فاجعه در پس سدهای هرمزگان

بحران بی‌سابقه در تأمین آب استان

به گفته مدیرکل آب منطقه‌ای هرمزگان، در حال حاضر سه سد اصلی استان که تا چند سال پیش منابع مطمئن آب شرب و کشاورزی بودند، به‌طور کامل خشک شده‌اند.

«وضعیت ذخایر آبی، قرمز است. سد استقلال نیز که مهم‌ترین منبع تأمین آب شرب برای بخش‌هایی از استان است، فقط ۹ درصد ظرفیت دارد. ما وارد شرایط اضطراری شده‌ایم.»بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که در برخی سدها حتی لایه‌های گل و رس کف مخزن نیز نمایان شده‌اند؛ تصویری تلخ که نشان می‌دهد نه‌تنها آب نیست، بلکه امکان بازگشت سریع آن نیز وجود ندارد.

عوامل اصلی شکل‌گیری بحران آب در هرمزگان

بحران فعلی منابع آبی در هرمزگان، نتیجه‌ سال‌ها فشار هم‌زمان از سوی طبیعت و انسان است؛ فشاری که حالا با خشک‌شدن سدها و افت شدید ذخایر آبی، خودش را بی‌پرده نشان داده است. نخست، کاهش شدید بارندگی در سال‌های اخیر نقش محوری در این وضعیت داشته است.

داده‌های رسمی نشان می‌دهد که متوسط بارش در استان، در برخی مناطق تا بیش از ۵۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. این کاهش، چرخه طبیعی تغذیه سدها را مختل کرده و باعث شده مخازن نه‌تنها پر نشوند، بلکه به تدریج خالی و در مواردی کاملاً خشک شوند.

در کنار آن، افزایش جمعیت، توسعه شهری، و گسترش کشاورزی سنتی و غیراصولی، فشار مضاعفی بر منابع موجود وارد کرده است. در بسیاری از نقاط استان، بهره‌برداری بی‌رویه از چاه‌ها، نبود مدیریت یکپارچه در مصرف، و استفاده از روش‌های پرمصرف آبیاری، باعث کاهش سریع سطح آب‌های زیرزمینی و افزایش وابستگی به منابع سطحی شده است.

از سوی دیگر، افزایش دما و تبخیر بالا، که از پیامدهای مستقیم تغییرات اقلیمی در جنوب ایران است، موجب از بین رفتن بخش قابل توجهی از ذخایر سدها شده است؛ بدون آن‌که فرصتی برای جایگزینی آن فراهم باشد.در مجموع، می‌توان گفت آن‌چه امروز در هرمزگان شاهد آن هستیم، نتیجه‌ی ترکیب نگران‌کننده‌ی خشکسالی، فشار مصرف، ضعف در مدیریت منابع و اثرات اقلیمی جهانی است؛ ترکیبی که اگر چاره‌ای برای آن اندیشیده نشود، می‌تواند تابستان‌های آینده را به بحرانی جدی‌تر بدل کند.

آیا آبرسانی به خطر افتاده؟

آبفا و شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان، هنوز برنامه رسمی برای جیره‌بندی آب شرب اعلام نکرده‌اند، اما در برخی مناطق افت فشار، قطعی چندساعته و کاهش ساعات پمپاژ، عملاً نشانه‌هایی از آغاز مدیریت بحران هستند.«در حال حاضر اولویت اصلی ما حفظ تأمین آب شرب است. بخشی از مصارف غیرضروری مانند کشاورزی پرمصرف و مصارف صنعتی محدود شده‌اند و تلاش داریم تا با استفاده از آب‌شیرین‌کن‌ها، بخشی از بار را کاهش دهیم. اما همه این‌ها به شرطی جواب می‌دهد که مصرف هم مدیریت شود.»

مسیر نجات کجاست؟

مدیرکل آب منطقه‌ای پیشتر اعلام کرده که با این روند فعلی بارش، حتی اگر سدها را بازسازی کنیم، چیزی برای ذخیره وجود ندارد. بنابراین راه نجات ما، ترکیبی از چند مسیر است: بازچرخانی آب، توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها، اصلاح الگوی کشت، کاهش هدررفت و مشارکت واقعی مردم.

او با تأکید بر اینکه پروژه‌های تأمین منابع جدید بدون همراهی مصرف‌کنندگان بی‌اثر خواهند بود افزود: «اگر مردم فقط ۱۰ درصد در مصرف روزانه صرفه‌جویی کنند، معادل میلیون‌ها لیتر آب در ماه ذخیره خواهد شد. در شرایط کنونی، این یک مسئولیت همگانی است.»

مردم هرمزگان، در خط مقدم صرفه‌جویی

از شمال میناب تا غرب بندرعباس، از روستاهای کوهستانی بشاگرد تا سواحل خلیج‌فارس، مردم هرمزگان کم‌کم دارند با «واقعیت بی‌آبی» روبه‌رو می‌شوند.

هر قطره، حالا ارزش دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر همین مسیر ادامه یابد، در ماه‌های آینده فشار روی شبکه آبرسانی بیشتر می‌شود. تجربه دیگر استان‌ها نشان داده که بحران آب فقط یک مسئله زیرساختی نیست؛ یک بحران فرهنگی، زیست‌محیطی و اجتماعی است. و عبور از آن، نه با هشدار و قطع آب، بلکه با همکاری واقعی، آموزش و تغییر رفتار ممکن است.