از بافت فرسوده تا حاشینه نشینی

صبح ساحل ، اجتماعی -  هر از چند  گاهی مسوولان کشوری  وبه دنبال آن  مسوولان استانی در خصوص وضعیت حاشیه نشینی شهرها به اظهار نظر می پردازند. بندرعباس یکی از شهرهایی است که سال ها با مساله حاشینه نشینی دست به گریبان است. بندرعباس به عنوان یکی از شهرهایی که در ۴۰ سال گذشته به علت موقعیت اقتصادی خاص، پذیرای مهاجران زیادی بوده با حاشیه نشینی گسترده ای روبروست و در ۱۵ سال گذشته، خشکسالی در هرمزگان به این روند دامن زده است.حاشیه نشینان کسانی هستند که در محدوده اقتصادی، اجتماعی و جغرافیایی شهر زندگی می‌کنند ولی جذب نظام اقتصادی- اجتماعی شهر نشده اند.حاشیه نشینی بیش از هر دلیلی زاییده مهاجرت اقشار فقیر جامعه است که از مناطق دور و نزدیک به امید یافتن شغل مناسب راهی شهر می‌شوند. حاشیه نشینی مترادف با آسیب ها و انحرافات اجتماعی است و یکی از بسترهای وسیع ناهنجاری های اجتماعی است که در صورت تـداوم سیاست های گـذشته و فعلی  می تواند کشور را با بحران های بزرگی روبرو کند.تبعات مخربی که حاشیه نشینی بر فرهنگ، عرف، اعتقادات و حتی اقتصاد یک منطقه، شهر یا استان بر جای بگذارد.حاشیه نشینان بندرعباس بیشتر از روستاهای اطراف به این شهر مهاجرت کرده و مهمترین عامل مهاجرت آنان فقر اقتصادی و عدم منابع درآمدی و معیشتی است.زندگی در مناطق حاشیه ای و فقیرنشین با ناهنجاری ها پیوندی ناگسستنی دارد.آسیب های زیادی  حاشیه نشینان را تهدید می کند.مهمترین این آسیب ها افزایش جرم در بین حاشیه نشینان است . مناطق حاشیه ای در شهر بندرعباس مأمن بسیاری از معتادان، زورگیران و متکدیانی هستند که هر روز در این شهر تردد می کنند.وضع بهداشتی این محلات نیز بسیار اسفناک است ، فاضلاب منازل به کوچه ها می ریزد و در کوچه ها نیز هیچ شبکه فاضلابی برای جمع آوری آب های سرگردان وجود ندارد.شکل گیری و گسترش بافت های حاشیه ای متاثر از شرایط اقتصادی است با هر تغییر در اقتصاد کشور ، رشد حاشیه نشینی در بندرعباس کند یا تند می شود. بندرعباس از جمله نخستین شهرهایی است که معضل حاشیه‌نشینی را داخل محدوده شهر و در کمربند شمالی تجربه کرده است. برخی از آقایان معقدند  40درصد جمعیت شهربندرعباس جزو محلات حاشیه‌نشین و فرسوده محسوب می‌شود. در چرخه زندگی این شهر بزرگ جنوب کشور هر سال صدها مهاجر مستمند وارد بندرعباس می شوند تکه زمینی در حاشیه شهر تصرف کرده در شکلی پیش پا افتاده و غیر استاندارد خانه ای می سازد و سرانجام با اقدامات قانونی مالکیت آن را بدست می آورد و این روند از ابتدا تاکنون ادامه داشته است.نکته مهم اینجاست با وجود اقداماتی که برای توانمندسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده صورت گرفته، هنوز این مشکل پابرجاست زیرا طبق قانون ، وام نوسازی منازل بافت فرسوده به خانه‌های سنددار داده می‌شود. این در حالی است که بسیاری از منازل بافت فرسوده فاقد سند مالکیت است و دردسرهای دریافت سند مالکیت باعث شده  آنان نسبت به گرفتن سند مالکیت اقدامی نکنند. از این‌رو سرعت نوسازی بافت فرسوده در بندرعباس به کندی پیش می‌رود چه رسد به بافت حاشیه ای.براساس جدیدترین مطالعات یک هزار و ۱۶۷ هزار هکتار بافت فرسوده  در بندرعباس  وجود دارد قرار گرفتن بندرعباس بر روی گسل زاگرس این شهر را در ردیف یکی از شهرهای زلزله خیز کشور قرار داده است.علیرغم هشدارها و توصیه های کارشناسان در خصوص بافت های فرسوده همچنان شاهد گسترش حاشیه نشینی در شهر بندرعباس هستیم.در سالهای اخیر طرح های مختلفی برای نوسازی و ارائه تسهیلات بانکی برای نوسازی و بازسازی بافت فرسوده شهر مصوب شد ، اما هیچگاه این تسهیلات به شهر تزریق نشد تا خانه ای نوشود. همه انتظار داشتند با احداث مسکن مهر جلوی حاشینه نشینی در بندرعباس گرفته شود و بسیاری از مشکلات و معضلات حاشیه نشینی در این شهر کنترل شود که هنوز اثرات مسکن مهر برتن شهر دیده نمی شود. اگر حافظه خوانندگان  یاری کنند برای رفع مشکل بافت های فرسوده ستادهای توانمندسازی بافت های فرسوده در سطح ملی و در استان ها شکل گرفت .هنوز برای ساماندهی و توانمندسازی بافت های فرسوده پایتخت اقتصادی ایران راه بسیار طولانی است.سکونت‌گاه‌های غیررسمی و بافت‌های فرسوده موانعی در راه ساختن شهر پایدار هستند و این در حالی است که ۴۰ درصد بافت شهر بندرعباس را بافت فرسوده تشکیل می‌دهد.هم‌اکنون افزایش جمعیت شهر بندرعباس با توسعه شهر متناسب نیست .اگر مشکلات شهر با اندیشه و تفکر کارشناسی برطرف نشود نمی‌توانیم افق خوبی را برای آینده شهر بندرعباس متصور باشیم.