۲۰۲۶؛ سال آزمون قاره پیر

بازگشت تهدیدهای خاموش تهاجم

روسیه در سال ۲۰۲۲ اروپایی‌ها را از خواب طولانیِ «صلح دائمی» بیرون کشید؛ اما در ۲۰۲۶ تهدید نه‌تنها کم نشده، بلکه شکل‌های زیرکانه‌تری به خود گرفته است. از قطع کابل‌های زیردریایی در بالتیک تا خرابکاری و عملیات سایه در شهرهای اروپایی و پروازهای عمدی در حریم هوایی ناتو، کرملین می‌کوشد نشان دهد عقب‌نشینی آمریکا از نقش سنتی‌اش، فرصتی برای آزمودن صبر و انسجام اروپا است. تقریباً تمام اعضای ناتو اکنون به هدف قدیمی ۲ درصد هزینه دفاعی رسیده‌اند، اما هدف جدید یعنی ۳.۵ درصد، معادله را دشوارتر کرده است. آلمان با کنار گذاشتن «ترمز بدهی» و تخصیص بودجه‌ای استثنایی، مسیر جسورانه‌ای را برای رسیدن به این رقم تا سال ۲۰۲۹ آغاز کرده؛ اسپانیا اما صریح می‌گوید به چنین هدفی پایبند نیست. نتیجه روشن است: اروپا در ۲۰۲۶ بیش از هر زمان پس از جنگ سرد برای امنیت هزینه خواهد کرد، اما هنوز فاصله زیادی تا «خوداتکایی راهبردی» دارد؛ مفهومی که فرانسه سال‌هاست بر ضرورت آن پافشاری می‌کند. مسئله اصلی این است که تهدید روسیه تنها یک چالش امنیتی نیست؛ یک معادله مالی است. پرسش واقعی سال ۲۰۲۶ همین است: این هزینه‌های عظیم از کجا تأمین خواهد شد؟

اقتصادی که به اکسیژن بیشتری نیاز دارد

تورم رو به کاهش است و نرخ‌های بهره به‌آرامی پایین می‌آید، اما اقتصاد اروپا هنوز از جا بلند نشده است. رشد اقتصادی مانند بیماری است که بهبودش آغاز شده، اما هنوز توان راه‌رفتن ندارد. سرمایه‌های جسورانه و استعدادهای فناورانه به جای ماندن، راهی آمریکا و آسیا می‌شوند؛ جایی که فرصت‌ها گسترده‌تر و مقررات سبک‌تر است. پیری جمعیت سرعت تولید را پایین آورده، بهره‌وری سال‌هاست بی‌حرکت مانده و هزینه بالای پول، بنگاه‌ها را در وضعیت «‌کم نفس» نگه داشته است. در کشورهای بزرگی چون فرانسه، اسپانیا، ایتالیا و بلژیک، بدهی دولت‌ها از آستانه ۱۰۰ درصد گذشته و هر اشاره‌ای به افزایش مالیات یا اصلاحات رفاهی، واکنشی سیاسی ایجاد می‌کند. در فرانسه حتی زمزمه انتخابات زودهنگام شنیده می‌شود تا شاید این قفل سیاسی باز شود. آلمان تلاش می‌کند با یک بسته زیرساختی ۵۰۰ میلیارد یورویی، روح تازه‌ای به اقتصاد اروپا بدمد؛ از توسعه شبکه‌های حمل‌ونقل گرفته تا نوسازی خطوط برق. اما حتی با این شوک مثبت، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد رشد منطقه یورو در سال ۲۰۲۶ تنها به ۱.۲ درصد می‌رسد؛ رقمی که بیشتر شبیه تنفس مصنوعی است تا بازگشت واقعی اقتصاد به زندگی.

سیاست سبز زیر ضربِ راست افراطی

سومین حلقه فشار بر اروپا در ۲۰۲۶ از جایی می‌آید که علم، سیاست و اقتصاد به هم گره می‌خورند: گذار اقلیمی. برنامه‌های بلندپروازانه اتحادیه اروپا برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای اکنون به میدان اصلی نبرد جناح راست افراطی بدل شده است؛ جناحی که شعارش ساده اما اثرش عمیق است: «سبز بودن خوب است، اما نه اگر جیب مردم را خالی کند.» ممنوعیت فروش خودروهای بنزینی از سال ۲۰۳۵ و هدف رسیدن به صفر خالص انتشار تا ۲۰۵۰، که زمانی نشانه اعتماد اروپا به آینده بود، امروز بیش از همیشه دست‌نیافتنی به‌نظر می‌رسند. سازوکار «تنظیم مرزی کربن»، تعرفه‌ای بر واردات آلاینده که قرار بود از ۲۰۲۶ اجرا شود، اکنون آماج حملات سیاسی است. اگر جریان‌های راست‌گرای تندرو در فرانسه یا دیگر کشورهای اروپایی قدرت بیشتری بگیرند، احتمال عقب‌نشینی از این سیاست‌ها جدی خواهد شد. در واقع، سیاست اقلیمی برای اروپا فقط یک برنامه محیط‌زیستی نیست؛ آزمونی است برای سنجش اعتماد عمومی. اینکه آیا دولت‌ها می‌توانند گذار سبز را پیش ببرند، بی‌آنکه رفاه خانوارها قربانی شود. سال ۲۰۲۶ برای اروپا سالی خواهد بود که در آن تصمیمات سبز، بیش از هر زمان دیگری رنگ‌وبوی سیاست پیدا می‌کنند و آینده اقلیم، گروگان فضای انتخاباتی خواهد بود.

زیرسایه بحران‌های زنجیروار

اروپا کم‌بحران ندیده است. از بحران یورو تا همه‌گیری کرونا و جنگ اوکراین، هر بار زیر فشار تصمیمی تازه گرفته و راهی جدید ساخته است. اما سال ۲۰۲۶ با مجموعه‌ای از بحران‌های پیوسته روبه‌روست؛ بحران‌هایی که نه ناگهانی‌اند و نه کوتاه‌مدت. ترکیبی از تهدیدهای امنیتی، رشد اقتصادیِ کم‌جان و فشار سیاسی بر سیاست‌های اقلیمی، قاره را در موقعیتی قرار داده که بیشتر شبیه «فرسایش آرام» است تا شوک ناگهانی. برای اروپایی که به نظم، وفاق و ثبات شهره بود، چالش اصلی سال آینده چیز دیگری است: حفظ تعادل در میانه سه فشار هم‌زمان، بدون آن‌که اعتماد عمومی فرو بریزد.

اگر اروپا بتواند این مسیر باریک را مدیریت کند، شاید مهم‌ترین دستاوردش نه یک پیمان جدید یا طرح تاریخی، بلکه تقویت توان تاب‌آوری باشد؛ توانی که در دنیای بی‌ثبات امروز، ارزشی فراتر از هر سرمایه مالی دارد. در نهایت، ۲۰۲۶ برای اروپا سال پاسخ‌های بزرگ نیست؛ سال آزمون است. آزمون اینکه آیا این قاره هنوز می‌تواند در لحظه‌های سخت، از دل فشار راهی تازه بسازد؛ همان مهارتی که آینده‌اش بیش از هر چیز به آن وابسته است.

روزنامه صبح ساحل