مدرسه چگونه «خانه دوم» دانش‌آموزان می‌شود؟

مشارکت فعال دانش آموزان می‌تواند حس تعلق و مسئولیت‌پذیری آن‌ها را تقویت کند. همانگونه که می دانید مدرسه علاوه بر انتقال معلومات درسی محیطی است برای رشد اجتماعی، پرورش شخصیت، تمرین مسئولیت‌پذیری و آشنایی با نقش شهروندی. در چنین بستری، تصمیم‌گیری‌های مدرسه زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که دانش‌آموزان به‌عنوان اصلی‌ترین بخش این محیط در آن نقش فعال داشته باشند.یکی از مهم‌ترین نتایج مشارکت دانش‌آموزان، افزایش احساس تعلق به مدرسه است. زمانی که دانش‌آموزان در امور مختلفی مانند انتخاب برنامه‌های فرهنگی، نحوه برگزاری مراسم‌ها، طرح‌های محیطی، قوانین انضباطی یا حتی چیدمان کلاس‌ها نقش دارند، احساس می‌کنند مدرسه خانه دوم آن‌هاست؛ جایی که رأی، نظر و خواسته‌شان ارزش دارد. جنبه مهم دیگر، تقویت مهارت‌های اجتماعی و مدیریتی است. وقتی دانش‌آموزان در تصمیم‌سازی سهیم می‌شوند، ناچارند مشورت کنند، نظر بدهند، نقد بشنوند، توافق کنند، به تفاوت دیدگاه‌ها احترام بگذارند و نتیجه جمعی را حتی اگر مطابق میل‌شان نباشد، بپذیرند. این فرآیند همان تمرین کوچک اما عملی برای زندگی اجتماعی آینده آن‌هاست؛ زندگی‌ای که در آن تعامل، گفت‌وگو و حل‌اختلاف نقش اساسی دارند. شوراهای دانش‌آموزی نمونه روشن این تجربه‌اند؛ مدرسه با تشکیل چنین نهادهایی می‌تواند دانش‌آموزان را با مفاهیم مسئولیت‌پذیری و مدیریت جمعی آشنا کند. از سوی دیگر، مشارکت دانش‌آموزان می‌تواند کیفیت تصمیمات در مدرسه را بالا ببرد. برخی از مسائل مدرسه فقط از دید کسی قابل درک است که هر روز در آن فضا حضور دارد. دانش‌آموزان بهتر از هر فرد دیگری می‌دانند کدام قوانین بیش از حد سختگیرانه‌اند، کدام بخش‌های مدرسه نیاز به اصلاح دارند، چه چیزهایی باعث انگیزه یا بی‌انگیزگی آنان می‌شود و چه برنامه‌هایی جذاب‌تر و کارآمدتر هستند. وقتی مدیران مدرسه به نظرات دانش‌آموزان گوش می‌دهند، تصمیم‌های آنان واقعی‌تر، عملی‌تر و در نهایت مؤثرتر خواهد بود.با این حال، مشارکت دانش‌آموزان همواره بدون چالش نیست. برخی از بزرگسالان تصور می‌کنند نوجوانان هنوز پختگی لازم برای تصمیم‌گیری ندارند. اما واقعیت این است که عدم‌اعتماد به نوجوانان، فرصتی بزرگ را از آنان می‌گیرد؛ فرصتی برای تجربه مسئولیت، کسب مهارت‌های اجتماعی و پرورش اعتمادبه‌نفس. مشارکت به معنای واگذاری کامل اختیار نیست، بلکه یعنی ایجاد فضای کنترل‌شده برای تجربه، یادگیری و مشارکت هدایت‌شده.همچنین لازم است نشست‌های رسمی با حضور مدیر، مشاور و نمایندگان دانش‌آموزان برگزار شود؛ طرح‌های دانش‌آموزی امکان اجرا پیدا کنند و مدرسه به محیطی تبدیل شود که در آن نوجوان بتواند نتیجه مشارکت خود را ببیند. نکته مهم دیگر، آموزش مهارت‌هایی است که به مشارکت بهتر کمک می‌کند. دانش‌آموزان باید بیاموزند چگونه ایده‌های خود را بیان کنند، چگونه با یکدیگر مذاکره کنند، چگونه طرح بنویسند و چگونه مسئولیت کارهای خود را بپذیرند. این آموزش‌ها می‌تواند در قالب کارگاه‌های مدرسه، فعالیت‌های گروهی و برنامه‌های فوق‌برنامه ارائه شود. مشارکت دانش‌آموزان در تصمیم‌گیری‌های مدرسه نه‌فقط اقدامی برای بهبود فضای آموزشی، بلکه سرمایه‌گذاری بلندمدت برای ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر، مسئول‌تر و مشارکت‌پذیرتر است. نوجوانی که در مدرسه شنیده شده، در بزرگسالی نیز شهروندی فعال و تاثیرگذار خواهد بود.