هم‌زمان بحران آب را کاهش دهد. جمالی تخصیص ‌یارانه برای بهبود سیستم‌های آبیاری و تأمین تجهیزات مدرن و آموزش کشاورزان درباره مدیریت بهینه آب و تأثیر تغییرات اقلیمی بر منابع را در حمایت از کشاورزان  راهکاری مفید عنوان کرد.

 سیاست‌های دولت برای تغییر الگوی کشت

بسیاری از مناطق هرمزگان از روش‌های آبیاری سنتی و پرمصرف استفاده می‌کنند، می‌طلبد که جهاد کشاورزی در ترویج آبیاری قطره‌ای و سایر فناوری‌های کم‌مصرف نقش فعال‌تری ایفا کند. 
«عبدالعلی مرادی» رئیس آب‌وخاک جهاد کشاورزی استان هرمزگان در رابطه با سیاست‌های دولت برای تغییر الگوی کشت‌و کاهش مصرف آب، حمایت مالی و فنی کافی از کشاورزان گفت: بر اساس ابلاغ سالیانه‌سازمان جهاد کشاورزی، تعرفه‌ای تحت عنوان کمک‌های بلاعوض دولت  از محل کمک‌های فنی و اعتباری برای توسعه  روش‌های نوین آبیاری صورت می‌گیرد. 
مرادی خاطرنشان ساخت: دولت 73میلیون تومان در ازای‌ هر هکتار آبیاری قطره‌ای به کشاورز کمک‌بلاعوض می‌کند که حدود 70 درصد هزینه را تحت پوشش قرار می‌دهد. به گفته وی برای آبیاری زیرسطحی نیز دولت به‌ازای هر هکتار 82میلیون تومان و برای روش آبیاری کم‌فشار نیز برای هر هکتار25 میلیون تومان پرداخت خواهد کرد. وی هدف از اجرای طرح‌های آبیاری را افزایش راندمان‌آب، استفاده‌بهینه از منابع آب‌های موجود، کاهش آفات و ‌بیماری‌ها، کنترل علف‌های‌هرز و...دانست. رئیس آب‌وخاک جهاد کشاورزی استان‌ گفت:خشک‌سالی در سال‌های‌متوالی باعث‌افت آب چاه آب‌های زیرزمینی استان شده است. وی افزود: استان دارای 163هزار هکتار سطح زیر کشت  شامل ۵۲درصد زراعی و ۴۸درصد باغی است. مرادی اکثر اراضی را متعلق به شرق استان اعلام کرد و گفت:آب‌های اراضی از طریق چاه‌های‌ زیرزمینی،سد‌استقلال شمیل  و آب‌شیرینکن تأمین می‌شود که به‌علت کاهش بارش، با قطعی آب روبرو‌ هستیم. وی اولویت سدها و آبشیرینکن ها را به ترتیب تأمین آب شرب، کشاورزی و سپس صنعتی  خواند.

 هدر رفت آب در سیستم‌های سنتی

کشاورزی استان هرمزگان سالانه به بیش از حدود یک هزارو 438میلیون مترمکعب  آب نیاز دارد، درحالی‌که منابع موجود شامل آب سطحی و چشمه و قنات و چاه و آب سد پاسخگوی این میزان نیست. از ۱۶۳ هزار هکتار اراضی حدود ۷۰ درصد معادل ۱۱۲ هزار هکتار مجهز به توسعه سامانه‌های نوین آبیاری‌شده است به دلیل خشکسالی‌های اخیر طی سال‌های متوالی موجب افت شدید آب‌های زیرزمینی و سطحی  شده است و ۷۴ دشت در استان موجود است که متأسفانه اکثریت با بحران شدید کم‌آبی مواجه هستند.
در گفتگو با کشاورزان می‌توان دریافت که به دلیل عدم نظارت کافی و برنامه‌ریزی پایدار، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی باعث افت سطح آب و افزایش شوری منابع شده است. این مسئله نه‌تنها کیفیت آب را کاهش داده بلکه به فرسایش خاک و تخریب زمین‌های کشاورزی نیز منجر شده است.اکثر کشاورزان ممکن است در برابر تغییر الگوی کشت یا کاهش برداشت مقاومت کنند، زیرا معتقد هستند درآمد و معیشت آن‌ها درخطر است.اجرای سیستم‌های آبیاری نوین یا احداث گلخانه علیرغم کمک‌های بلاعوض دولت، نیازمند سرمایه‌گذاری است که برای بسیاری از کشاورزان قابل‌تحمل نیست. سازمان‌های مسئول باید باهم همکاری کنند، اما نبود یک برنامه جامع مدیریت آب می‌تواند کار را دشوار کند. عدم شبکه‌های پیشرفته آبیاری،‌ هدر رفت آب در سیستم‌های سنتی و استفاده نادرست از منابع، مشکل کمبود آب را تشدید کرده است.
کشت محصولات آب‌بر مانندنخل، مرکبات و صیفی‌جات بدون توجه به ظرفیت‌منابع آبی منطقه یکی از عوامل اصلی فشار بر منابع آب است. برای بهبود وضعیت، برنامه‌ریزی بلند مدت در زمینه مدیریت منابع آب، کنترل برداشت‌های غیرمجاز، توسعه زیرساخت‌های آب‌شیرین‌کن و اصلاح الگوی کشت  و اجرای برنامه‌های آموزشی و مشاوره برای کشاورزان در زمینه مدیریت منابع آب ضروری است.

روزنامه صبح ساحل