همه‌چیز درباره اضطراب دوران کودکی

اضطراب چیست؟

اضطراب اغلب با استرس یا نگرانی همراه است، اما جزئیات بسیار بیشتری را شامل می‌شود. اضطراب یکی از احساسات اصلی انسان است که بر افکار، رفتار و حتی احساسات و اعمال فیزیکی تأثیر می‌گذارد. در طول تاریخ، روانشناسان، روانپزشکان و فیلسوفان تلاش کرده‌اند تا اضطراب را تعریف کنند. سورن کیرکگارد، فیلسوف دانمارکی، در سال 1844 از اضطراب به عنوان "سرگیجه آزادی" یاد کرد و گفت که داشتن انتخاب و حق تصمیم‌گیری می‌تواند اضطراب ایجاد کند. اما همه‌ی اضطراب‌ها بد نیستند. برخی از سطوح اضطراب می‌تواند عملکرد و انگیزه را افزایش دهد. با این حال، اضطراب بیش از حد ناتوان‌کننده است و منجر به رفتارهای اجتنابی و حملات پانیک می‌شود. نکته کلیدی درک این موضوع است که چه سطحی از اضطراب مولد است و چه زمانی به یک مانع در زندگی روزمره تبدیل می‌شود.

اضطراب در کودکان و نوجوانان چگونه ظاهر می‌شود؟

کودکان و نوجوانان اضطراب را متفاوت از بزرگسالان تجربه می‌کنند. آن‌ها ممکن است کلماتی برای بیان احساسات خود نداشته باشند، بنابراین اضطراب اغلب خود را از طریق رفتارها، علائم فیزیکی و ناراحتی عاطفی نشان می‌دهد. علائم رایج اضطراب در کودکان و نوجوانان شامل علائم فیزیکی، تغییرات رفتاری، پاسخ‌های هیجانی و علائم شناختی است.

علائمی مانند سردرد، معده درد، حالت تهوع و اختلالات خواب، کناره‌گیری از فعالیت‌های اجتماعی، امتناع از مدرسه، یا تحریک پذیری و همچنین افزایش چسبندگی، اجتناب، نگرانی بیش از حد یا پرخاشگری با اضطراب همراه خواهد بود. از نظر شناختی در صورت وجود اضطراب باید منتظر مشکل در تمرکز، ترس بیش از حد از شکست، یا افکار منفی مداوم باشید.

اضطراب در کودکان اغلب با تغییرات عمده مرتبط است، تغییراتی مانند شروع مهدکودک، جابه‌جایی مدارس، یا برخورد با تغییرات در ساختار خانواده. عدم قطعیت این انتقال‌ها می‌تواند باعث افزایش پاسخ‌های اضطرابی شود. در شدیدترین حالت، اضطراب می‌تواند به صورت حملات پانیک یعنی دوره‌هایی از ترس شدید همراه با ضربان قلب سریع، تنگی نفس، سرگیجه، و احساس عذاب قریب‌الوقوع ظاهر شود. این‌ها زمانی اتفاق می‌افتند که واکنش جنگ یا گریز بدن به‌طور نامناسب تحریک شود. اختلالات اضطرابی شدید، از جمله فوبیا و اختلال وسواس فکری-اجباری اغلب به عنوان راه‌هایی برای مدیریت اضطراب طاقت فرسا ایجاد می‌شوند. به عنوان مثال، کودک مبتلا به وسواس ممکن است بارها و بارها درهای قفل شده را چک کند تا حس کنترل و ایمنی به دست آورد. در حالی که این رفتار ممکن است به طور موقت اضطراب را کاهش دهد، می‌‎تواند به یک چرخه مخرب تبدیل شود که نیاز به مداخله حرفه‌ای دارد.

علل اضطراب در کودکان و نوجوانان

شناسایی علت اصلی اضطراب می‌تواند پیچیده باشد، زیرا از کودکی به کودک دیگر متفاوت است. با این حال تحقیقات، چندین مشارکت کننده کلیدی را برجسته می‌کند. اولین عامل تأثیر خانواده است و اضطراب می‌تواند در خانواده‌ها ایجاد شود. فرزندان والدین مضطرب ممکن است راه‌های مشابهی را برای مقابله با استرس اتخاذ کنند. آسیب ‌اولیه و رویدادهای زندگی عامل مهم دیگری است که در کودکان آغازگر اضطراب می‌باشد. قرار گرفتن در معرض رویدادهای استرس‌زا، مانند جدایی والدین، قلدری یا بیماری، خطر اضطراب را افزایش می‌دهد.

عوامل اجتماعی و محیطی شامل فشارهای مدرسه، انتظارات تحصیلی و روابط با همسالان نقش مهمی در اضطراب دوران کودکی دارند. از طرفی مسائل جهانی و اجتماعی نیز مانند اخبار مربوط به تغییرات آب و هوایی، جنگ و عدم اطمینان اقتصادی می‌تواند سطح اضطراب را در کودکان و نوجوانان افزایش دهد. برای مثال همه‌گیری کووید-19 به طور قابل توجهی بر سلامت روان کودکان تأثیر گذاشته و روال عادی زندگی، تعاملات اجتماعی و احساس امنیت آن‌ها را مختل کرده است. در حالی که برخی از کودکان در محیط ساختاریافته خانه آرامش پیدا کردند، برخی دیگر با افزایش اضطراب و عدم اطمینان دست و پنجه نرم کردند.

والدین چگونه می‌توانند از کودکان مبتلا به اضطراب حمایت کنند

هنگام حمایت از یک کودک مضطرب، والدین می‌توانند دو رویکرد اصلی را اتخاذ کنند: حمایت عملی یعنی انجام دادن کارهایی توسط والدین که اضطراب کودک را کاهش می‌دهد و حمایت عاطفی به معنای وجود حمایت‌گر والدین است. راه‌های عملی بسیاری برای کمک کردن به کودکان مضطرب وجود دارد. برای مثال می‌توانید احساسات کودکان را تأیید کنید. احساسات فرزندتان را بپذیرید و در نام‌گذاری آن‌ها به کودکان کمک کنید. گفتن «می‌بینم که شما در این مورد مضطرب و نگران هستید»، به آن‌ها کمک می‌کند احساس کنند درک و دیده شده‌اند. قرار گرفتن در معرض مواجهه‌ی تدریجی، عمل حمایتی دیگری است. اگر کودکی نگران یک تجربه جدید، مانند استفاده از وسایل نقلیه عمومی به تنهایی است، آن را مرحله به مرحله به او معرفی کنید. با همراهی آن‌ها شروع کنید، سپس به تدریج استقلال کودک را افزایش دهید. آموزش تکنیک‌‎های آرامش نیز می‌تواند یاری بخش باشد. برای کمک به تنظیم احساسات، تنفس عمیق، تمرکز حواس و ورزش را تشویق کنید. روال و ساختار زندگی را حفظ کنید: پیش‌بینی‌پذیری به کودکان کمک می‌کند احساس امنیت کنند. زمان غذا خوردن، زمان خواب و برنامه مطالعه ثابت می‌تواند اضطراب را کاهش دهد. محرک‌ها را محدود کنید، مصرف کافئین و شکر را در کودکان بزرگ‌تر کاهش دهید تا از واکنش‌های اضطرابی شدید جلوگیری کنید. تشویق بیان برای کودکان مضطرب بسیار مفید است. روزنامه‌نگاری یا صحبت در مورد نگرانی‌ها می‌تواند به کودکان کمک کند تا احساسات خود را پردازش کنند.

مرحله‌ی بعد وجود والدین حامی است. در واقع کودکان با مشاهده والدین خود، تنظیم هیجانی را یاد می‌گیرند. اگر والدینی به طور مشهودی مضطرب باشند، احتمال اینکه فرزندشان این اضطراب را جذب و تقلید کند، بیشتر است. تمرین «کنترل عاطفی»، یعنی تصدیق و مدیریت نگرانی‌های خود بدون واکنش تکانشی ، می‌تواند به کودکان کمک کند احساس امنیت بیشتری کنند. مفهوم جان کیتس از قابلیت منفی به معنای توانایی تحمل عدم قطعیت بدون اقدام فوری، دیدگاه مفیدی را ارائه می‌دهد. والدینی که می‌توانند با عدم اطمینان بنشینند و تفکر آرام را الگوبرداری کنند، الگوی قدرتمندی برای فرزندان خود هستند. اضطراب نوجوانی یک دوره گذار عمده است. فشار امتحانات، انتظارات اجتماعی و عدم قطعیت‌های آینده ممکن است طاقت فرسا باشد. برخی از نوجوانان ممکن است به رفتارهای کودکانه برگردند، در حالی که برخی دیگر برای استقلال در تلاش هستند اما در درون خود با اضطراب مبارزه می‌کنند. استراتژی‌های کلیدی برای حمایت از نوجوانان عبارتند از: مکالمات باز: به آنها فضایی بدهید تا در مورد نگرانی های خود بدون ارائه راه حل های فوری صحبت کنند. تشویق به حل مسئله: به جای رفع مشکلات برای آنان، آن‌ها را راهنمایی کنید تا راه‌حل‌های خودشان را پیدا کنند. تعیین مرزها: انتظارات ثابت را حفظ کنید و در عین حال به خودمختاری اجازه دهید پرورش یابد.

چه زمانی به دنبال کمک حرفه‌ای باشید اضطراب خفیف تا متوسط بخشی طبیعی از رشد است، اما اگر اضطراب به طور قابل توجهی در زندگی روزمره تداخل داشته باشد، ممکن است حمایت حرفه‌ای ضروری باشد. به دنبال کمک باشید اگر؛ فرزند شما به دلیل اضطراب از مدرسه، تعاملات اجتماعی یا فعالیت های روزمره اجتناب می‌کند. علائم فیزیکی (سردرد، معده درد) بدون دلیل پزشکی ادامه می‌یابد. آن‌ها درگیر رفتارهای اجباری می‌شوند که عملکرد طبیعی را مختل می‌کند و حملات پانیک مکرر یا ترس شدید دارند. رویکردهای درمانی مانند درمان شناختی رفتاری و بازی درمانی می‌توانند به کودکان کمک کنند تا راهبردهای مقابله‌ای را برای مدیریت موثر اضطراب ایجاد کنند.

اضطراب در کودکان و جوانان به طور فزاینده‌ای در حال رشد است، اما با حمایت مناسب، آن‌ها می‌توانند یاد بگیرند که آن را به طور موثر مدیریت کنند. با ایجاد تعادل بین حمایت عملی و مهار عاطفی، والدین می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند تا با اعتماد به نفس اضطراب را کنترل کنند. اگر نگران اضطراب فرزندتان هستید، برای حمایت مناسب با یک متخصص صحبت کنید. به رسمیت شناختن و رسیدگی به موقع به اضطراب می‌تواند تفاوتی پایدار در سلامت عاطفی کودکان ایجاد کند.