ترافیک رایزنی‌های دیپلماتیک

اسرائیل بزرگترین تهدید برای ثبات در خاورمیانه

در مورد مسائل منطقه‌ای، فیدان گفت که هر دو کشور، اسرائیل را «بزرگترین تهدید برای ثبات در خاورمیانه» می‌دانند و به وضعیت غزه، تنش‌ها در لبنان و سوریه و نگرانی‌های گسترده‌تر در مورد «سیاست‌های توسعه‌طلبانه» اسرائیل اشاره کرد. وی با درخواست فشار جهانی بیشتر برای حفظ امنیت منطقه‌ای، گفت: «جامعه بین‌المللی باید به مسئولیت‌های خود عمل کند». او همچنین حمایت آنکارا از تلاش‌های دیپلماتیک با هدف پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین را مطرح کرد. دولت اردوغان طی ماه‌های اخیر به شدت علیه دولت اسرائیل موضع‌گیری کرد و روابط آنکارا-تل‌آویو به شدت به تیرگی گرایید تا جایی که تل‌آویو با اعزام نیروی نظامی ترکیه به غزه در قالب نیروهای بین‌المللی در این منطقه، مخالفت کرد. سران اسرائیل و ترکیه نیز در ماه های اخیر و همزمان با جنگ غزه، علیه یکدیگر تندترین سخنان را مطرح کردند. ترکیه همچنین در اعتراض به جنگ خونین اسرائیل علیه غزه، همه روابط اقتصادی با اسرائیل را متوقف کرد. این در حالی است که ترکیه از جمله معدود دولت‌های منطقه است که از دهه‌ها قبل اسرائیل را به رسمیت شناخت و با آن روابط سیاسی دیپلماتیک برقرار کرد.

علی رغم عضویت ترکیه در ناتو و هم پیمانی با آمریکا و کشورهای غربی، اما همچنان از نگاه اسرائیلی‌ها، یک تهدید به شمار می آید.

مبارزه با مهاجرت نامنظم

فیدان همچنین گفت که ترکیه و ایران در مورد گام‌های هماهنگ برای مقابله با مهاجرت نامنظم از افغانستان گفتگو کردند و خواستار همکاری ملموس برای رسیدگی به چالشی شدند که منطقه وسیع‌تری را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تمرکز بر اقتصاد و زیرساخت‌ها

محورهای اصلی این دیدار شامل تقویت همکاری‌های اقتصادی و زیرساختی بود: هدف‌گذاری تجاری: دو کشور دستیابی به حجم تجاری ۳۰ میلیارد دلاری را هدف‌گذاری کرده‌اند، در حالی که این رقم تا اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۶.۵ میلیارد دلار باقی مانده است. همکاری‌های انرژی و حمل‌ونقل: وزیر خارجه ایران آمادگی تهران را برای تمدید قرارداد گازی، توسعه همکاری‌ها، ایجاد مناطق آزاد مشترک و تسریع در اتصال راه‌آهن دو کشور اعلام کرد. پروژه‌های مرزی: اتصال خط‌آهن دو کشور در منطقه چَشمِ ثریا آرالیک مورد توافق قرار گرفت و همچنین بحث افتتاح چهارمین گذرگاه مرزی و بازارچه‌های مرزی برای افزایش مراودات اقتصادی مطرح شد. فیدان در چهارمین سفر خود به تهران به عنوان وزیر امور خارجه گفت: «کشورهای ما جمعیت زیادی دارند، روابط نزدیک و تجارت بالایی دارند، اما تجارت ما باید کارآمدتر باشد.» عراقچی در مورد روابط اقتصادی خاطرنشان کرد که اگرچه تجارت بین دو کشور در حال رشد است، اما هنوز به هدف مورد نظر نرسیده است. او گفت هر دو طرف توافق دارند که روابط اقتصادی همچنان بسیار کمتر از پتانسیل موجود است.

مسائل هسته‌ای و لغو تحریم‌های ایران

دیپلمات ارشد ترکیه تأکید کرد که آنکارا «در چارچوب قوانین بین‌المللی به حمایت از ایران ادامه خواهد داد.» هاکان فیدان، اظهار داشت که مسائل مربوط به برنامه هسته‌ای ایران باید از طریق گفتگو حل و «تحریم‌های ناعادلانه» مرتبط به آن باید لغو شود.

خواسته مشترک ایران و ترکیه: پایان کشتار در غزه

در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک در تهران، ایران و ترکیه وضعیت غزه را در مرکز مذاکرات خود قرار دادند. وزیر امور خارجه ایران، هشدار داد که نقض مکرر آتش‌بس در غزه و حملات اسرائیل به لبنان و سوریه نشان می‌دهد که «این رژیم برنامه‌های گسترده‌تری را برای بی‌ثبات کردن منطقه دنبال می‌کند». عراقچی با تأکید بر اینکه ثبات سوریه به حفظ تمامیت ارضی آن وابسته است، اظهار داشت: «بزرگترین تهدید برای امنیت و ثبات سوریه از سوی اسرائیل و اشغال مداوم آن ناشی می‌شود.» وزیر امور خارجه ترکیه، نیز موضع آنکارا در حمایت از مردم غزه را تشریح کرد و هر دو طرف خواستار اقدام هماهنگ برای توقف کشتارها شدند.

موضع ایران در مورد قفقاز: مخالفت با دخالت‌های فرامنطقه‌ای

وزیر امور خارجه ایران موضع تهران در مورد قفقاز را تکرار کرد: ثبات باید از همکاری منطقه‌ای و نه مداخله خارجی حاصل شود. وی بر تهدید مشترک تروریسم تأکید کرد و حمایت ایران از تلاش‌های ترکیه برای خلع سلاح پ.ک.ک و ایجاد منطقه‌ای «عاری از تروریسم» را مجدداً تأیید کرد.

آمادگی برای نشست بعدی شورای همکاری

دو وزیر امور خارجه همچنین توافق کردند که نهمین نشست شورای همکاری سطح بالای ترکیه و ایران را به زودی در سطح ریاست جمهوری برگزار کنند.

عراقچی تأیید کرد که مقدمات تشکیل شورای عالی همکاری (SCC) که قرار است به ریاست روسای جمهور هر دو کشور برگزار شود، مورد بحث قرار گرفته و ابراز امیدواری کرد که این جلسه به زودی در تهران برگزار شود.

تحولات دیپلماتیک

به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای تعمیق تعاملات دوجانبه، آنکارا از طرح ایران برای افتتاح کنسولگری جدید در استان وان در شرق ترکیه استقبال کرد و فیدان گفت که در مراسم افتتاحیه در کنار عراقچی شرکت خواهد کرد. هم اکنون، ایران در ترکیه علاوه بر سفارت در آنکارا، در سه شهر استانبول، ترابزون و ارزنه روم ، کنسولگری دارد. ترکیه هم علاوه بر سفارت در تهران، سه کنسولگری این کشور در سه شهر مشهد، تبریز و ارومیه فعال هستند. بعد از استانبول، شهر وان، پررفت و آمدترین شهر ترکیه برای مسافران ایرانی است.

این شهر که در نزدیکی شهر مرزی خوی در استان آذربایجان غربی قرار دارد به ویژه در تعطیلات نوروز، بهار و تابستان، میزبان شمار زیادی از گردشگران و مسافران ایرانی است. به گفته عراقچی، این امر «لایه جدیدی از ظرفیت را به روابط دوجانبه اضافه می‌کند» و همکاری بین استان‌های مرزی هر دو کشور را تقویت می‌کند.

علاوه بر این، هاکان فیدان پس از دیدار با همتای خود، با مقامات ارشد ایرانی از جمله «مسعود پزشکیان»، رئیس‌جمهور، «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی، و «علی لاریجانی»، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار و رایزنی کرد.

تأکید رئیس جمهور ایران بر وحدت اسلامی

مسعود پزشکیان، در دیدار با هاکان فیدان، به پیشینه تاریخی، فرهنگی و برادرانه روابط دو کشور اشاره کرد. وی این روابط را ریشه‌دار، اصیل و دارای پتانسیل گسترده برای توسعه توصیف کرد و افزود: «اگر کشورهای اسلامی در چارچوب اراده واحد، مبتنی بر همبستگی، همگرایی و تبادل تجربیات عمل کنند، هیچ قدرتی قادر به ایجاد مشکل برای ملت‌های مسلمان نخواهد بود».

رئیس جمهور ایران با تأکید بر حساسیت شرایط کنونی جهان اسلام اظهار داشت: «در زمانی که دشمنان مشترک ملت‌های مسلمان به دنبال افزایش فشار هستند، انتظار می‌رود کشورهای اسلامی شرایط را برای یکدیگر تسهیل کرده و از پیچیده‌تر کردن مسائل خودداری کنند. ایران و ترکیه برادرند و توسعه روابط آن‌ها ضروری است. ما معتقدیم که تجارت، علم و همچنین فرهنگ، تروریسم و سلاح هرگز از مرزها عبور نخواهند کرد».

ایران با انجام روابط گسترده با همسایگان خود و ایجاد نقش در منطقه نشان می‌دهد که علی‌رغم تحریم‌های ناعادلانه غرب و آمریکا و تلاش آن‌ها برای منزوی کردن ایران و به چالش کشیدن قدرت منطقه‌ای تهران، نمی‌تواند قدرت و نفوذ ایران را نادیده گیرد.

رویکرد ایران به سیاست همسایگی، ضرورت‌های سیاسی و امنیتی، نیاز به هماهنگی در مرزها، نقش حیاتی مسیر‌های ترانزیتی، همکاری و مشورت برای ثبات و امنیت منطقه‌ای و اهمیت گفت‌و‌گو‌های سیاسی در شرایط پرتنش منطقه، همگی در رابطه با تقویت منطق «ژئوپولیتیک پایدار» در مناسبات ایران و همسایگانش کمک‌کننده است.

بنابراین، دیدار سران و مقام‌های عالی‌رتبه و تداوم تماس‌های دیپلماتیک را نباید رویدادی مقطعی، بلکه باید بخشی از الگوی پایداری دانست که در آن، ایران و ترکیه می‌کوشند همکاری را در حوزه‌های حیاتی حفظ و توسعه بخشند.