قمار دمشق با سایه‌ها

سوریه برای التیام یافتن تقلا می‌کند

مشکلات بر سر مسیر بازسازی سوریه همچنان جدی است. ورود سرمایه‌گذاری‌های خلیج فارس به سوریه وابسته به ادامه مسیر آشتی داخلی و اعتمادسازی است، مسیری که از تهدید افراط‌گرایان بسیار دور است. در عین حال، الشرع باید نشان دهد که کشور همچنان متزلزلش به عنوان پایگاهی از سوی اسلام‌گرایان مورد استفاده قرار نمی‌گیرد تا از این سرزمین، کردها در شمال ترکیه را تهدید نمایند یا در جنوب بتوانند اسرائیل را تهدید کنند. در این وظیفه، او حمایت غیرمنتظره ترامپ را به دست آورده که قول داده است به زودی از دمشق بازدید کند. الشرع پیش از این سه بار با ترامپ ملاقات کرده است، از جمله یک دیدار مهم در ماه نوامبر در کاخ سفید، و به اولین رئیس جمهور سوریه تبدیل شد که از سال ۱۹۴۸ از دفتر بیضی شکل کاخ سفید بازدید می‌کند.

اما نگرانی این است که فشارهای خارجی مانع از انجام وظیفه خطیر حفظ وحدت کشور توسط الشرع می‌شود. در جنوب، اسرائیل همچنان معتقد است که اسلام‌گرایان در حال آماده‌سازی حملات تروریستی هستند، در حالی که در شمال، ترکیه بی‌صبرانه منتظر است که نیروهای دموکراتیک قوی کورد سوریه (SDF) خلع سلاح شوند یا به طور کامل در ارتش سوریه ادغام شوند. در هر دو مورد، کاخ سفید از بازیگران خارجی می‌خواهد که صبور باشند. در مورد اسرائیل، ترس دمشق این است که قصد دارد سوریه را تا حدی تضعیف کند که تجزیه شود.

به نابه گفته مقامات سوری اسرائیل از زمان سقوط اسد بیش از ۱۰۰۰ حمله هوایی و ۴۰۰ حمله به خاک سوریه انجام داده است. اسرائیل فراتر از بلندی‌های جولان، ۸۰۰ کیلومتر دیگر را در طول سال گذشته تصرف کرده است. مذاکرات امنیتی به رهبری آمریکا بین دمشق و تل‌آویو تاکنون نتیجه‌ای نداشته است. اسرائیل به دنبال یک توافق امنیتی جدید است، در حالی که سوریه خواستار عقب‌نشینی اسرائیل به خطوط قبل از ۸ دسامبر ۲۰۲۴ و احیای توافق‌نامه جدایی ۱۹۷۴ می باشد، چیزی که رهبران اسرائیل گفتند تا زمانی که «نظم در سوریه برقرار نشود» باطل است. همچنین تنش‌های مداومی بین دولت جدید دمشق و نیروهای تحت رهبری کردها که شمال شرقی کشور را کنترل می‌کنند، وجود دارد.

کشورهای جهان از زمان سقوط اسد، به جز اسرائیل و ایران، روابط خود را با سوریه تقویت می‌کنند

در سالی که از فروپاشی رژیم بعث در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ می‌گذرد، بسیاری از کشورهای جهان به سرعت برای تعامل مجدد با رهبری جدید سوریه اقدام کرده‌اند، به جز دو استثنای قابل توجه: ایران و اسرائیل.

یک سال پس از سقوط اسد، کشورهای خاورمیانه، اروپا و فراتر از آن روابط دیپلماتیک خود را با دمشق از سر می‌گیرند و با از سرگیری فعالیت‌های دیپلماتیک، سفارتخانه‌هایی که در طول درگیری‌ها بسته شده بودند، شروع به بازگشت کردند. بازگشایی بیش از دوازده سفارتخانه همزمان با انجام ۲۱ سفر خارجی توسط رئیس جمهور سوریه در سال اول در صورتی که روابط با اسرائیل به شدت رو به وخامت گذاشته است.

اسرائیل عملیات نظامی خود را گسترش می‌دهد در حالی که ایران همچنان غایب است و هر دو از روند دیپلماتیک سوریه خارج هستند.

موانع اصلی بر سر راه روابط سوریه و ایران

اظهارات اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، چیز جدیدی به موضع دیرینه ایران مبنی بر اینکه روابط دیپلماتیک با سوریه همچنان مسدود است، اضافه نکرد. اگرچه مقامات سوری به طور قابل توجهی لحن تند اظهارات خود نسبت به ایران را کاهش داده‌اند، اما مسئله روابط دیپلماتیک همچنان به عوامل دیگری مرتبط است.

عراقچی در مصاحبه تلویزیونی با یک کانال عمانی گفت که تهران «بدون عجله در گام برداشتن به سمت عادی‌سازی روابط» از نزدیک تحولات سوریه را زیر نظر دارد و افزود که ایران هیچ فشاری برای احیای روابط احساس نمی‌کند، زیرا بررسی وضعیت سیاسی و میدانی همچنان قبل از هر تصمیمی در اولویت است.

در حالی که، دمشق روابط خود را به طور گسترده با روسیه از سر گرفته است، که در سفر الشرع، به مسکو منعکس شده است، اما دلایل و موانع موجود بر سر راه روابط با تهران بدون تغییر باقی مانده است.

چندین عامل همچنان مانع روابط سوریه و ایران می‌شوند. اولین مورد، به طور مستقیم، خصومتی است که در میان گروه‌های حامی دولت الشرع نسبت به ایران، وجود دارد. مورد دوم، و یکی از مهمترین آنها، رابطه سوریه با ایالات متحده است که با سفر الشرع به کاخ سفید به اوج خود رسید.

این امر به طور طبیعی درجه‌ای از تردید نسبت به هرگونه رابطه با ایران را به همراه دارد، به ویژه از آنجا که بهبود روابط با واشنگتن به پیشرفت در جهت عادی‌سازی روابط با اسرائیل بستگی دارد - چیزی که اتفاق نیفتاده است - و در کوتاه مدت، به چگونگی تحول روابط آمریکا و ایران بستگی دارد.

این روابط در بحبوحه تشدید تنش‌های مورد انتظار اسرائیل علیه تهران و وضعیت لبنان، حمایت‌های آمریکا از اسرائیل نامشخص است.

منافع، روابط را از سر می‌گیرند؟

مقامات ایرانی اصرار دارند که کشورشان در امور داخلی سوریه دخالت نمی‌کند، اما همیشه به تمایل خود مبنی بر تبدیل نشدن دمشق به نقطه‌ای برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل اشاره می‌کنند. در عوض، مقامات سوری از ایران می‌خواهند که در امور آنها دخالت نکند.

از طریق این تبادل بیانیه‌های عمومی، رابطه معلق همچنان ادامه دارد اما به نظر می‌رسد این رابطه کاملاً قطع نشده و ترکیه مایل است میان دولت جدید سوریه و ایران میانجگری کند.

عوامل متعددی این امر را هدایت می‌کنند: تنش‌های ترکیه و اسرائیل در سوریه، نزدیکی اخیر بین آنکارا و تهران، و دیدگاه مشترک هر دو مبنی بر اینکه گسترش اسرائیل در سوریه جدی‌ترین تهدید منطقه است. احتمال تشدید تنش اسرائیل علیه سوریه و لبنان نیز دمشق و تهران را در مسیری نسبتاً همسو قرار می‌دهد.

صحبت از خصومت آشکار بین سوریه و ایران پس از کمرنگ شدن اسد، جای خود را به دوره‌ای از روابط سرد داده است، چیزی شبیه به آمادگی برای ترسیم مجدد روابط بر اساس منافعی که هر دو طرف را شکل می‌دهد. اما نمی‌توان انتظار داشت در دوره بسیار کوتاه روابط دیپلماتیک ایران و سوریه کامل ایجاد شود.

حضور میانجی‌های منطقه‌ای بانفوذ، مانند ترکیه و عراق، می‌تواند نقش مهمی ایفا کند، هرچند سرعت بالای تحولات منطقه‌ای مانع از هرگونه نتیجه‌گیری قطعی می‌شود.

بنابراین با وجود اینکه ده‌ها هزار سوری‌ روز دوشنبه میادین پایتخت را برای جشن گرفتن سالگرد انقلاب پر کردند، اما در پس این جشن‌ها، پرسش‌های دردناکی درباره آینده سوریه و اوضاع متشنج آن در کمین است. موفقیت‌های دیپلماتیک الشرع با شیوع خشونت‌های فرقه‌ای که در آن صدها غیرنظامی از اقلیت‌های علوی و دروزی توسط جنگجویان سنی طرفدار دولت کشته شدند، خنثی شده است.

گروه‌های محلی دروزی اکنون دولت و ارتش بالفعل خود را در استان جنوبی سویدا تأسیس کرده‌اند. بقایای جنگ داخلی در همه جا دیده می‌شود. اقتصاد، علی‌رغم لغو اکثر تحریم‌های غربی، همچنان راکد مانده است.

در حالی که کشورهای خلیج فارس قول داده‌اند که در پروژه‌های بازسازی سرمایه‌گذاری کنند، اما تاکنون اقدامات کمی در عمل انجام شده است. این در حالی است که تنها 30 درصد سوریه تحت حکومت جدید است و بقیه بین نیروهای جدید تقسیم شده است!