صعود طلا، سقوط دلار

روندهای جهانی

براساس گزارش وورد پالیسی هاب؛ طلا در سال ۲۰۲۴ از یورو پیشی گرفت و به دومین دارایی ذخیره بزرگ بانک‌های مرکزی در سراسر جهان تبدیل شد. طلا ۲۰ درصد از کل ذخایر را تشکیل داده و سهم یورو نیز ۱۶ درصد است، همچنین سهم دلار آمریکا به حدود ۴۶درصد کاهش یافت. این تغییر، اعتماد روزافزون به طلا را به عنوان یک دارایی امن و پوشش ریسک در برابر نوسانات سیاسی و اقتصادی جهانی، در مقایسه با کاهش جذابیت ارزهای ذخیره سنتی را آشکار می‌کند. خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی افزایش یافته و در طول سه سال گذشته سالانه از ۱۰۰۰ تن، معادل تقریباً یک پنجم تولید جهانی طلا در هر سال، فراتر رفته است. این سطح از خرید دو برابر میانگین ثبت شده در دهه اول قرن بیست و یکم است، که بانک‌های مرکزی بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ تن در سال خریداری می‌کردند.

از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین، خرید طلای بانک‌های مرکزی افزایش یافته و در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۸۶ تن رسیده که نسبت به سال گذشته ۳.۳۴ درصد افزایش داشته است. طبق گزارش شورای جهانی طلا، در اواسط سال ۲۰۲۵، بانک‌های مرکزی جهان رکوردهای ماهانه جدیدی را ثبت کردند و در ماه ژوئیه ۱۰ تن و در ماه آگوست ۱۵ تن به ذخایر خود افزودند.

خریداران اصلی شامل آذربایجان، قزاقستان، ترکیه، چین و جمهوری چک بودند. بررسی نقشه ذخایر طلای جهانی نشان می‌دهد که ایالات متحده با در اختیار داشتن ۸۱۳۳ تن طلا تا سپتامبر ۲۰۲۵ بزرگترین ذخایر رسمی جهان را داشته که ۷۷.۹ درصد از کل ذخایر رسمی آن را تشکیل می‌دهد و پس از آن آلمان، ایتالیا و فرانسه قرار دارند. در همین حال، چین و روسیه از زمان وقوع جنگ اوکراین سهم طلای خود را به میزان قابل توجهی افزایش داده‌اند؛ به‌طوریکه در چین از ۳.۱ به ۶.۸ درصد و در روسیه از ۲۱.۷ به ۳۷.۱ افزایش یافته است. این افزایش شدید، نشان‌دهنده تنوع راهبردی و کاهش وابستگی به دلار توسط پکن و مسکو است.

انگیزه‌های اساسی

اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، به ویژه پس از درگیری اوکراین، نیاز فوری به تغییر شکل سیستم پولی جهانی به سمت تنوع بیشتر، چندقطبی شدن و دور شدن از وابستگی به یک ارز غالب را تشخیص داده‌اند. این روند شتاب بین‌المللی قدرتمندی به خود گرفته و بسیاری از کشورها را بر آن داشته است تا سبد ذخایر خارجی خود را متنوع کنند، وابستگی به دلار را کاهش دهند و تاب‌آوری پولی خود را در برابر شوک‌های خارجی تقویت کنند. چین با انگیزه بالای خود نسبت به محدود کردن وابستگی بیش از حد به دلار در بحبوحه تشدید تنش‌ها با ایالات متحده، پیشگامی این روند را بر عهده داشته است. استفاده واشنگتن از به اصطلاح «سلاح‌سازی دلار» با بهره‌گیری از تسلط جهانی خود در تجارت، امور مالی و تسویه حساب‌ها برای اعمال تحریم‌ها، این تصور را بیش از پیش تقویت کرده که طلا یک دارایی ذخیره از نظر سیاسی مطمئن و قابل اعتماد است. طبق تحلیل‌های بانک مرکزی اروپا، تقریباً نیمی از بزرگترین افزایش سالانه ذخایر رسمی طلا از سال ۱۹۹۹ در کشورهایی رخ داده است که یا تحت تحریم‌های بین‌المللی قرار دارند یا از نظر سیاسی با چین و روسیه همسو هستند.

این امر تأکید می‌کند که جذابیت طلا فراتر از امنیت مالی آن است، همچنین به عنوان نمادی از حاکمیت پولی و سپری در برابر فشارهای ژئوپلیتیکی عمل می‌کند. یک بررسی از ۵۷ بانک مرکزی که در سال ۲۰۲۴ طلا در اختیار داشتند، نشان داد که انگیزه‌های اصلی پشت این راهبرد، نگرانی‌ها در مورد تحریم‌های احتمالی آینده و انتظارات از یک نظم پولی جهانی بازسازی‌شده است که انتظار می‌رود تسلط دلار آمریکا به تدریج کاهش یابد.

علاوه بر این، سیاست‌های تجاری و مالی دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، نه تنها بازارهای جهانی را مختل کرده، بلکه ارزش دلار را نسبت به سایر ارزهای اصلی نیز تضعیف و جایگاه تاریخی آن را به عنوان دارایی امن ترجیحی جهان کاهش داده است.

در نتیجه، اقتصادهای نوظهور تلاش‌های خود را برای تنوع بخشیدن به ذخایر تسریع کرده‌اند و دارایی‌های طلا و ارزهای جایگزین مانند یوان چین و یورو را افزایش داده‌اند. البته، کشورهای در حال توسعه با تورم فزاینده و کاهش ارزش پول ملی مواجه شده‌اند که این امر طلا را به یک دارایی ذخیره جذاب در راستای حفظ ارزش و محافظت از اقتصادها در برابر شوک‌های ابرتورمی تبدیل کرده است.

چشم‌انداز آینده

با نگاهی به آینده، انتظار می‌رود بانک‌های مرکزی روند خرید طلای خود را در کوتاه‌مدت حفظ کنند و تقاضای سالانه احتمالاً در حدود یا بالاتر از ۱۰۰۰ تن باقی بماند.

این انباشت مداوم، در راستای تلاش‌های جهانی برای کاهش تدریجی سلطه دلار بوده و بانک‌های مرکزی را به عنوان محرک اصلی تقاضای جهانی طلا در سال‌های آینده معرفی می‌کند.

براساس نظرسنجی شورای جهانی طلا که بین ۲۵ فوریه و ۲۰ مه ۲۰۲۵ انجام شد، تقریباً ۹۵ درصد از پاسخ‌دهندگان انتظار داشتند که ذخایر طلای بانک‌های مرکزی جهان طی دوازده ماه آینده افزایش یابد که بالاترین رقم از زمان شروع این نظرسنجی در سال ۲۰۱۸ است.

اکثریت (۷۳ درصد) همچنین پیش‌بینی می‌کنند که سهم دلار از ذخایر جهانی طی پنج سال آینده تعدیل یا کاهش خواهد یافت و جای خود را به جایگزین‌های دیگر مانند یورو و یوان چین خواهد داد. طبق اعلام گلدمن ساکس، این افزایش تقاضا از سوی بانک‌های مرکزی احتمالاً باعث ایجاد یک چرخه صعودی در قیمت طلا تا اواخر سال ۲۰۲۵ خواهد شد. همچنین، دویچه بانک چندین عامل کلیدی از جمله تنش‌های ژئوپلیتیکی مداوم، کاهش نرخ بهره توسط بانک‌های مرکزی بزرگ و تضعیف دلار را شناسایی کرد که از تقاضای پایدار و قیمت‌های بالاتر حمایت می‌کنند.

اصلاح یا آغاز یک تحول؟

به گفته اقتصاددانان، آنچه در بازار جهانی در هفته‌های اخیر با کاهش قیمت طلا اتفاق می‌افتد را می‌توان یک مرحله طبیعی آرامش پس از یک دوره طولانی افزایش قیمت دانست. آن‌ها تأکید می‌کنند که بازار همچنان از عوامل ساختاری قوی، به ویژه نگرانی‌های فزاینده در مورد وخامت وضعیت بدهی دولت‌های جهانی، کند شدن اقتصاد ایالات متحده و انتظار از تداوم سیاست‌های پولی انبساطی از سوی فدرال رزرو ایالات متحده، حمایت می‌شود.

براساس داده‌ها، عوامل تاثیرگذار بر افزایش قیمت طلا و نقره همچنان پابرجا هستند و فلزات گرانبهای دیگر بیش از حد خریداری نشده‌اند، در واقع در پرتفوی‌های سرمایه‌گذاری نیز نقش کمتری دارند که به آن‌ها فرصت می‌دهد روند صعودی خود را در میان‌مدت تا بلندمدت از سر بگیرند. تحلیلگران معتقدند که هفته‌های آینده در تعیین مسیر بعدی طلا بسیار مهم خواهد بود، زیرا انتظار می‌رود جلسات ترامپ-شی و ترامپ-پوتین نقطه عطفی برای بازارها باشد. اگر این جلسات در آرام کردن تنش‌های تجاری و ژئوپلیتیکی موفق باشند، اصلاح کنونی می‌تواند ادامه یابد. اما هرگونه شکست در مذاکرات یا تشدید مجدد تنش‌ها، به سرعت سرمایه‌گذاران را به سمت پناهگاه‌های امن و در درجه نخست طلا، سوق خواهد داد.

در مجموع، بانک‌های مرکزی جهانی آماده‌اند تا همچنان بازیگر کلیدی در شکل‌دهی به آینده بازار طلا، از نظر پویایی تقاضا و شکل‌گیری قیمت، باقی بمانند.

این روند، همراه با تغییرات گسترده‌تر جهانی، جایگاه طلا را به عنوان یک دارایی راهبردی برای پوشش و مدیریت ریسک در میان تحولات عمیق اقتصادی و ژئوپلیتیکی، بیش از گذشته تثبیت خواهد کرد.