ونزوئلا در چالش بقا

جانشینی نیکولاس مادورو پس از هوگو چاوز، نه تنها ادامه مسیر حزب سوسیالیست را رقم زد، بلکه کشور را در شرایط فشار داخلی و بین‌المللی شدید قرار داد. مادورو با ترکیبی از کنترل قدرت داخلی، حمایت نظامی و تعامل با شرکای خارجی توانسته است در قدرت باقی بماند. اما آینده او به مجموعه‌ای از عوامل داخلی، اجتماعی، اقتصادی و بین‌المللی وابسته است. تحلیل واقع‌بینانه نشان می‌دهد که سقوط فوری مادورو بعید است، اما فشارهای بلندمدت می‌توانند مسیر او را دشوار کنند و سناریوهای مختلفی برای آینده ونزوئلا را می‌توان محتمل دانست. در این تحلیل سعی می‌شود تا وضعیت بقای مادورو را از ۵منظر مورد بررسی قرار گیرد.

قدرت داخلی: قدرت مادورو عمدتاً مبتنی بر وفاداری نهادهای حکومتی و حزب سوسیالیست است. تمرکز قدرت در دست رئیس‌جمهور و شبکه‌های نزدیک به او، امکان مدیریت بحران‌ها و کنترل منابع را فراهم کرده است. حزب حاکم همچنان بخش بزرگی از ساختار سیاسی، اداری و اقتصادی کشور را کنترل می‌کند و این انسجام نسبی باعث شده که مادورو بتواند مقاومت کند. با این حال، تمرکز قدرت شکننده است. اختلافات داخلی در حزب، رقابت میان جناح‌ها و ضعف نهادهای مدنی می‌توانند تهدیدی برای مادورو ایجاد کنند. اگر شبکه‌های وفادار به او دچار شکاف شوند یا اتحاد مخالفان تقویت شود، مسیر قدرت مادورو به چالش کشیده می‌شود. مناطق مختلف ونزوئلا از نظر وفاداری سیاسی نیز تفاوت‌های قابل توجهی دارند. شهرهای بزرگ مانند کاراکاس همچنان تحت کنترل نسبی دولت هستند، اما در مناطق مرزی و روستایی که دسترسی به منابع محدود است، گروه‌های مخالف و جنبش‌های محلی می‌توانند فشار بیشتری وارد کنند. قدرت داخلی او نسبی و شکننده، اما هنوز پایدار است و کنترل دولت بر مناطق کلیدی نشان می‌دهد مادورو هنوز توان اعمال حاکمیت خود را هرچند تحت محدودیت‌ها و فشارهای داخلی دارد.

اقتصاد: اقتصاد ونزوئلا یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده بقای مادورو است. تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و کمبود کالاهای اساسی فشار قابل توجهی بر جامعه وارد کرده و باعث افزایش نارضایتی عمومی شده است. مهاجرت گسترده میلیون‌ها ونزوئلایی، نیروی کار و انسجام اجتماعی کشور را کاهش داده است و این بحران جمعیتی، فشار بر منابع دولتی و خدمات عمومی را دوچندان کرده است. کمبود غذا، دارو و خدمات اولیه باعث شده بخش بزرگی از مردم به احساس ناامیدی و بی‌اعتمادی نسبت به دولت دچار شوند، اما این فشار تاکنون به شکل جنبش گسترده‌ای که بتواند سقوط فوری مادورو را رقم بزند، ظهور نکرده است. فشار اقتصادی بیشتر احتمال دارد به توافق سیاسی محدود یا تغییر تدریجی قدرت منجر شود تا اینکه با سقوط سریع همراه باشد. در بلندمدت، استمرار بحران اقتصادی می‌تواند وفاداری بخشی از جناح‌ها و ارتش را کاهش دهد و زمینه بروز اعتراض‌های گسترده را فراهم کند. با این حال، مادورو توانسته با کنترل شبکه‌های توزیع منابع، حمایت نسبی بخش‌هایی از جامعه و ارتش را حفظ کند. بنابراین امنیت اقتصادی و اجتماعی مادورو همچنان شکننده است، اما بقای او تا حد زیادی توسط همین شبکه‌های کنترل و توزیع منابع تضمین می‌شود.

ارتش و امنیت داخلی: وفاداری ارتش و نیروهای امنیتی یکی از اصلی‌ترین عوامل بقای مادورو است. ارتش کنترل مناطق کلیدی و مسیرهای تجاری را در اختیار دارد و قدرت لازم برای سرکوب شورش‌ها یا قیام‌های داخلی را دارد. مادورو با اعطای امتیازات اقتصادی و مشاغل به بخش‌هایی از ارتش، وفاداری آنها را تقویت کرده است. با این حال، اگر وفاداری ارتش کاهش یابد یا نیروهای داخلی و مخالفان هماهنگ عمل کنند، احتمال تغییر سریع قدرت وجود دارد. مناطق مرزی که تحت کنترل ضعیف دولت هستند، می‌توانند محل تجمع گروه‌های مخالف و تهدید مستقیم برای امنیت مادورو باشند. امنیت داخلی مادورو در کوتاه‌مدت پایدار به نظر می‌رسد، اما این ثبات شکننده و وابسته به وفاداری نیروهای نظامی است. هرگونه شکاف داخلی در نهادهای امنیتی یا اختلاف در تصمیم‌گیری‌های استراتژیک ممکن است بحران قدرت مادورو را تشدید کند.

فشار و حمایت بین‌المللی: تحریم‌های غرب، به ویژه از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا، اقتصاد ونزوئلا را تحت فشار قرار داده و توان دولت برای مدیریت منابع و پرداخت بدهی‌ها را محدود کرده است. این تحریم‌ها علاوه بر اثر اقتصادی، به کاهش سرمایه‌گذاری خارجی و محدودیت تجارت منجر شده و منابع مالی دولت را کاهش داده است. در مقابل، حمایت روسیه، چین، ترکیه و ایران مانع سقوط فوری مادورو شده و امکان حفظ حاکمیت نسبی را فراهم می‌کند.

گروه‌های‌مخالف و جنبش‌های داخلی: مخالفان مادورو شامل چند جناح اصلی هستند: ۱.رهبران اپوزیسیون سیاسی که در داخل کشور فعالیت می‌کنند و سعی دارند با بهره‌گیری از فشار اجتماعی و اقتصادی، تغییرات سیاسی ایجاد کنند. ۲.جنبش‌های محلی و مردمی که در مناطق کم‌جمعیت و مرزی فعالیت دارند و از ضعف کنترل دولت استفاده می‌کنند. ۳.اپوزیسیون در خارج از کشور که با ایجاد فشار بین‌المللی و جلب حمایت کشورهای غربی، تلاش می‌کند مادورو را منزوی کند. این گروه‌ها تاکنون نتوانسته‌اند یک اتحاد گسترده و هماهنگ ایجاد کنند که بتواند سقوط فوری مادورو را رقم بزند. با توجه به وضعیت داخلی، فشار اقتصادی و حمایت بین‌المللی، سه سناریوی اصلی برای آینده مادورو قابل تصور است:

۱. ادامه حاکمیت تحت فشار: مادورو با حفظ وفاداری ارتش و حمایت خارجی، در قدرت باقی می‌ماند، اما با فشار اجتماعی و اقتصادی شدید مواجه است. این سناریو محتمل‌ترین گزینه در کوتاه‌مدت است.

۲. توافق سیاسی یا انتقال محدود قدرت: فشار داخلی و بین‌المللی می‌تواند به مذاکره و توافق محدود منجر شود که بخشی از قدرت به جناح‌های مخالف منتقل شود، اما مادورو همچنان نقش کلیدی خواهد داشت.

۳. سقوط یا تغییر سریع قدرت: اگر وفاداری ارتش کاهش یابد یا مخالفان داخلی و خارجی هماهنگ عمل کنند، امکان سقوط سریع وجود دارد. این سناریو در شرایط فعلی بعید است، اما در بلندمدت محتمل‌تر خواهد شد.

بدین ترتیب یک سال آینده ونزوئلا را می‌توان به عوامل متعددی وابسته دانست.در مجموع، مادورو در کوتاه‌مدت سقوط نخواهد کرد، اما مسیر حاکمیت او با فشارهای داخلی و خارجی دشوار شده است. سناریوی محتمل ادامه حاکمیت تحت فشار، توافق محدود یا تغییر تدریجی قدرت است و سقوط ناگهانی بدون تغییر در وفاداری ارتش و متحدان داخلی و خارجی بعید به نظر می‌رسد.

روزنامه صبح ساحل