اول سکه بعد درمان!

نویسنده: ماریا نظری

در روزگاری نه چندان دور، شغل پزشکی با واژه‌هایی مثل «تعهد»، «فداکاری» و «نذر جان برای نجات جان» گره خورده بود. اما امروز، در بعضی مطب‌ها و اتاق‌های عمل، خبری از این واژه‌ها نیست؛ آنچه به گوش می|‌رسد، صدای شمردن سکه‌هاست.

در ماه‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از سوی بیماران و خانواده‌های آن‌ها به گوش رسیده که نشان می‌دهد برخی پزشکان متخصص، به ویژه در حوزه‌های جراحی و درمان‌های خاص، به جای دریافت دستمزد رسمی درخواست سکه‌ی طلا یا مبالغ خارج از تعرفه دارند.

به گفته چند تن از مراجعه کنندگان، این پزشکان نه تنها مبلغ تعرفه قانونی را دریافت می‌کنند، بلکه پیش از انجام عمل جراحی یا درمان تخصصی، از بیماران می‌خواهند مبلغی میلیونی یا چند عدد سکه تمام بهار آزادی به عنوان "اجرت شخصی" پرداخت کنند. این در حالی است که طبق قوانین وزارت بهداشت، دریافت هرگونه وجه اضافه خارج از تعرفه‌های رسمی مصوب، تخلف محسوب می‌شود و قابل پیگیری قانونی است.

یکی از بیماران که نخواست هویتش فاش شود، گفت: «پزشک متخصصی که قرار بود عمل قلب برای پدرم انجام دهد، شرط کرده بود سه سکه بهار آزادی جدا از هزینه‌های بیمارستان بپردازیم. پزشک گفت این اجرتِ زحمتشه، نه پول بیمارستان.»

پدیده‌ای به نام «پزشک سکه‌ای» به آرامی اما پیوسته در حال جا افتادن است. پزشکانی که دیگر تعرفه رسمی برایشان فقط یک شوخی بی‌مزه است. برای جراحی، پیش از اینکه اسکن و آزمایش بخواهند، تعداد سکه می‌پرسند. وقتی صحبت از درد بیمار می‌شود، بعضی‌ها فقط وزن سکه‌‌ها را می سنجند.

طلای زرد؛ شرط نجات جان

در چند ماه گذشته، گزارش‌هایی از خانواده‌هایی به گوش رسیده که برای نجات جان عزیزشان، مجبور به فروش طلا، وام گرفتن یا حتی فروش وسایل خانه شده‌اند تا فقط «اجرت» جراحی را به پزشک بدهند. یکی از همراهان بیمار در گفت وگو با خبرنگار ما گفت: «پزشک گفته عملت حیاتیه، ولی تعرفه بیمه رو قبول نکرد و گفت: سه سکه بدهید، بعد وقت عمل می‌دهم.» در نگاه برخی پزشکان، سکه طلا تبدیل به نماد ارزش‌گذاری مهارت شده است. آن‌ها معتقدند که تعرفه‌ها با واقعیت اقتصادی هماهنگ نیست و اگر می‌خواهند با مهارتشان زندگی کنند، باید خودشان قیمت تعیین کنند. اما آیا این توجیه، اخلاقی و انسانی است؟

پزشکی یا تجارت؟

وقتی مهارت پزشکی به مزایده گذاشته می‌شود، بیماران به جای جستجوی بهترین درمان، دنبال پزشکی می‌گردند که سکه‌ کمتری بگیرد. معیار انتخاب، تجربه و تخصص نیست؛ بلکه «قیمت جان» است. در این شرایط، نه تنها عدالت سلامت زیر سؤال می‌رود، بلکه چهره‌های سرد و سود محور از جامعه پزشکی به نمایش گذاشته می‌شود.

واکنش‌ها و سکوت‌ها

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند افزایش نرخ تورم، پایین بودن تعرفه‌های پزشکی و نبود نظارت دقیق از دلایل اصلی بروز چنین پدیده‌هایی است. با این حال، برخی پزشکان متعهد نیز تأکید می‌کنند که نباید همه جامعه پزشکی را به یک چشم نگاه کرد و این موارد، استثناهایی هستند که نباید به همه تعمیم داده شوند.

سازمان نظام پزشکی در مواردی وعده پیگیری داده، اما بسیاری از بیماران هنوز نسبت به فرآیند پیگیری و اثبات این تخلفات تردید دارند یا سازوکار شکایت آنقدر پرپیچ و خم است که بیشتر بیماران عطایش را به لقایش می‌بخشند. از طرف دیگر، بسیاری از پزشکان متعهد و قانون مدار نیز از این وضعیت ناراضی اند، چرا که رفتار معدودی از همکارانشان، اعتماد عمومی به کل جامعه پزشکی را تهدید می‌کند.

درمان با انصاف، نه با طلا

شاید وقت آن رسیده که مفهوم «درمان» را دوباره مرور کنیم. آیا جان انسان باید با ترازوی طلا وزن شود؟ یا زمان آن رسیده که ارزش شغل پزشکی با معیارهای انسانی و اخلاقی باز تعریف شود؟

پزشکی، یک حرفه شریف است؛ اما اگر برخی‌ها بخواهند با سکه معامله‌اش کنند، دیر یا زود سرمایه‌ی اجتماعی‌اش را از دست خواهد داد و افزایش چنین رفتارهایی می‌تواند اعتماد عمومی به نظام سلامت را خدشه‌دار کند؛ موضوعی که نیازمند ورود جدی نهادهای نظارتی و سیاست‌گذاری شفاف در حوزه درمان است.