اخلاق حرفه ای ضرورتی برای سازمان ها

  صبح ساحل ، اجتماعی -  دکتر نسرین جزنی از اساتید برجسته علم مدیریت کشور است و بیشترین و تحقیق وتدریس را در حوزه  اخلاق در کسب و کار داشته اند  لذا  برآن شديم تا از تجربيات با ارزش  ايشان استفاده نموده که گفتگوي ذيل حاصل آنست و تقديمتان مي گردد:   درابتدا خود را معرفی کنید ؟بنده نسرین جزنی تحصیلات دانشگاهی خود را با ورود به دانشگاه ملی ایران در مقطع لیسانس در رشته اقتصاد آغاز کردم. سپس به امریکا رفتم و مقطع فوق‌لیسانس را در رشته اقتصاد ریاضی در دانشگاه پلی‌تکنیک کالیفرنیای جنوبی گذراندم و نیز در رشته مدیریت از دانشگاه کلرمانت کالیفرنیا فوق‌لیسانس گرفته و سرانجام با مدرک دکترای مدیریت علوم اداری از دانشگاه کلرمانت کالیفرنیا فارغ‌التحصیل شدم . همکاری خود را با سازمان مدیریت صنعتی از اواخر دهه هفتاد شروع کردم . در آن زمان برگزاری کارگاهها و سمینارها بر عهده من بود  . در حال حاضر مسئولیت مدیر علمی دوره منابع انسانی در سازمان مدیریت صنعتی را بر عهده دارم . بیشترین فعالیت من در حوزه منابع انسانی، توانمند سازی زنان و بازاریابی می باشد و همچنین فعالیتی را دراین بخش در بندرعباس با شرکت فولاد هرمزگان داشتم که تجربه کاری خوبی بود و یک سال پیش به اتمام رسید. بیشتر کتابهای منتشر شده من در خصوص منابع انسانی می باشد . هدف اصلی کتابها ، تجربیات آموزشی در حوزه مدیریت به ویژه دوره مدیریت منابع انسانی و دستاوردهای مشاوره برای حوزه های مختلف کشور و تشریح واحدها در ارتباط با نیروی انسانی و منابع انسانی است. البته در کنار این کتابها با این مضمون پژوهش های بسیاری درباره توانمند سازی، ارتقای کیفیت زندگی و مسیر شغلی زنان و نقش مدیریتی منابع انسانی در قبال زنان هم انجام دادم. من از سال 84 نیز مسئولیت شرکت مشاوره ای را بر عهده دارم . در این خصوص سعی بر این داشتیم تا 100 دانشگاه برتر را در رشته های مدیریت MBA، DBA، PHD مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم که چه درسهایی در این رشته ها برگزار می شود . با بررسی های انجام شده شاهد این بودیم که همه این رشته ها درسی به نام اخلاق حرفه ای یا اخلاق در کسب و کار یا اخلاق در مدیریت را جز واحدهای تحصیلی خود قرار دهند که پیشنهاد من به دانشگاه شهید بهشتی برای طراحی این درس در  دانشکده مدیریت و حسابداری صورت گرفت ، اما به دلیل فرآیندهای طولانی که وجود داشت مورد استقبال و اجرا قرار نگرفت که از این سو سازمان مدیریت مدیریت صنعتی از این پیشنهاد استقبال کرد و من این درس را طراحی کردم و از همان موقع این درس را تدریس می کنم.اخلاق حرفه ای را در کسب وکار تعریف کنید؟اخلاق حرفه‌اي فراتر از آن است که آن را تنها مسئوليت بناميم و يا آن را به قانون، مقررات و آيين‌نامه‌ها مرتبط و به سازمان‌ها و واحدهاي حرفه‌اي تحويل دهيم و يا فقط آن را فقط در قلمرو منابع انساني ببينيم . نمی شود با اکتفا به نوشتن يک منشور اخلاقي، دين خود را به آن ادا کنيم. اخلاق حرفه‌اي، نيازمند استمرار در آموزش، مهارت، تجربه و بصيرت بخشي و بسترسازي‌هاي فرهنگي فراوان در هر زمينه‌ي کاري و تخصصي است و اولا بايد با نگرش چند بعدي ديده شود و ثانيا چارچوب مفهومي و نظري آن بايستي در مرحله‌ عمل يافت شود .اخلاق حرفه‌اي يكي از مسائل اساسي همة جوامع بشري است . به طور کلی برای بررسی اخلاق در کسب و کار ما آن را در دو محور جداگانه بررسی می کنیم . یکی اخلاق در سطح فردی و دیگری اخلاق در سطح سازمانی. عده ای معتقد بر این باور هستند که خیلی از مسایل در یک مکان و موقعیت خاص ممکن است درست باشد و در موقعیت و فرهنگ متفاوت نادرست. پس می توان گفت ما اخلاق را براساس فرهنگ های مختلف، باورها و موقعیت های متفاوت مورد بررسی قرار می دهیم . اما اخلاق در سطح سازمان پييچيده‌تر از  اخلاق فردي است . به عبارت ديگر، مسئوليت‌هاي اخلاقي سازمان ها شامل همه ابعاد سازمان مي‌شود و اخلاقيات شغلي را نيز دربرمي‌گيرد . سوالی که در اینجا مطرح می شود این است که چرا ما اخلاق را در سطح سازمانی مطالعه می کنیم؟ اخلاق حرفه‌اي افزون بر اخلاق کار، حقوق کار را نيز دربرمي‌گيرد ما دنبال این هستیم که اخلاق و رفتار درست را در سازمانها اشاعه دهیم . متاسفانه ما شاهد سقوط اخلاقها در سازمانها ونهادها وکشورها بوده ایم . بر این اساس اگر روش های علمی ارتقا اخلاق برای سازمان ها را موضوع مهمی تلقی کنیم عوامل پايه‌اي اخلاق حرفه‌اي، چگونگي اشاعه و ترويج آن در جهت توسعه سازماني باعث می شود کار و رفتار درست را در سازمان شاهد باشیم.مدیران را از لحاظ اخلاق حرفه ای به چند گروه می توان تقسیم می کنید؟اخلاق حرفه‌ای مهم‌ترین متغیر در موفقیت سازمان است. پس سازمان در نیل به موفقیت خود و برای پاسخ‌گو بودن راه‌های فراوانی دارد؛ پس ما می توانیم تقسیم بندی مدیران درمقابل مسئوليت ها وتعهدات اجتماعي بر این اساس مشخص کنیم : دسته اول مدیرانی که استراتژي اثر گذاري دارند . اين دسته از مديران ، تعهد اخلاقي را پذيرفته اند و با ميل و رغبت و درجهت خدمت ، به انجام آن اقدام مي كنند . دسته دوم ، مدیرانی که استراتژي واكنش دارند. اين دسته ازمديران ، تعهد اخلاقي ندارند  و همچنین به محيط وكاركنان لطمه وارد می کنند و از نادرستی و غیر اخلاقی فعالیت های خود آگاه هستند. دسته سوم ، استراتژي واکنشی دارند. اين دسته از مديران ، سهوا نسبت به تعهدات خود عمل نمي کنند و امید است این گروه از مدیران آگاه شوند تا از این پس براساس اصول رفتاری عمل کنند.ارتباط بین بحث اخلاق در مذهب و اخلاق در مدیریت را در چه می دانید؟اخلاق مجموعه ای از اصول و ارزشهای معنوی است که درستی و یانادرستی رفتار فرد یا گروه را تعیین می کند. منظور از اصول، عناوین بارز اخلاقى است که هر یک در موفقیت و سعادت مدیر و مجموعه تحت فرمان او، نقش کلیدى دارند و پایبندى به آنها ضرورى است . چنان‌که بی‌اعتنایى به هر یک از این موارد، ارزش مدیر و مجموعه را در نظر دیگران کاهش داده و به آنها لطمه وارد می‌کند. منشا تصمیم گیری اخلاقی چند عامل است : ارزش ها و اعتقادات و عوامل دیگری وجود دارد ولی مهمترین آنها، ارزش های مذهبی و باورهای مذهبی است و در همه مطالعات این وجه را مشترک می دانند که منشا و اثر گذار باشد. اخلاق در مدیریت می تواند در توانايي سازمان برای حفظ بقا و سازش با محيط و بهبود اين توانايي‌ها نقش موثری داشته باشد و از ديدگاه مذهب اخلاق به معناي رعايت قوانين و مقرّرات و ارزش‌هاي اسلامي در اداي وظايف و فعاليت‌هاي اداري، براساس موازين ارزشي و اخلاقي اسلام است. اخلاق در مذهب و فلسفه بحث شده ولی اخلاق از دید مدیریتی فقط چند دهه از عمرش میگذرد. اخلاق فضیلتی است‌که می‌تواند پاسخ‌گویی را نهادینه و عملی نماید .برای رسیدن به اخلاق مناسب چه راهکارهایی برای مدیران پیشنهاد می کنید؟سازمان های بزرگ دردنیا ارزش ها و کدهای رفتاری و اخلاقی را باید خیلی دقیق و با مشارکت تمام کارکنان تدوین کنند تا به تصویب و تنظیم مدیریتی ارشد برسد . منشور اخلاقی ارزشی است که تمام کارکنان سازمان به آن بها می دهند و همه ملزم به رعایت آن می باشند، موضوعی که وجود دارد این است که همیشه ارزش های سازمان مورد بحث و تبادل قرار می گیرد و طبق الویت گذاری انتخاب شده و در منشور اخلاقی گنجانده می شوند. در این حین منشور اخلاقی علاوه بر کوتاه و جامع بودن باید دستور العمل های اجرایی و رفتاری در آن وجود داشته باشد. مسير‌هاي طي شده‌ اخلاق حرفه‌اي براي رسيدن به مرحله‌ عمليات فردي و سازماني را اين گونه مطرح می کنیم که باورها و اعتقادات فرد، سازمان و قوانين حاکم بر آن را مي‌سازند و مسئوليت به دنبال آن شکل مي‌گيرد و يا به عبارتي دقيق‌تر استمرار عمل به قانون، به مسئوليت‌پذيري عمق مي‌بخشد و همين زمينه‌ها، پيش‌بيني رفتار را موجب مي‌شود.اگر نهادی بخواهد منشور اخلاقی را پیاده کند چه موسساتی می توانند به آن کمک کند؟معمولا منشور اخلاقی یعنی شناخت ارزش های سازمان و الویت بندی ارزش هایی که مورد قبول همه است و همه ملزم به رعایت آن می باشند. ممکن است مواردی از منشور اخلاقی یکسان باشد ولی باید هر سازمان براساس شرایط خود منشور اخلاقی ارائه دهد ولی برای دستور العمل اجرایی می توان از راهنمایی های یک مشاور استفاده کرد .  تدوین منشور اخلاقی در خود سازمان باید با ارزش های همان سازمان شناخته شود و الویت بندی انجام شود و به صورت مکتوب کنترل و نظارت صورت گیرد . ویژگی انقلاب ما انقلاب ارزش ها می باشد . اخلاقيات به عنوان مجموعه اي از اصول، اغلب به عنوان منشوري كه براي راهنمايي و هدايت استفاده مي شود ، تعريف شده است. یکی از مسایلی که در متون علمی مطرح شده و بسیار به رعایت اصول اخلاقی کمک می کند این است که  هدف و آرمان مشترک در سازمان و در سطح کلان در جامعه به وجود بیاوریم ، چون اگر هدف و آرمان وجود داشته باشد تلاش برای رسیدن به آن آرمان مشترک بیشتر می شود . برای ترویج اخلاق حرفه ای در بین کارکنان چه توصیه هایی دارید؟اخلاق حرفه ای شکل و بخش مهمي از مديريت است. چه آنجا که فرد بر خود و اعمالش مديريت مي‌کند و چه آنجا که مديريتي بر سازمان، حاکم است و مي‌تواند به سبک مديريت خاصي نيز، شکل و اعتبار ديگري بخشد. توصیه من به مدیران این است که به دانش روز بسیج باشند و بدانند این دانش روز کجا کاربرد دارد، زیرا براي تحقق اهداف سازمان بايد مديران و كاركنان از توانايي و شرايط لازم براي انجام‌دادن كارها برخوردار باشند. اين شرايط و ويژگي‌ها شامل مهارت‌ها، دانش، اعتقادات و باورها می باشد. به نظر بنده اخلاق کار و اخلاق حرفه‌اي مهمترين عامل در توسعه و رسیدن اهداف سازمان محسوب مي‌گردد.ممکن است خیلی از روش ها، سیاست ها و مسایلی که در یک موقعیتی کاربرد داشته باشد در موقعیت دیگری کاربردی نداشته باشد و نگاه بیرونی و عملکرد درونی داشته باشد . بنابراین هر چقدر به دانش روز بسیج باشند و سطح آگاهی و تعهد را بالا ببرند  موفق تر خواهند شد.  مدیریت و رهبری کاری دشوار است. بنابراین تصمیم گیری خوب مدیران موازانه بین عملکرد اقتصادی و اصول اخلاقی برقرار می کند. تحليل محيطي مستمر و کارآمدي بهتر و اثربخشي بيشتر، در هر سازماني و تخصصي، بخشي از ترویج اخلاق است.در مباحث جدید مدیریت الهام بخش مطرح می شود یعنی مدیران خود رامستلزم این می دانند که  اخلاقی عمل کنند. در دنیای امروزی سازمان ها به سمت حرفه ای شدن گرایش پیدا کردند و سازمان های سلسه مراتبی امروزه مفهومی ندارند و افراد موقعیت و قدرت خود را از تخصص خود کسب می کنند و این تخصص باید کاربردی باشد با تبيين اين مفاهيم بايد عرض شود که ما بايد عملکرد واقعي را با ملاک‌ها و معيارهاي درست، به سوي تحقق اهداف مسئوليت سوق دهيم تا استانداردها تحقق پيدا کنند.اخلاق مدیران در استان هرمزگان را چگونه ارزیابی می کنید؟با توجه به گستردگی و تنوع محیطی استان هرمزگان، پتانسیل های قابل ملاحظه ای به خصوص در حوزه فعالیتی موسسات علمی و دانشگاهی، اساتید فرهیخته و مدیران با تجربه در این استان وجود دارد. مبحث اخلاق در ظاهر ساده است اما در تعریف و بحث بسیار پیچیده و چند بعدی می باشد و همچنین امکان توسعه اخلاق حرفه اي در هرمزگان فراهم است. زیرا مدیران در استان هرمزگان افرادی بسیار متعهد و مشتاق و دانش محور هستند و ویژگی بارزی دارند ، هنگامي كه اخلاق حرفه اي در سازمان حاكم است ، جريان اطلاعات به راحتي تسهيل مي گردد ومدير قبل از ايجاد حادثه ، از آن مطلع مي گردد. ارتباطات را بهبود مي بخشد ودرجه ريسك را كاهش مي دهد.و سخن پایانی ؟آموزش چیزی نیست که مقطعی و برای دوره مشخصی باشد آموزش به معناي سرمايه گذاري بر آگاهی افراد به منظور قادر ساختن آنها براي عملكرد بهتر و قدرت استفاده بهتر از توانايي هاي طبيعي آنها مي‌باشد و دایمی است .  توصیه ای که دارم  هر چقدر از لحاظ دانش سازمانی و مدیریتی سطح آگاهی خود را بالا ببریم منجر به موفقیت سازمان می شویم. کتاب بسیار جامع و مفیدی به مدیران توصیه میکنم که نویسنده آن تاماس فریدمن است . این کتاب روایت منحصر به فرد و متفاوتی از جهان امروز را نقل می کند که حاوی هشدارهایی برای کشورهای در حال توسعه و همچنین پیشرفته است و اینکه هر چقدر شفافتر کار کنند و مشارکت جمعی را در نظر بگیرند کارایی دلبستگی و تعهد کارکنان بیشتر می شود و نتایج بهتری را از این حیث کسب میکنند. زیرا ابهام و عدم شفافیت آفتی برای سازمان ها می باشد.