قدرت خرید برنج فرو ریخت

به گزارش صبح ساحل، این تغییر نرخ‌ها در شرایط فعلی اقتصاد به معنای کوچک‌تر شدن سفره مردم هرمزگان است. کما اینکه طبق آمار تورمی منتشر شده، هرمزگان همواره در لیست استان‌های دارای بالاترین میزان تورم در کشور قرار دارد و حالا که دلار، سفره مردم را هدف گرفته است؛ مردم هرمزگان برای تامین برنج پاکستانی که بیشترین میزان مصرف را به خود اختصاص می‌دهد یا مجبور هستند مبلغ بیشتری پرداخت کنند و یا به استفاده از برنج هندی که ارزان‌ترین برنج موجود در بازار است؛ روی بیاورند. مشخص نیست با این افزایش قیمت‌های افسار گسیخته مردم چقدر زمان دارند که این سطح از رفاه را برای خود فراهم کنند و چه زمانی مجبور به حذف برنج از سفره خود خواهند شد. البته باید اضافه کرد که سیاست تخصیص ارز ترجیحی به کالاهای اساسی در طی سال‌های گذشته چندان موفق نبوده است و بیشتر زمینه‌ساز ایجاد رانت برای عده‌ای خاص شده است و شاید بهتر این باشد؛ حالا که ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی حذف شده است؛ به جای تخصیص یک ارز ترجیحی دیگر با قیمت بالاتر، به کل بساط این سیاست غلط برچیده شود تا لااقل زمینه رانت خواری برای عده‌ای خاص فراهم نشود و مردم نیز از این پس بازیچه شوک‌های قیمتی خارج از انتظار و افزایش نرخ‌های‌ سلیقه‌ای نشوند. چرا که در طول این سال‌ها، بسیار پیش آمده که مردم کالاهای ضروری خود را با قیمت روز دلار تهیه کرده‌اند و عملا ارز ترجیحی تخصیص یافته، سر سفره مردم نیامده است. لازم به توضیح است که یک راه‌کار غلط دیگر برای حل موقت گرانی و کنترل بازار، توزیع کالا برگ است که به نظر نمی‌رسد بتواند خلاء پیش آمده را جبران کند و از آنجایی که چنین سیاست‌هایی عمدتا در اجرا با مشکلات فراوانی همراه است؛ می‌توان گفت که بیشتر یک سیاست شکست خورده است تا راه و روشی که خیر آن به مردم برسد.

تورم 63درصدی برنج خارجی

همان طور که اشاره شد؛ پیش تر واردات برنج با  نرخ ارز 28 هزار و 500 تومان انجام می شد که بر این اساس از این پس برنج با نرخ ارز تالار دوم به کشور وارد خواهد شد. طبق آمارهای بانک مرکزی، از  ابتدای امسال تا ابتدای آذرماه، حدود ۶۲۰ میلیون دلار ارز ترجیحی به واردات برنج تخصیص یافته است. با وجود این تخصیص های سنگین، پرسش اساسی این است که چرا بازار برنج ناگهان وارد فاز شوک قیمتی شد؟ به عبارت دیگر، اگر منابع قابل توجهی از ارز ترجیحی برای واردات این کالا فراهم شده بود؛ چه عواملی باعث شد قیمت ها به صورت ناگهانی و قابل توجه افزایش یابد؟

داده های مرکز آمار ایران نشان می دهد که در  آبان امسال تورم سالانه برنج خارجی به 63درصد رسیده است. گفتنی است؛ طبق داده‌های گمرک، ایران بیش از ۹۶۰ هزار تن برنج وارد کرده است که عمده آن از هند و پاکستان بوده است. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل رشدی حدود ۱۰۰ درصدی را نشان می‌دهد.

لازم به ذکر است؛ کشورهایی مانند تایلند، امارات متحده عربی و ترکیه نیز در رده‌های بعدی قرار دارند.

جدول زیر، مقایسه‌ای بین قیمت‌های مصوب دولتی و قیمت‌های واقعی بازار است.

مقایسه قیمت برنج طی ده سال

بر اساس داده‌های بانک مرکزی، در سال ۱۳۹۴، میانگین قیمت هر کیلو برنج ایرانی ممتاز حدود ۷ هزار و ۵۰۰ تومان و برنج پاکستانی حدود ۴ هزار تومان بود. به بیان ساده، قیمت برنج ایرانی طی ده سال بیش از 46 برابر و قیمت برنج پاکستانی بیش از 55 برابر شده است. در همان سال، حداقل حقوق کارگران حدود ۷۱۲ هزار تومان بود؛ با این رقم، یک خانوار می‌توانست نزدیک به ۹۵ کیلو برنج ایرانی یا 178 کیلو برنج پاکستانی خریداری کند. اما در سال ۱۴۰۴، با حداقل حقوق ۱۰ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان همین خانواده فقط قادر به خرید 30 کیلو برنج ایرانی و یا 47 کیلو برنج پاکستانی است. این مقایسه ساده، شکاف میان دستمزد و هزینه زندگی را بهتر از هر شاخص اقتصادی دیگری آشکار می‌کند. در حالی که طی ده سال گذشته حداقل دستمزد حدود ۱۲ برابر رشد کرده، قیمت برنج پاکستانی 55 برابر افزایش یافته است. در نتیجه، سهم برنج از سبد مصرفی خانوارها به‌شدت کاهش یافته و بسیاری از مردم ناچار به حذف یا جایگزینی آن شده‌اند.

گفتنی است؛ افزایش نرخ ارز نیز تأثیری تعیین‌کننده بر قیمت برنج خارجی داشته است. در حالی که در سال ۱۳۹۴ دلار حدود ۳۳۰۰ تومان بود؛ اکنون در بازار آزاد به بیش از 125 هزار تومان رسیده است. همین جهش ارزی، یکی از دلایل اصلی افزایش چند ده برابری قیمت برنج در دهه اخیر به شمار می‌رود. در مجموع می توان گفت برنجی که روزگاری غذای مشترک همه طبقات بود، امروز به کالایی تبدیل شده که بخش بزرگی از جامعه برای خریدش باید حساب‌وکتاب کنند. در سال ۱۳۹۴، پخت برنج در خانه‌ها عادی بود؛ امروز اما برای بسیاری به مناسبت خاصی تبدیل شده است. از 4 هزار تومان تا 220 هزار تومان، مسیر ده ساله‌ای طی شده که در آن، قدرت خرید مردم جا مانده و سفره‌ها کوچک‌تر شده‌اند.

لازم به توضیح است که بررسی روند قیمتی برنج در بازارهای جهانی هم نشان می‌دهد هرچند در سال ۲۰۲۴ میلادی قیمت جهانی برنج حدود ۱۵ درصد افزایش یافته، اما جهش قیمتی افسار گسیخته در ایران عمدتاً ناشی از نوسانات نرخ ارز و هزینه‌های حمل‌ونقل گرفته تا سیاست‌های ناهماهنگ تنظیم بازار است.

محموله برنج هندی و پاکستانی در راه ایران

۸ آذر ۱۴۰۴ ثبت سفارش واردات ۱۸۰ هزار تن برنج خارجی آغاز شد. قرار است این محموله از کشورهای پاکستان و هند خریداری و در ادامه تحویل شرکت بازرگانی دولتی شود. نخستین ثبت سفارش سال ۱۴۰۴، شنبه ۱۰ خرداد انجام شد. در این نوبت برای ۲۵۰ هزار تن برنج سفید و ۲۵ هزار تن برنج نیمه سفید ثبت سفارش صادر شد. هرچند باید نوبت ثبت سفارشی که در ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ انجام گرفت را نیز به حساب سال جاری منظور کرد. دوشنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۴ دومین نوبت ثبت سفارش برنج سال ۱۴۰۴ انجام شد و مجوز واردات ۱۵۰ هزار تن شامل واریته‌های ۳۸۶ برنج پاکستانی و ۱۵۰۹ برنج هندی صادر شد. سومین ثبت سفارش برنج خارجی امسال، یکشنبه ۲۷ مهر ماه با حجم ۱۲۰ هزار تن بود که محموله‌های آن در حال رسیدن به کشور است. امید است با رسیدن محموله‌های جدید برنج به کشور، در مناسبت‌های پیش رو نظیر شب یلدا و ماه مبارک رمضان، مردم دچار شوک‌های قیمتی تازه‌ای نشوند.