نهاد خانواده در گردباد زمانه

افزایش آمار طلاق در رسانه‌ها

افزایش آمار طلاق در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بسیاری را نگران کرده است؛ اما مطرودی تأکید کرد که بخشی از این افزایش، «افزایش واقعی طلاق» نیست، بلکه نتیجه کامل و منظم شدن فرایند ثبت است.

وی توضیح داد: «در گذشته بسیاری از طلاق‌ها یا ثبت نمی‌شد یا با تأخیر ثبت می‌شد. دفاتر مختلف هم با یکدیگر هماهنگ نبودند. بنابراین آمارهای قبلی هیچ‌وقت دقیق نبود. امروز به دلیل یکپارچگی سامانه‌ها، برای اولین بار واقعیت را می‌بینیم.»به عبارت دیگر، آنچه امروز دیده می‌شود نه لزوماً افزایش ناگهانی جدایی‌ها، بلکه افزایش شفافیت است. وی افزود: نمی‌توان همه اتفاقات را به گردن آمار و سامانه انداخت؛ زیرا کیفیت اختلافات خانوادگی نیز در سال‌های اخیر تغییرات جدی داشته است. وی ادامه داد: «خانواده امروز دیگر آن واحد ساده و سنتی گذشته نیست. اختلاف‌ها چندلایه شده‌اند و از حوزه‌های رفتاری و فردی فراتر رفته‌اند. مسائل اقتصادی، تحولات فرهنگی، فضای مجازی و سبک زندگی جدید، حوزه‌هایی هستند که روابط خانوادگی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.»

به روایت او، جامعه امروز با نوعی از اختلافات روبه‌روست که تنها با نصیحت، میانجی‌گری سنتی یا توصیه‌های قدیمی قابل حل نیستند. پیچیدگی روابط و زندگی مدرن، دستگاه قضایی و نظام مشاوره‌ای کشور را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده که باید با ابزارهای جدید به آن‌ها پاسخ داد.

اقتصاد؛ عامل پنهان اختلاف‌ها

در میان همه عوامل مطرح‌شده، مطرودی معتقد است اقتصاد همچنان مهم‌ترین و ریشه‌ای‌ترین عامل اختلافات خانوادگی است؛ عاملی که بسیاری از زوجین حتی درباره آن صحبت نمی‌کنند، اما در همه پرونده‌ها حضور پررنگ دارد.

او می‌گوید: «وقتی پرونده‌ها را باز می‌کنیم، در ظاهر اختلاف اخلاقی، سوءتفاهم، بی‌توجهی یا دخالت خانواده‌ها دیده می‌شود؛ اما وقتی لایه‌های زیرین را بررسی می‌کنیم، به فشار مالی و خستگی اقتصادی می‌رسیم.»

به باور او، زوجین تحت فشار شدید معیشت، توان گفتگو و حل مسئله را از دست می‌دهند. اختلاف‌های کوچک به سرعت تبدیل به بحران‌های بزرگ می‌شود.

مطرودی اضافه کرد: «امروز ناپایداری شغلی، هزینه‌های زندگی، اجاره‌خانه، قیمت کالاها و نیازهای اولیه خانواده‌ها، آرامش روانی زوجین را تحت تأثیر قرار داده است. فشار مالی مستقیم روی کیفیت رابطه اثر می‌گذارد.»

مطرودی یادآور شد که این فشار در استان‌هایی مانند هرمزگان که بخشی از جمعیت آن با مشاغل فصلی، روزمزد یا وابسته به فعالیت‌های بندری و خدماتی اداره می‌شود، آثار بیشتری دارد.در چنین شرایطی، بسیاری از زوجین از نظر روانی فرسوده شده و کوچک‌ترین اختلاف تبدیل به جدایی می‌شود.

فضای مجازی و دعواهای جدید خانوادگی

مطرودی بخش مهمی از تغییر الگوی اختلافات خانوادگی را به نقش فضای مجازی نسبت داد. به گفته او، فضای مجازی دیگر تنها ابزار ارتباط نیست؛ خود به عاملی مستقل برای بروز اختلاف تبدیل شده است.

وی توضیح داد: «سوءتفاهم‌های ناشی از پیام‌ها، مقایسه زندگی واقعی با زندگی اغراق‌شده دیگران، روابط پنهانی، بی‌توجهی ناشی از وابستگی به گوشی و شبکه‌های اجتماعی و.... همه این‌ها امروز منشأ اختلافات جدی هستند.»

از دید او، در بسیاری از پرونده‌ها فضای مجازی باعث خدشه‌دار شدن اعتماد شده و اعتماد هم ستون اصلی یک زندگی مشترک است. در بخش مالی خانواده، از تغییر الگوی دعاوی خبر داد و گفت:«برخلاف تصور، امروز بسیاری از زنان به دنبال استفاده تنبیهی از مهریه نیستند. تمرکز آن‌ها روی نفقه، اجرت‌المثل، حضانت و طلاق توافقی است. این یعنی نگاه جامعه به مسائل مالی واقع‌بینانه‌تر شده است.»

اما یکی از حساس‌ترین موضوعات، حضانت فرزند است. مطرودی می‌گوید حضانت، در بسیاری از پرونده‌ها نه بر اساس مصلحت طفل، بلکه به عنوان یک ابزار فشار استفاده می‌شود. وی توضیح داد: «مشکلات شغلی، مهاجرت، گرانی، وضعیت روحی کودک و بی‌ثباتی روانی پس از جدایی، تشخیص مصلحت واقعی را سخت کرده است. اینجاست که نقش روانشناسان و کارشناسان بسیار مهم می‌شود.» در مورد خشونت خانگی نیز مطرودی معتقد است افزایش پرونده‌ها لزوماً نشانه افزایش خشونت نیست، بلکه مردم بیشتر از گذشته جرأت طرح شکایت پیدا کرده‌اند و مسیرهای قانونی نیز شفاف‌تر شده است.

مطرودی یکی از چالش‌های جدی در مسیر کاهش طلاق را فقدان یک نظام مؤثر مشاوره می‌داند. به گفته او: «بسیاری از زوجین زمانی به مشاور مراجعه می‌کنند که کار از کار گذشته است. مشاوره باید مرحله‌ای و تخصصی باشد و در مراحل اولیه اختلاف انجام شود.» او اعتقاد دارد که سیستم مشاوره‌ای موجود، متناسب با نیازهای جامعه امروز نیست و باید بازطراحی شود. در حوزه قانونی نیز او بر وجود خلأها تأکید می‌کند. اگرچه قانون حمایت خانواده گام‌هایی برداشته، اما هنوز سازوکارهای مشخصی برای میانجی‌گری حرفه‌ای، حمایت روانی، حل اختلاف ساختاریافته و مشاوره اجباری وجود ندارد. او می‌گوید برای حل اختلافات امروز، قانون باید متناسب با زندگی امروز بازنگری شود.

توصیه‌ای به زوج‌ها

مطرودی در پایان افزود: «طلاق تصمیمی نیست که در اوج خشم یا تحت فشار اقتصادی و فضای مجازی گرفته شود. گفت‌وگو، شناخت دقیق، احترام و مشاوره تخصصی ستون‌های اصلی یک رابطه‌اند.»

او بر این باور است که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در نگاه به خانواده است؛ زیرا آسیب به خانواده، به‌طور مستقیم روی امنیت اجتماعی، آرامش جامعه و سلامت نسل آینده تأثیر می‌گذارد. از دید او، اگر نگاه علمی، مشاوره‌ای و واقع‌بینانه جایگزین نگاه احساسی و سنتی شود، بخش قابل‌توجهی از طلاق‌ها قابل پیشگیری خواهد بود.

روزنامه صبح ساحل