یادگار یک قرن آموزش در جنوب ایران

مدرسه تاریخی مصطفویه در شهر بستک، استان هرمزگان، از بناهای شاخص آموزشی کشور است که در سال ۱۳۰۲ خورشیدی پایه‌گذاری شد و در سال ۱۳۰۴ به بهره‌برداری رسید. این مدرسه نه‌تنها نخستین مرکز رسمی آموزش نوین در بستک محسوب می‌شود، بلکه در شمار نخستین مدارس دولتی ایران نیز جای دارد.این مدرسه در محل تقاطع خیابان قدیم و خیابان مصطفویه بستک ساخته شد و از همان آغاز تاکنون بدون وقفه در خدمت آموزش و پرورش قرار داشته است. طی یک قرن گذشته، صدها دانش‌آموز در این مدرسه تحصیل کرده‌اند و بسیاری از ریش‌سفیدان، فرهنگیان و چهره‌های علمی و اجتماعی منطقه بستک نخستین گام‌های آموزشی خود را در همین مدرسه برداشته‌اند.

ثبت در فهرست آثار ملی

با توجه به ارزش تاریخی و هویت فرهنگی این بنا، مدرسه مصطفویه در تاریخ ۷ مهرماه ۱۳۸۱ با شماره ۶۱۰۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این ثبت نشان‌دهنده جایگاه ویژه مدرسه در تاریخ آموزش جنوب کشور و اهمیت حفاظت از آن به‌عنوان بخشی از میراث معماری و آموزشی ایران است.

کتیبه و بانی مدرسه

بر سردر مدرسه کتیبه‌ای دیده می‌شود که تاریخ ذیحجه ۱۳۴۳ هجری قمری را ثبت کرده است. پژوهشگران معتقدند این تاریخ مربوط به زمان بازسازی بناست. بانی اصلی مدرسه حاج شیخ مصطفی بن شیخ عبداللطیف العباسی، از خیران نامدار منطقه بوده است. نام وی نیز در کتیبه به یادگار مانده است.

معماری و عناصر تاریخی

بخش جنوبی مدرسه هنوز سالم و استوار پابرجا مانده و نمایانگر معماری ساده اما اصیل مدارس قدیمی جنوب ایران است. درِ چوبی دفتر مدرسه که نقش ماه و ستاره بر آن حکاکی شده، از جمله جلوه‌های هنری و تاریخی این بناست. همچنین دودکش‌های آشپزخانه قدیمی مدرسه هنوز باقی مانده‌اند و یادآور روزگاری است که دانش‌آموزان و معلمان در همین محوطه به زندگی و آموزش روزانه می‌پرداختند.

نخستین مدیر مدرسه

نخستین مدیر مدرسه مصطفویه فردی به نام «مولوی عبدالله» بود که در سال ۱۳۰۴ از هندوستان به ایران دعوت شد. او دارای مدرک فوق‌لیسانس ادبیات و ریاضیات بود و به‌عنوان چهره‌ای دانشمند و چندزبانه شناخته می‌شد. علاوه بر فارسی و عربی، به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و آلمانی نیز تسلط داشت. مولوی عبدالله نه‌تنها مدیریت مدرسه را برعهده گرفت، بلکه در خانه خود نیز کلاس‌های شبانه رایگان برای بزرگسالان برگزار می‌کرد.

مهارت‌های او در شعر، ادبیات و موسیقی موجب شد که در جشن‌های مدرسه، اشعار و سرودهایی تازه بسراید و تنظیم کند. فعالیت‌های او تا سال ۱۳۱۶ ادامه داشت؛ سالی که مدرسه به‌طور رسمی دولتی و تحت مدیریت اداره معارف فارس قرار گرفت. پس از آن، مولوی عبدالله به همراه خانواده‌اش به بحرین مهاجرت کرد، اما چند سال بعد بر اثر سانحه رانندگی درگذشت.

زلزله و مرمت

مدرسه مصطفویه در طول عمر نزدیک به یک قرنی خود بارها مرمت و بازسازی شده است. مهم‌ترین آسیب به این بنا در زمین‌لرزه ۱۲ دی‌ماه ۱۳۹۲ در شهر بستک وارد شد. در این زلزله، چند بنای تاریخی بستک از جمله خانه تاریخی کاظم و خانه صولت نیز آسیب دیدند. مرمت مدرسه مصطفویه حدود یک سال و نیم به طول انجامید و از مهرماه ۱۳۹۴ فعالیت آموزشی در آن از سر گرفته شد.

جایگاه مدرسه در حافظه تاریخی بستک

مدرسه مصطفویه تنها یک بنای آموزشی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی مردم بستک به شمار می‌رود. بسیاری از اهالی این شهر، خاطرات کودکی و نوجوانی خود را در حیاط و کلاس‌های این مدرسه سپری کرده‌اند. به همین دلیل، این مدرسه همواره در قلب جامعه بستک جایگاهی ویژه داشته و نماد پیوند سنت و آموزش نوین در جنوب ایران تلقی می‌شود.

میراثی زنده

امروز، با وجود گذشت نزدیک به یک قرن از ساخت مدرسه، همچنان بخش‌هایی از آن پابرجاست و مورد استفاده قرار می‌گیرد. حفاظت از این بنا به‌عنوان میراث فرهنگی و آموزشی نه‌تنها وظیفه‌ای ملی است، بلکه یادآور نقش مهم آموزش در توسعه اجتماعی و فرهنگی منطقه‌ای است که در گذشته‌ای نه‌چندان دور با دشواری‌ها و محدودیت‌های فراوان روبه‌رو بوده است.

مدرسه مصطفویه بستک، نمونه‌ای بارز از پیوند خیرخواهی مردمی، تلاش معلمان دلسوز و ارزش تاریخی بناهای آموزشی است؛ بنایی که بیش از ۹۴ سال است چراغ آموزش در جنوب ایران را روشن نگه داشته و امروز نیز همچنان به رسالت دیرینه خود ادامه می‌دهد.