رایزنی منطقه‌ای برای فرمول صلح

این نشست به ابتکار جمهوری اسلامی ایران و با هدف گفت‌وگوی سازنده‌ منطقه‌ای؛ نخستین نشست نمایندگان ویژه‌ کشورهای همسایه‌ افغانستان، با حضور نمایندگان ویژه کشورهای پاکستان، روسیه، چین، تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان در تهران است. پیش از این، روندی در سطح وزرای امور خارجه کشورهای همسایه افغانستان به‌ اضافه روسیه آغاز شده بود که از قریب به دو سال پیش تاکنون ادامه پیدا نکرده و می‌توان گفت به اغما رفته است. سطح مشارکت‌کنندگان در این اجلاس نشان‌دهنده اهمیت آن است؛ فدراسیون روسیه و جمهوری ازبکستان در سطح نمایندگان رئیس‌جمهور، پاکستان در سطح نماینده نخست‌وزیر و سایر کشورها در سطح نمایندگان وزارت امور خارجه در این نشست حضور دارند. گفت وگو و تبادل نظر درباره تحولات مرتبط با افغانستان، در حالی که تنش میان افغانستان و پاکستان به بالاترین حد خود در سال‌های اخیر رسیده و به تعبیر «شهباز شریف» رئیس‌جمهور پاکستان، آتش‌بس بسیار شکننده‌ای میان دو کشور برقرار است، هرچند تنها محور این نشست نیست اما از مهمترین محور گفت‌وگوهای مقامات کشورهای اشاره شده است.

نشست همسایگان افغانستان

برگزاری نشست منطقه‌ای افغانستان در تهران بار دیگر جایگاه ایران را به‌عنوان محور همگرایی منطقه‌ای تثبیت کرد. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در تشریح اهداف نشست منطقه‌ای همسایگان افغانستان روسیه اظهار کرد: نشست امروز متشکل از نمایندگان ویژه کشورهای همسایه افغانستان و همچنین روسیه است که در اصل یک نشست منطقه‌ای برای بررسی آخرین شرایط موجود در منطقه و مسائل مرتبط با افغانستان به شمار می‌رود. وی با بیان اینکه افغانستان یک کشور مهم منطقه است، گفت: طبیعی است آنچه در این کشور اتفاق می‌افتد، تأثیرات مستقیم بر امنیت و منافع کشورهای پیرامونی دارد. عراقچی در این نشست گفت که هیچ راه‌حل فرامنطقه‌ای یا تحمیلی نمی‌تواند چالش‌های افغانستان را حل کند و استدلال کرد که کشورهای همسایه طبیعی‌ترین و قابل اعتمادترین شرکا در رسیدگی به بحران‌های منطقه‌ای هستند. وی گفت که ایران همواره بر نقش محوری همسایگان در تمام ابتکارات مربوط به افغانستان تأکید کرده است. عراقچی با برجسته کردن موقعیت ژئواکونومیک افغانستان در چهارراه آسیای مرکزی، غربی و جنوبی، گفت که ثبات و توسعه این کشور نه تنها یک ضرورت بشردوستانه، بلکه یک الزام استراتژیک برای کل منطقه است. او خاطرنشان کرد که ایران، به عنوان همسایه دیرینه و شریک نزدیک مردم افغانستان، از ادغام کامل منطقه‌ای افغانستان حمایت می‌کند. عراقچی افزود که شکست رویکردهای امنیت‌محور و تحمیل‌شده از خارج، از جمله حضور نظامی دو دهه‌ای ناتو و خروج شتاب‌زده ایالات متحده در سال ۲۰۲۱، محدودیت‌های مداخله خارجی را نشان داد.

وزیر امور خارجه ایران خواستار سازوکارهای گفتگوی منظم بین همسایگان افغانستان برای جلوگیری از سوءتفاهم‌ها، بهبود هماهنگی در مورد مسائل اقتصادی، مرزی و بشردوستانه، کاهش تنش‌ها و تقویت همکاری منطقه‌ای شد. در همین حال، محمد صادق، فرستاده ویژه پاکستان در امور افغانستان، گفت که نگرانی‌های اسلام‌آباد در مورد تروریسم باید قاطعانه برطرف شود و افزود که پاکستان از صلح، توسعه و امنیت در سراسر منطقه حمایت می‌کند. وی افزود: این نشست امروز با همین هدف تشکیل شد. در نشست کشورهای همسایه افغانستان، نمایندگان ویژه خود افغانستان هیچ‌گاه حضور نداشته‌اند؛ همسایگان بودند که همواره این گفت‌وگوها را انجام می‌دادند، البته افغانستان بعضاً با عنوان مهمان در این نشست‌ها حضور داشته است، اما مهم این است که در این جلسه دیدگاه‌های کشورهای همسایه به یکدیگر نزدیک شود و سپس در تعامل با دولت افغانستان که این تعامل به‌صورت مستمر وجود دارد راه‌های گسترش همکاری بررسی شود. وزیر امور خارجه کشورمان در پایان تأکید کرد: من بسیار امیدوارم که این جلسه نتایج مثبتی داشته باشد. ما در تعامل نزدیک با دولت فعلی افغانستان هستیم، نتایج این نشست منتقل خواهد شد و اطمینان دارم که یک حرکت جمعی منطقه‌ای، برکات فراوانی برای ثبات منطقه به همراه خواهد داشت.

نشست تهران به دنبال ایجاد نظم منطقه‌ای جدید و کاهش تنش‌ها

این نشست، نتیجه رایزنی‌های چندلایه و مستمر دیپلماتیک بود و نشان داد که تهران با وجود تلاش‌های غرب برای محدود کردن ایران باز هم یکی از معدود بازیگرانی است که می‌تواند کشورهای متنوع منطقه را حول یک دستورکار بومی و مشترک گرد هم آورد. تأکید وزارت امور خارجه بر کارکرد این ابتکار در کاهش تنش‌ها و تقویت همگرایی، ناظر بر این واقعیت است که بحران افغانستان بدون گفت‌وگوی منطقه‌ای و بدون مشارکت فعال همسایگان، قابل مدیریت نیست و ممکن است با تنشی هرچند کوچک بار دیگر اوضاع منطقه دگرگون شود. ایران با میزبانی این نشست، نشان داد که یک نقش تسهیل‌گر و هماهنگ‌کننده‌ای را ایفا می کند که مبتنی بر مسئولیت منطقه‌ای و درک عمیق از پیوستگی امنیتی همسایگان با افغانستان است. گرچه نشست تهران با حضور کشورهای همسایه و منطقه‌ای افغانستان؛ نشستی میانجیگرانه محسوب نشده و اساسا ایران با وجود تمام تکاپوی خود برای کاستن از تنش‌ها، میانجی رسمی دو طرف نیست اما چنین نشستی برای رایزنی‌های چندجانبه به منظور کاستن از احتمال تشدید درگیری بین دو کشور مهم ارزیابی می‌شود. حضور همزمان نمایندگان ویژه چین و روسیه در امور افغانستان هم در نشست تهران مهم ارزیابی می‌شود از آن رو که چین رایزنی‌های گسترده‌ و مشورت‌های منظمی با نمایندگان ویژه پاکستان درباره تحولات امنیتی منطقه، به ویژه تهدیدات ناشی از گروه‌های تروریستی مستقر در خاک افغانستان داشته‌اند که می‌تواند در شفاف‌سازی نگاه پاکستان موثر بوده و راهنمای رسیدن به یک فرمول صلح‌آمیز باشد. با اینکه در این نشست با وجود دعوت ایران، بر اساس اعلام «حافظ ضیاء احمد تکل» رئیس اطلاعات و روابط عمومی وزارت خارجه طالبان؛ مقامی از افغانستان شرکت نمی‌کند و طالبان ترجیح می‌دهد تعاملات منطقه‌ای خود را از مسیر سازمان‌های منطقه‌ای، قالب‌ها و مکانیسم‌های دوجانبه دنبال کند؛ اما «طاهر حسین اندرابی» سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفته است که اسلام‌آباد از نقش میانجی‌گرانه ایران استقبال می‌کند و حتی تهران را در موقعیت بهتری برای این نقش می‌داند. اختلافات میان پاکستان و افغانستان گرچه قدیمی است، اما به نظر می‌رسد این تنش‌های ریشه‌ای را جزو حل بنیادین مسائل مرزی و رسیدن به یک نگاه مشترک در تامین امنیت و کاستن از رویکردهای ایدئولوژیک نخواهد کاست آن هم با حضور کارساز کشورهای منطقه برای رفع اختلافات و تنش‌ها.

از طرفی جمهوری اسلامی ایران به عنوان میزبان نشست نمایندگان ویژه کشورهای همسایه افغانستان طی بیانه‌ای با ذکر دستاوردها و تصمیمات این نشست ضمن مخالفت با هرگونه تلاش کشورهای خارجی برای حضور نظامی در افغانستان و درخواست از سازمان‌های بین‌المللی برای حمایت از بازگشت اتباع افغانستان از کشورهای همسایه به کشور خود با فراهم کردن شرایط بازگشت عزتمندانه آن‌ها اعلام کرد که توافق کرده‌اند پنجمین نشست وزیران امور خارجه کشورهای همسایه افغانستان در اسرع وقت در عشق‌آباد ترکمنستان برگزار شود.

همچنین از آمادگی پاکستان برای برگزاری دومین دور نشست نمایندگان ویژه کشورهای همسایه افغانستان در ماه مارس سال آینده استقبال شده است.

روزنامه صبح ساحل