«رامی»آغازگر موجی جدید در هنر هرمزگان

صبح ساحل ، هنری - ترانه سرایی از خطه جنوب که با اشعارش جایگاهی بی نظیر نه تنها در موسیقی هرمزگان بلکه ایران بوجود آورد و شاید نتوان به درستی نقشش در پیدایش شعر نیمایی در هرمزگان و رنسانس سبک موسیقی نابش را بیان کرد؛ به طور کلی او را باید آغازگر موج جدیدی در هنر هرمزگان قلمداد کرد.به گزارش ایسنا (اول تيرماه) سال روز درگذشت ابراهيم منصفي (رامي) - شاعر، ترانه‌سرا و خواننده‌ي جنوبي - است.ابراهيم منصفي (1376-1324) از آغازگران شعر نو در هرمزگان بود که با بهره‌گيري از فرهنگ اقليمي و گرايش به شعر زمانه، نقش مهمي در فرهنگ و هنر مردمي و شعر و موسيقي جنوب ايفا کرد.رامي از اولين شاعراني بود که راه و رسم شعر نيمايي را در هرمزگان گسترش داد؛ به گونه‌اي که پس از مرگش، او را «نيماي جنوب» ناميدند. او همچنين توانست با اتکا به گويش محلي و رويکرد به موسيقي جهاني، راه بکر، زيبا و پرتواني را در ترانه‌سرايي بگشايد.آثار منصفي از آغاز موج نو ادبيات در نشرياتي چون «خوشه» به سردبيري احمد شاملو، « آبنوس»، «تماشا»، مجله‌ي «موسيقي» و همچنين در گفت‌وگوهاي سيروس طاهباز با شاعران نوپرداز جنوب در مجله‌ي «فردوسي» به چاپ رسيده است.منوچهر آتشي، رامي را به تعبيري آغازگر دور جديدي از شعر در بندرعباس و جنوب دانسته که هم در فرهنگ بومي ريشه و هم به شعر مدرن گرايش داشته است.اين شاعر فقيد مي‌گويد: منصفي يک چهره‌ي واقعا ناب و ظريف بود که متأسفانه به علت فقر اقتصادي و فرهنگي در جنوب ايران، او و هنرمنداني مثل او نتوانستند به جايگاهي که سزاوارشان بودند، برسند.علي باباچاهي نيز مي‌گويد: نثر پررمق و ذهنيت خلاق منصفي درباره‌ي شعر و موسيقي هرمزگان در ميزگرد شاعران نوپرداز که در سال 46 به دعوت سيروس طاهباز، در تهران برپا شده بود و در مجله‌ي فردوسي با عنوان «گفت‌وگو با شاعران سرزمين آفتاب داغ» منتشر شد، بسيار زيبا و عميق‌تر از ديگر شاعران هم‌نسل من بود.اين شاعر رامي را شاعري شوريده و عاشق مي‌نامد و مي‌گويد: وي طبعا آدم‌هاي مجنوني مثل من را بيش‌تر به خود جذب مي‌کرد.همچنين سهيل نفيسي - آهنگ‌ساز و ترانه‌خوان شعرهاي رامي که آلبوم‌هاي «ري‌را» و «ترانه‌هاي جنوب» را دارد - درباره‌ي او مي‌گويد: ابراهيم که نسل در نسل، جوانان و مخاطبين تازه‌اي را گرد آثارش جمع مي‌سازد، ضرب پرتوان و لحن خوش کلمات در ترانه‌هايش، نه تنها بر ماهيت بي‌رمق ترانه‌هاي محلي پيش از خود که حول موضوعاتي بي‌مايه مي‌گذرند، تأثير مي‌گذارد و آن را متحول مي‌سازد؛ بلکه به عنوان يکي از نادرترين نمونه‌هاي موسيقي مردمي سرشار از مفاهيم انساني و لمس احساساتي همچون عشق، رنج و سرمستي است.حسن کرمي - شاعر فقيد جنوبي - هم يکي از مهم‌ترين دلايل اقبال مردم جنوب از هر سنخ و سنتي به ترانه‌هاي رامي را علاوه بر زيبايي ترديدناپذير کلام و تازگي لحن و آهنگ، توجه به وضعيت زندگي انسان‌هاي فقير و تهي‌دست و مشکلات اجتماعي آن‌ها مي‌داند.نويسنده‌ي کتاب «هياهو» مي‌گويد: ترانه‌هاي بندري که قبل از رامي، گرد موضوعات مبتذل و بي‌ارزش مي‌گشت، با حضور رامي، حرمت و حيثيتي انساني يافت.او ترانه‌ها و شعرهاي رامي را سخت زيبا و حسرت‌انگيز توصيف مي‌كند و مي‌افزايد: وي با تأثير از موسيقي ملت‌ها و به کار بردن ملودي‌هاي آن‌ها در ترانه‌هاي محلي خويش، موسيقي بندري را با موسيقي جهان، آشتي و آشنايي داده است.شاعر «رؤياي آفتاب در هزاره‌ي ظلمت» علت مهجور ماندن رامي و جمع‌آوري نكردن آثار او را توسط خودش در زمان حيات چنين بيان مي‌كند: متوليان هنر يا مسؤولين امر که بايد به اين امور توجه کنند، به جاي کوشش در رشد و باروري هنرمندان، هميشه موانعي به وجود مي‌آورند. رامي هنرمندي آزاده و مستقل بود که نمي‌خواست تحت نفوذ هيچ جايي باشد.از رامي به عنوان يکي از کساني که در ايران موفق شد از سنت‌هاي بومي به دنياي تازه‌اي برسد و در عين حال، ريشه‌هاي محلي را هم خيلي خوب حفظ کند، نام برده شده است.همچنين گفته شده که رامي به گويش‌هاي محلي، بدون تظاهر و بدون تأکيد بر فولکلورها، وفادار مانده و بدون اين‌که اداي بندري درآورد، به سادگي و با زبان طبيعي خود، آواز خوانده است. او خودش را معطل سازهاي محلي و ملودي‌هاي بومي نکرده، مستقيما به سمت شعر و زبان رفته و بعد محلي را با اتکا به زبان، حس کرده و به لطف موسيقي، ترانه‌ي امروزي ساخته است.آيدا سرکيسيان - همسر احمد شاملو - در يادداشتي نوشته است: «درها باز مي‌شود، به خانه‌ي ما پا مي‌گذارد، دو تايند انگار، مي‌گذاردش زمين، از خودش بزرگ‌تر است، تکيه‌اش مي‌دهد به دسته‌ي مبلي که شاملو در آن نشسته. مي‌نشيند روي زمين کنار گيتارش، بي ‌کلمه‌اي. با انگشتان هوايي‌اش آغاز مي‌کند، آرام‌ آرام، يکي ‌شدن ساز و انسان… توفان به پا مي‌کند. اشتياق فضا را مي‌آکند، نواي گرم مادرانه‌ي گيتار، و آواز حنجره‌ي زخمي رامي در حيرت چشم‌ها، نگاه‌ها، سکوت‌هاي محنت‌تبار ما را، از عاشيق‌ها تا تروبادورها، از کولي‌هاي گرانادا تا مالاگا، از سايات نووا تا مرسدس سوسا تا فرانسيس به ‌بي، پيام‌آوران مهر و شفقت و دوستي، خنياگران خسته، لحظه‌ها را نوشيديم، ساعت‌ها را لحظه بر لحظه‌اي گريست، شب شده‌ است، خنياگر تنها خانه را ترک مي‌کند با گيتارش اين‌جا بود آيا...»گفته مي شود، رامي در موسيقي تحت تأثير راک آمريکايي يا نغمه‌هاي آمريکاي لاتين نيز بوده است.يکي از ترانه‌هاي رامي با گويش محلي و با نام «بدو بدو» در سال 82 در آلبوم «گوش» که به همت علي صمدپور و نادر طبسيان در تهران منتشر شد، براي اولين‌بار در سطح کشور انتشار يافت.از ديگر آثار او، مجموعه‌هاي شعر «رنج‌ترانه‌ها» و «گفته‌هاي ناگفته» است که از سوي نشر 7‌رنگ منتشر شده است. کتاب «ترانه‌هاي رامي» و آلبوم «ترانه‌هاي رامي» را نيز نشر ماه‌ريز منتشر کرده است.پژوهشگر و گردآورنده مجموعه شعر به نام «رنج ترانه ها» از زنده یاد منصفی،گفت: منصفی یکی از پیشگامان شعر نو در هرمزگان و آغازگر سبک نیمایی در استان می باشد.حسام الدین نقوی در گفت و گو با خبرنگار ایسنا با بیان اینکه رامی اوج کارش در ترانه سرایی بود، اظهار کرد: سبک و نوع اشعار به کار رفته از منصفی در ترانه وجه تمایز او با دیگران بود و همین عامل در ماندگاریش نیز تأثیر بسزایی دارد.وی دلیل ماندگاری رامی پس از گذشت چهارده سال از درگذشت این هنرمند را نفوذش به ناخداگاه جمعی مردم هرمزگان دانست و عنوان کرد: منصفی برای زمان خاصی شعر نگفت و همواره اشعار و ترانه هایش رنگ و بوی تازگی دارد و همین عامل او را در قلب هنردوستان جاودانه نگه داشته است.نقوی در پایان در خصوص تأثیر پذیری سبک هنری منصفی در هنرمندان بعد از او تصریح کرد: پس از رامی و در زمان کنونی هنرمندانی هستند که چه در ترانه سرایی و چه خوانندگی دنباله رو او بوده اند و این ها نشان دهنده عمق کار منصفی است.یک شاعر و بازیگر هرمزگانی گفت: همواره ماندگاری در نوآوری بوده و هرگاه بتوانیم یک کاری ارائه دهیم که قابلیت جدید بودن را داشته باشد سبب ماندگاری می شود اما هر نوآوری نیز جاودانه نخواهد شد.عدنان انصاری افزود: کاری که برخاسته از دل جامعه باشد و زیرساخت های فرهنگی را تحت تأثیر بگذارد اما بدیع باشد سبب می شود یک هنرمند پس از گذشت سال ها همچنان بر علاقه مندانش افزوده شود.وی منصفی را آغازگر موج جدیدی در هنر هرمزگان دانست و عنوان کرد:تا پیش از رامی ترانه سرایی در هرمزگان تحت تأثیر سبک روایی»نصروک» شاعر فقید هرمزگان قرار داشت و شاعرانی همچون عطایی، آتون و ... دنباله رو او بودند اما با حضور منصفی و ارائه کارهایی متفاوت، حال و هوا آن ترانه ها در سیر تغییر قرار گرفت و شعر هرمزگان را دچار تحولی گسترده کرد.انصاری با اشاره به فعالیت های منصفی در زمینه موسیقی تصریح کرد: در موسیقی با وارد کردن ملودی های سایر مناطق به هرمزگان و آمیخته کردن آن با موسیقی محلی استان، همه را شگفت زده کرد و توانایی خود در تغییر روند گذشته هنر را به رخ کشید و همین عوامل است که باعث ابراز علاقه تمامی هنردوستان هرمزگانی که نه حتی سراسر کشور به او شده است.رئیس انجمن موسیقی استان هرمزگان گفت: منصفی یک رنسانس فرهنگی هنری را در هرمزگان و سراسر کشور و حتی فراتر از مرزها به وجود آورد و به تنهایی مجموعه ای از استعدادهای ذاتی که خداوند در وجود انسان ها قرار داده را شکوفا نمود و به حد اعلی رساند.کیانوش جهانبخش در گفت و گو با خبرنگار ایسنا افزود: ذوق سرشار هنری استفاده شده در آثار منصفی در تمامی زمینه ها باعث شده است که همیشه و هنوز در حیرت کلام و سحر صدایش بمانیم.وی با بیان اینکه بدون شک تمام کسانی که در هرمزگان دستی به هنر دارند و به طور کلی یا هنرمند یا هنردوستند، مدیون حال و هوای منصفی اند، اظهار کرد: خنیانگری که فراتر از زمان خود بود، ترانه گفت، نوشت و نقش آفرینی کرد عباراتی است که در وصف رامی باید گفت.جهانبخش در پایان گفت: منصفی هنرمندی بود که دیگر شاید تا سال های سال مانند او زاده نشود.محمد شهسواري، آهنگساز، خواننده و مدرس موسيقي در بندرعباس، در گفت‌وگو با خبرنگار ايسنا، اظهار کرد: رامي بيشتر به عنوان يک آهنگساز و ترانه سرا جلوه کرده و در اين زمينه جايگاه ويژه و شناخته شده‌اي دارد.وي افزود: آنچه ترانه‌هاي منصفي را از ديگر آثار جدا مي‌کند، اين است که او براي خودش کار کرده، نه براي بازار، آثار رامي از دل برآمده و به دل هم مي‌نشيند.شهسواري با بيان اينکه هميشه و هر روز با ترانه‌هاي رامي زندگي مي‌کند، بيان کرد: منصفي موسيقيدان و آهنگسازي است که با تمام محدوديت‌هايي که در زمينه ساز گيتار داشت، اين همه وارياسيون زيبا که همه شبيه به همند و در عين حال، هيچ شباهتي به يکديگر ندارند، آفريده است.وي رامي را آهنگسازي مي‌داند که بر نسل‌هاي بعد از خود، در زمينه موسيقي، آهنگسازي و ترانه سرايي، تاثيرگذار بوده و توانسته موج تازه‌اي در ترانه سرايي به وجود آورد.اين مدرس موسيقي همچنين خاطرنشان کرد: استفاده از استعاره‌ها، ايهام‌ها و تشبيهات بسيار زيبا در ترانه‌هاي رامي، غيرقابل انکار است و به نوبه خود، بايد بگويم که ترانه‌هايي به زيبايي ترانه‌هاي رامي، نديده‌ام.وي در پايان گفت: رامي هنوز به طور کامل شناخته نشده و بسياري از وجهه‌هاي هنري وي تاکنون ناشناخته مانده است.لازم به ذکر است، هم‌اکنون نيز مجموعه‌ي کامل شعرهاي ابراهيم منصفي و «زخم هزار ترانه» درباره‌ي شعر و زندگي رامي به کوشش حسام نقوي در دست چاپ است.منصفي که علاوه بر شاعري، در بازيگري، بداهه‌پردازي و طنز نيز استعداد داشت، در سه فيلم کوتاه به نام‌هاي «برکه‌ي خشک»، «هجرت» و «کالنگ‌هايم را دوست دارم» و فيلم «نهنگ» به کارگرداني حسن بني‌هاشمي بازي کرده است.به گزارش خبرنگار ايسنا، «رامی» را باید به حق یکی از پایه گذاران ترانه ی اجتماعی در یک صد سال اخیر ادبیات ایران دانست. در روزگاری که متن و محتوای بسیاری از ترانه ها سخیف بود، منصفی رویکردی آگاهانه به مضامین اجتماعی داشته و حتی عشق در ترانه های منصفی عشقی فاخر و قابل احترام است.شاید بتوان دل نوشته های رامی در این دو بیت شعر به گویش محلی معنا کرد(!)دِلُم از بی کسی تو سینَه مُردِن           وا پُر بودِن نُگاه باد اینَبُردِنخون از چشمُم نَرختِن دُنَه، دُنَه         دِل مُردَم هَنو خیلی جََوُنَه(از اشعار زنده یاد رامی)