چالش چارچوب‌ها

دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری عمان شنبه ۳۰ فروردین ماه برگزار خواهد شد. باوجود تغییر چندباره محل مذاکره در نهایت به گفته غریب آبادی معاون وزیر امور خارجه ایران در رم پایتخت کشور ایتالیا برگزار خواهد شد اما نه این کشور و نه دیگر کشور‌های اروپایی به صورت مستقیم نقشی در مذاکرات میان ایران و آمریکا ندارند. فارغ از بحث محل مذاکره؛ مواضع متناقض ویتکاف نماینده ویژه ترامپ سرنوشت نهایی مذاکره را با ابهام مواجه کرده است. فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه و سرپرست هیات آمریکایی در مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران شامگاه دوشنبه ۱۴ آوریل در گفتگو با فاکس‌نیوز در تشریح اهداف این گفتگوها گفت که راستی‌آزمایی برنامه هسته‌ای ایران پایه اصلی توافق احتمالی در مذاکرات هسته‌ای واشنگتن و تهران خواهد بود.

ویتکاف با اشاره به غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی مجاز در توافق برجام مدعی شد: «آن‌ها به غنی‌سازی بیش از ۳.۶۷ درصدی نیاز ندارند، اما اکنون در برخی موارد تا ۶۰ درصد و در برخی دیگر تا ۲۰ درصد غنی‌سازی انجام داده‌اند و این نباید چنین باشد.چنین غنی‌سازی با ادعای آن‌ها که تنها می‌خواهند برنامه هسته‌ای غیرنظامی داشته باشند همخوانی ندارد». این اظهارات ویتکاف درحالی است که او سه شنبه اعلام کرد: توافق با ایران تنها زمانی نهایی خواهد شد که یک توافق ترامپی باشد! این مقام آمریکایی ادعا کرد هر توافقی به این معنی است که ایران باید غنی سازی هسته‌ای و برنامه تسلیحاتی خود را متوقف و حذف کند! برای جهان مهم است که ما به یک توافق محکم، عادلانه و پایدار با ایران برسیم و این چیزی است که رئیس جمهور ترامپ از من خواسته است.«اسماعیل بقائی»، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تغییر مکان دروازه در فوتبال یک خطای حرفه‌ای و یک حرکت غیرمنصفانه است. اما در دیپلماسی چنین حرکتی (که توسط عناصر تندروی فاقد درک منطق/هنر مذاکره معقول ترویج می‌شود) می‌تواند هر شروعی را در معرض تخریب قرار دهد. چنین حرکتی می‌تواند به منزله عدم جدیت و حسن نیت تلقی شود». سایت خبری آکسیوس نیز طی گزارشی از اختلاف نظر میان تیم سیاست خارجی کاخ سفید و دولت آمریکا خبر داد.

در این گزارش آمده است حلقه نزدیک به ترامپ یعنی جی دی ونس معاون اول و ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ تمایل به مذاکره و توافق بر سر برنامه هسته‌ای ایران دارند. در مقابل موضع میانه این افراد، اما مشاور امنیت ملی آمریکا و وزیر امور خارجه این کشور به توافق با ایران مشکوک هستند. در حالی که چنین اختلاف نظری میان تیم سیاست خارجی آمریکا وجود دارد اما آن‌ها بر یک موضوع اتفاق نظر دارند. به نظر آن‌ها با توجه به نزدیک شدن برنامه هسته‌ای ایران به نقطه گریز، تنها راه مواجهه نظامی خواهد بود که مطلوب آن‌ها نیست. آکسیوس در این مورد اشاره می‌کند در صورت حمله نظامی آمریکا به ایران، سربازان ارتش آمریکا در پایگاه‌های در دسترس موشک‌های ایران به خطر خواهند افتاد. اگر این گزارش آکسیوس را درکنار گزارشی نیویورک تایمز که از مخالفت ترامپ با برنامه حمله نظامی رژیم صهیونیستی به تاسیسات هسته‌ای خبر می‌دهد در نظر بگیریم به این نتیجه برسیم که حداقل در شرایط فعلی رسیدن به مذاکره و توافق دولت ترامپ با ایران گزینه و حتی تنها گزینه ممکن خواهد بود.

سفر عراقچی به مسکو

عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران پنجشنبه ۲۸ فرودین به منظور دیدار با وزیر خارجه روسیه و ولادمیر پوتین رئیس جمهور روسیه عازم مسکو شد. انجام این سفر قبل از دور دوم مذاکرات با آمریکا می‌تواند حائز اهمیت باشد. شعیب بهمن کارشناس مسائل روسیه در مورد این سفر گفته است : دلیل اول این است که روس‌ها از گذشته یک طرف برجام بودند و نقش قابل توجهی در پرونده هسته‌ای ایران ایفا کردند و علت دوم مناسبات نزدیکی است که بین تهران و مسکو وجود دارد. این کارشناس با بیان اینکه «وزیر خارجه در این سفر حامل پیام مقام معظم رهبری به رئیس‌جمهور روسیه است و این موضوع اهمیت این سفر را چند برابر می‌کند»، گفت: ایران می‌خواهد این پیام را بدهد که دوستان خود در شرایط سخت را حتی در صورت بهبود روابط با غرب فراموش نمی‌کند و روسیه در کنار چین جایگاه مهمی در عرصه سیاست خارجی ایران دارد. پیش از سفر عراقچی، مجید تخت روانچی معاون سیاسی وزارت خارجه دیدار‌هایی با همتایان چینی و روسی خود داشته است. به نظر می‌رسد ایران در تلاش است با استفاده از روابط نزدیک خود با این دوکشور آنها را از نزدیک در جریان انجام مذاکرات با آمریکا بگذارد تا بتواند از همه ابزار خود برای پایبندی و جلوگیری از خلف وعده آمریکا استفاده کند. در مجموع با وجود اظهارات متناقض مسئولان سیاست خارجی آمریکا، مسئولان سیاست خارجه بدون واکنش‌های احساسی و با درایت و عقلانیت دیپلماتیک درحال پیشبرد اهداف خود درمذاکره هستند. غریب آبادی معاون وزیر خارجه در آخرین اظهارات خود اعلام کرد: ایران آماده رسیدن به تفاهم پایدار است. دور اول مذاکرات پایان یافته و ما اکنون وارد دوم خواهیم شد. در دور دوم تمرکز بر تعیین چارچوب ها خواهد بود. باید رفع تحریم‌ها به صورت ملموس برای ایران باشد و باید ببینیم روی چه موضوعاتی تمرکز کنیم. چارچوب‌ها مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت و اگر این چارچوب خوب پیش برود می توان کار متن نویسی را در دستوکار قرار دهیم.

گر چه پیش‌بینی برای رسیدن به توافق زود است اما با توجه به اهمیت آن برای دوطرف به نظر مذاکرات دور دوم نیز با موفقیت نسبی همراه باشد.