«پیرِ حرا» /مردی که جنگل را زنده نگه داشت

جنگل‌های همیشه‌سبز حرا: اکوسیستمی بی‌نظیر

جنگل‌های مانگرو یا همان حرای جنوب ایران، یکی از شگفت‌انگیزترین جلوه‌های طبیعت‌اند. این جنگل‌ها در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان، از عسلویه در استان بوشهر آغاز می‌شوند، از هرمزگان می‌گذرند و تا بندر گواتر در سیستان و بلوچستان ادامه دارند. ایران، از نظر گستره مانگروها، رتبه دهم آسیا را در اختیار دارد.

درختان حرا از تیره شاه‌پسند هستند و توانایی کم‌نظیری در تصفیه آب شور دارند. ریشه‌های آن‌ها در دل آب شور خلیج فارس می‌دوند، اما برگ‌هایشان از آب شیرین تغذیه می‌کنند. این پدیده شگفت‌انگیز، آن‌ها را به تصفیه‌خانه‌های طبیعی بدل کرده است. در قشم، بزرگ‌ترین رویشگاه مانگروهای ایران، این جنگل‌ها پناهگاه پرندگان، زیستگاه آبزیان و منبع تغذیه دام‌های محلی به شمار می‌روند.

خالو درویش؛ حافظ سبز جزیره

خالو درویش، ناخدای بازنشسته، صیاد ماهر و حافظ دل‌سپرده جنگل‌های حرا بود. او سال‌ها به همراه خانواده‌اش در طرح‌های کاشت و احیای حرا مشارکت کرد. از تیرماه بذرها را جمع‌آوری می‌کرد، در گلدان‌ها می‌پروراند و اسفندماه نهال‌ها را در دل جنگل می‌کاشت. او می‌گفت: «به این جنگل‌ها تعلق‌خاطر داریم. اجداد ما هم با حراها زندگی کرده‌اند. آموزش دیدیم که حرا را چطور پرورش دهیم و حالا بچه‌های ما هم همین راه را ادامه می‌دهند.»

نقش او فراتر از یک کشاورز یا صیاد بود. خالو درویش، نماد پیوند جامعه محلی با طبیعت بود؛ نماد باور به این‌که توسعه پایدار بدون مشارکت مردم ممکن نیست.

روایت تصویری یک زندگی: مستند «اشک پیر حرا»

در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، مستندی با عنوان «اشک پیر حرا» به کارگردانی فرشید ایران‌پرست و تهیه‌کنندگی سعید ماندگاری، زندگی و تلاش‌های خالو درویش را به تصویر کشید. این اثر، نه‌فقط داستان مردی است که جنگل کاشت، بلکه روایتی از تقابل زندگی سنتی ساحل‌نشینان با بحران‌هایی چون تغییر اقلیم، خشکسالی و نابودی زیست‌بوم‌هاست. این مستند، خالو درویش را به‌عنوان پاسدار ذخیره‌گاه زیست‌کره حرا معرفی می‌کند؛ مردی که باور داشت حیات مردم جزیره با حیات این جنگل‌ها گره خورده است. او هشدار می‌داد که نابودی حرا، یعنی نابودی زندگی.

۶ میلیون درخت؛ میراثی برای آینده

درویش شریفی در طول عمر خود، بیش از ۶ میلیون درخت حرا در نوار ساحلی خلیج فارس کاشت. رقمی حیرت‌انگیز که حتی تصور آن دشوار است. مدیرکل منابع طبیعی هرمزگان، این آمار را نشانه‌ای از تعهد و تلاش خستگی‌ناپذیر او برای حفظ محیط‌زیست می‌داند. در روز ۱۵ اسفندماه ۱۴۰۳، روز ملی درختکاری، خبر تلخی منتشر شد: «پدر حرای ایران» درگذشت. همان روزی که نماد زندگی دوباره طبیعت است، به نقطه پایان زندگی مردی بدل شد که خود نماد احیای سبز بود.

یادگار یک انسان شریف

مرگ خالو درویش، پایانی تلخ برای فصلی روشن از حیات زیست‌محیطی ایران بود. اما او رفت تا نشان دهد عشق به طبیعت می‌تواند میلیون‌ها درخت به بار آورد. حالا جنگل‌های حرا، هر شاخه و برگ‌شان، نشانی از دستان پرمهر او دارند.در سرزمینی که هنوز با معضلات زیست‌محیطی دست‌وپنجه نرم می‌کند، خالو درویش الگویی شد برای نسل‌هایی که باید آموختند حفاظت از طبیعت، نه فقط وظیفه دولت‌ها، که رسالتی انسانی و مردمی است.