ضرورت اقتصاد دریا‌محور

توانمندسازی؛ از نان‌آور دریا تا سهام‌دار توسعه

نوآوری اجتماعی، جوامع ساحلی را از تماشاگران منفعل به بازیگران اصلی عرصه توسعه تبدیل می‌کند. تصور کنید صیادان محلی به جای فروش محصولات با قیمت ناچیز، در تعاونی‌های صیادی قدرتمند متشکل شده‌اند که خود، بازاریابی، فرآوری و صادرات را مدیریت می‌کنند. یا بانوان ساحلی با تشکیل شبکه‌های محلی، صنایع دستی وابسته به دریا و کسب‌وکارهای گردشگری جامعه‌محور را رهبری می‌کنند. نتیجه این تحول، تنها افزایش درآمد نیست؛ بلکه ایجاد اشتغال پایدار، کاهش نابرابری و تقویت بنیه اجتماعی مردمانی است که قرن‌ها با دریا زیسته‌اند.

وقتی پاسداری از دریا، به فرهنگ جامعه تبدیل می‌شود

هیچ قانون و نیروی نظارتی به اندازه یک جامعه آگاه و مسئول نمی‌تواند از اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر دریایی حفاظت کند. نوآوری اجتماعی، حفاظت از محیط‌زیست را از شعارهای رسمی به دغدغه‌ای روزمره بدل می‌سازد. نمونه‌های عینی آن را در کمپین‌های پاک‌سازی ساحل توسط جوانان بندرعباس، پروژه‌های «جزیره صفر زباله» در قشم و کیش، و آموزش‌های همگانی درباره روش‌های صید پایدار می‌بینیم. این اقدامات جمعی، نه تنها تخریب محیط‌زیست را کاهش می‌دهد، بلکه تاب‌آوری دریا را در برابر فشارهای فزاینده انسانی افزایش می‌دهد.

حکمرانی؛ وقتی همه بر کشتی توسعه سواریم

تصمیم‌گیری‌های از بالا به پایین درباره توسعه بنادر، مناطق آزاد و پروژه‌های گردشگری، اغلب به تعارض و ناکارآمدی می‌انجامد. نوآوری اجتماعی با ایجاد شبکه‌های همکاری بین دولت، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و نمایندگان جوامع محلی، مدل حکمرانی مشارکتی را جایگزین می‌کند. تشکیل «میزهای توسعه خلیج‌فارس» در بندرعباس، جایی که همه ذی‌نفعان درباره آینده این آبراه استراتژیک گفت‌وگو می‌کنند، می‌تواند به سیاست‌هایی با مشروعیت بالاتر، تعارض کمتر و پایداری بیشتر بینجامد.

اقتصاد دانش‌بنیان؛ جذب استعدادهای جوان به ساحل

نوآوری اجتماعی تنها به مشارکت ختم نمی‌شود، بلکه بستر ظهور کسب‌وکارهای نوپا و دانش‌بنیان را فراهم می‌کند. امروز شاهد ظهور استارتاپ‌هایی در حوزه زیست‌فناوری دریایی (بیوتکنولوژی دریایی) هستیم که از جلبک‌ها و آبزیان، محصولات باارزش دارویی و آرایشی تولید می‌کنند. پلتفرم‌های دیجیتال فروش مستقیم ماهی و میگو، زنجیره ارزش را کوتاه و سود بیشتری به صیادان می‌رسانند. توسعه اکوتوریسم جامعه‌محور نیز نمونه‌ای درخشان از تلفیق دانش بومی با مدیریت مدرن است. این مدل‌ها، جوانان تحصیل‌کرده را به سواحل برمی‌گردانند، از مهاجرت جلوگیری می‌کنند و اقتصاد منطقه را متنوع می‌سازند.

تقویت حس تعلق و مسئولیت‌پذیری

در نهایت، نوآوری اجتماعی با ایجاد پروژه‌های جمعی، حس غرور و تعلق خاطر به دریا را تقویت می‌کند. وقتی یک دانش‌آموز در برنامه آموزشی حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی شرکت می‌کند، یا یک خانواده در جشنواره محلی غذاهای دریایی مشارکت می‌کند، دریا از یک منبع اقتصادی صرف به بخشی از هویت و فرهنگ آنان تبدیل می‌شود. این همبستگی اجتماعی، بستر فرهنگی لازم برای هرگونه توسعه پایدار را فراهم می‌سازد.

بدون نوآوری اجتماعی، کشتی توسعه به گِل می‌نشیند

اقتصاد دریا‌محور بدون نوآوری اجتماعی، مانند کشتی‌ای است با یک بادبان؛ شاید برای مدتی پیش برود، اما در برابر اولین طوفان‌های اجتماعی و زیست‌محیطی آسیب‌پذیر خواهد بود. نوآوری اجتماعی، بادبان دوم این کشتی است که تضمین می‌کند مسیر توسعه، عادلانه، مشارکتی، دانش‌بنیان و در نهایت، پایدار باشد.

بیایید با هم کاری کنیم که توسعه اقتصادی در سواحل زیبای خلیج‌فارس، نه به بهای نابودی محیط‌زیست و حاشیه‌نشینی جوامع محلی، که به ابزاری برای بهبود کیفیت زندگی همه ساکنان این خطه و پاسداری از این میراث گران‌قدر برای نسل‌های آینده تبدیل شود.

https://jamosh.ir/social-innovation-in-marine-economy/

روزنامه صبح ساحل