دموکراسی در عصر میلیاردرها

میلیاردر بلندپرواز، این‌بار سودای سیاست در سر دارد؟

در پی نزاعی پرسر‌و‌صدا با دونالد ترامپ و اعتراضاتی تند علیه بسته مالی تورم‌زای جمهوری‌خواهان، ایلان ماسک از تولد حزبی تازه سخن گفت: «America Party» ، نامی ساده اما پرمدعا، عاری از آن یک حرف پایانی، گویی حذف یک واژه می‌تواند به تولد معنایی نو بینجامد.

اما همین نام‌آوری میهن‌گرایانه، در چهره مردی که نه زاده آمریکا بلکه برخاسته از خاک آفریقای جنوبی‌ست، خود طنزی تلخ در دل جدیت ماجراست. ماسک در ظاهر، پرچم مخالفت با ولخرجی‌های دولتی و کسری بودجه را برافراشته است؛ اما منتقدان، این شورش سیاسی را پاسخی شخصی به لغو یارانه‌های خودروسازی و تهدید قراردادهای میلیاردی‌اش می‌دانند. گویی مردی که رؤیای تسخیر کهکشان‌ها را در سر داشت، اکنون سودای تسلط بر زمین سیاست را در سر می‌پرورد.

میانه‌رو یا معمار ناسیونالیسم نو؟

ماسک مدعی‌ست صدای اکثریتی خاموش است؛ مردمی که نه چپ‌اند و نه راست، بلکه در میانه‌ای بی‌صدا ایستاده‌اند. اما واقعیت سیاست آمریکا، کمتر با این تصویر خیال‌انگیز هم‌داستان است. بسیاری از این میانه‌روها، در باور، حامل دیدگاه‌هایی رادیکال‌اند. گذشته از این، سایه‌ی حمایت ماسک از احزاب افراطی اروپا و بازتاب مکرر گفتارهای التهاب‌زا در فضای مجازی، تصویری از او ساخته که بیشتر به یک ناسیونالیست پرهیاهو می‌ماند تا یک معتدل میانه‌رو. گویی مردِ میلیاردر، در جست‌وجوی زبانی نو برای وطن‌پرستی‌ست؛ زبانی که با آداب کلاسیک سیاست نسبتی ندارد.

حزبی بر باد، بی‌پناه در زمین سیاست؟

تنها چهار درصد از رأی‌دهندگان آمریکایی دل در گرو ماسک دارند و از اردوگاه جمهوری‌خواهان دل بریده‌اند؛ رقمی که برای تولد یک جریان سیاسی، بیش از آن‌که نشانه قدرت باشد، نوای هشدار است. نه حزبی به‌ثبت رسیده، نه پایگاهی ریشه‌دار. ماسک که سال‌هاست رؤیای فتح مریخ را در سر می‌پروراند، حال سودای تسخیر زمین سیاست را دارد؛ اما حقیقت آن است که ساختن یک حزب در آمریکا، شاید دشوارتر از گشودن دروازه‌های سیاره سرخ باشد.

ثروت، خنجر مخمل‌پوش سیاست؟

ماسک شاید پایگاهی در دل رأی‌دهندگان نداشته باشد، اما برگِ برنده‌ای در آستین دارد که قواعد بازی را بر هم می‌زند: ثروتی بی‌رقیب، همچون لشکری خاموش اما کارساز. او نه به سودای کاخ سفید، که با نگاهی دقیق‌تر، چشم به حلقه‌های ظریف قدرت در کنگره دوخته است؛ همان‌جا که با چند کرسی کلیدی، می‌توان ریل سیاست را تغییر داد.

از هم‌اکنون زمزمه‌هایی از وسوسه‌ی جذب چهره‌های سرکش جمهوری‌خواه - چون توماس مَسی از کنتاکی، شنیده می‌شود. گویی میلیاردر کهکشان‌نورد، این‌بار در سودای معماری پنهانِ قدرت بر زمین است.

از کهن‌الگوهای یونان باستان تا بازی قدرت در واشنگتن

ماسک، در شطرنج قدرت، خود را به اپامینونداس تشبیه می‌کند؛ سرداری یونانی که در لوکترا، با ضربه‌ای دقیق، ستون فقرات اسپارت را شکست. اما تاریخ، روایت‌گر افتخارهای پایدار نیست؛ بسیاری از آن پیروزی‌ها، شهاب‌هایی بودند در شبِ فراموشی.

اکنون این پرسش در میان ناظران زمزمه می‌شود: آیا ماسک، این بار هم به هدف می‌زند، یا افسانه‌ای دیگر خواهد بود که در میانه‌ی راه، زیر آوارِ ساختارها و سردی ارقام فرو می‌نشیند.

انتقام یا بازتعریف قدرت؟

شاید پشتِ نقاب یک حزب نوظهور، شورشی شخصی نهفته باشد؛ پاسخ ماسک به ساختاری که روزی بر قله‌اش ایستاده بود و امروز او را از سفره‌اش کنار زده است. صدایش را، اگر به زمزمه گوش بسپاریم، چنین می‌شنویم:«من بودم که بار ریاضت را به دوش کشیدم، مسیر ۲۰۲۴ را برایتان صاف کردم… و اکنون مزد من، حذف و تهدید است؟ بسیار خوب. پس بگذارید نشان دهم که قدرت، از آنِ کیست؛ نه در حرف، که در چیدمان تازه‌ی بازی.

میلیاردرِ بی‌پروا، بازی‌گردانِ نظم کهنه؟

شاید «حزب آمریکا»ی ماسک هرگز به درختی بارور بدل نشود، اما بذرِ آن، خاکِ سیاست ایالات متحده را لرزانده است. دموکرات‌ها در برزخ میان میراث اُباما و امواج چپ‌گرایی سرگردان‌اند؛ جمهوری‌خواهان نیز، چونان سایه‌ای در سایه‌ی ترامپ ایستاده‌اند.

و در میانه‌ی این آشوب، مردی که مدار کهکشان را به تصرف درآورد، اکنون سودای انفجار در نظم سیاسی دارد. نه لزوماً برای ساختن، بلکه شاید فقط برای آن‌که ثابت کند… نظم، همیشه از دلِ بی‌نظمی زاده می‌شود.

روزنامه صبح ساحل