بازی اوراسیایی تهران

سفر عراقچی به بلاروسو امضای سه سند راهبردی

نخستین ایستگاه عراقچی، بلاروس بود؛ وزیرخارجه ایران یکشنبه شب 23 آذر 1404 وارد مینسک شد و با رئیس جمهور، وزیر خارجه و‌ دبیر شورای امنیت این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد. کشوری که به مانند ایران، سال‌هاست طعم تحریم‌های غرب را چشیده و اکنون به یکی از متحدان نزدیک تهران در اروپای شرقی تبدیل شده است. ایران و بلاروس با امضای سه سند راهبردی در مینسک، همکاری دوجانبه را از سطح معمول به یک شراکت ساختاریافته ارتقا دادند. امضای سه سند مهم در حوزه مقابله با اقدامات قهری یک‌جانبه، تقویت حقوق بین‌الملل و برنامه همکاری مشترک وزارتخانه‌های خارجه، گواهی بر این مدعاست که دو کشور خواستار ایجاد رابطه‌ای پایدار، قابل پیش‌بینی و فراتر از نشست‌های مقطعی هستند. وزیر امور خارجه ایران گفت «همکاری‌های دوجانبه بین کشورهای ما بسیار سازنده در حال توسعه است. از نظر سیاسی، تعامل بسیار سازنده‌ای برقرار شده است. کشورها در تمام مسائل عرصه بین‌المللی با هم همکاری می‌کنند و رایزنی‌های سیاسی در حال انجام است». به گفته وی، انتظار می‌رود رئیس وزارت حمل و نقل بلاروس در آینده نزدیک برای دستیابی به توافقات مشخص در بخش حمل و نقل و لجستیک به ایران سفر کند. در سطح وزارتخانه‌های امور خارجه نیز قرار است یک برنامه همکاری برای سال‌های 2026 تا 2030 تصویب شود.

رئیس جمهور بلاروس خاطرنشان کرد که چنین سفرهایی معمولاً برای جمع‌بندی نتایج و ترسیم برنامه‌های کاری برای آینده، چه کوتاه مدت و چه بلندمدت، انجام می‌شود. در این راستا، سفر وزیر امور خارجه ایران به بلاروس نیز از این قاعده مستثنی نیست. دو کشور در حال حاضر در حال اجرای نقشه راهی برای همکاری جامع برای سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۶ هستند و لازم است که به طور مشترک برای توسعه بیشتر روابط برنامه‌ریزی کنند. رهبر بلاروس معتقد است: «فکر می‌کنم شما موافق باشید که اساساً ما هیچ مشکلی در روابط سیاسی و دیپلماتیک بین دو کشور نداریم. با این حال، معتقدم که شما همچنین موافق خواهید بود که پایه و اساس همه چیز، اقتصاد، تجارت و روابط اقتصادی بین بلاروس و ایران است. در این زمینه، می‌توانیم با هم کارهای زیادی انجام دهیم، به عبارت ملایم‌تر». همچنین الکساندر لوکاشنکو با یادآوری سفرها، مذاکرات و توافقات خود با ایران، بر قابل اعتماد بودن و تعهد بلاروس به عنوان یک شریک تجاری تأکید کرد. رئیس جمهور اظهار داشت: «من حتی یک مورد را هم پیدا نکرده‌ام که ما، بلاروسی‌ها، نتوانسته باشیم هیچ یک از نکات توافق را انجام دهیم. این موضع اساسی ماست و ما همیشه در توافقات با سایر کشورها به آن پایبند هستیم: اینکه آنچه را که قول داده‌ایم بدون هیچ نقصی انجام دهیم.» افزایش ۱۴ درصدی تجارت دوجانبه در سال گذشته و برگزاری کمیسیون مشترک اقتصادی، نشان می‌دهد که تهران و مینسک مصمم هستند تا از اشتراکات خود برای دور زدن تحریم‌ها بهره ببرند. حمایت صریح لوکاشنکو از ایران در برابر تهدیدات رژیم اسرائیل و آمریکا، آن‌هم در قلب اروپا، سرمایه سیاسی ارزشمندی برای تهران محسوب می‌شود. عراقچی در این سفر تأکید کرد که دو کشور عضو «گروه دوستان دفاع از منشور سازمان ملل» هستند؛ گروهی که هدفش مقابله با یک‌جانبه‌گرایی آمریکاست.

نگاهی به سفر وزیر خارجه به روسیه

سید عباس عراقچی در مقصد دوم سفرش صبح سه‌شنبه ۲۵ آذر در قالب سفری دو روزه وارد مسکو شد تا با هدف تقویت مشارکت راهبردی تهران و مسکو، مجموعه‌ای فشرده از دیدارهای دیپلماتیک را پشت سر بگذارد. حضور در دومای روسیه از دیگر برنامه‌های وزیر خارجه در روز نخست حضورش در مسکو بود و در جمع دیپلمات‌های ایرانی و خانواده‌های آنها در محل اقامتگاه سفیر ایران شرکت کرد. وی همچنین از تمثال کاشی کاری شده شهیدحسین امیرعبداللهیان رونمایی کرد و همزمان با حضور عراقچی ساختمان مجتمع مسکونی دیپلمات‌های ایرانی مستقر در مسکو نیز به نام وزیر شهید نامگذاری شد. عراقچی روز چهارشنبه در دانشگاه میگیمو(MGIMO) روسیه حضور یافت و در جمع اساتید و دانشجویان این دانشگاه سخنرانی کرد و به سوالات مطرح شده پاسخ داد. دیدار با سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه و امضای برنامه همکاری دو وزارت خارجه و شرکت در نشست خبری از دیگر برنامه‌های عراقچی در مسکو بود.

دیدار با سرگئی لاوروف

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و سرگئی لاوروف، همتای روسی او روز چهارشنبه در مسکو مذاکراتی انجام دادند و بعداً در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک نتایج مذاکرات خود را تشریح کردند. عراقچی پس از امضای این سند گفت که دو طرف «مذاکرات بسیار نزدیک و مفصلی» در مورد مسائل دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی انجام داده‌اند. وی خاطرنشان کرد که روابط بین تهران و مسکو در سال‌های اخیر، به ویژه در سال ۲۰۲۵، به طور قابل توجهی گسترش یافته است. لاوروف افزود که مسائل سیاسی و همچنین مسائل تجاری و سرمایه‌گذاری مورد بحث قرار گرفت و اشاره کرد که تجارت دوجانبه در سال جاری 10 درصد رشد داشته است. وزیر امور خارجه روسیه بر لزوم گسترش ارتباطات بین بخش‌های خصوصی دو کشور تأکید کرد و روابط ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا را بسیار مهم توصیف کرد. در ادامه وزیر خارجه ایران گفت: «با امضای توافق‌نامه جامع مشارکت در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵، همکاری وارد مرحله جدیدی شده و شتاب بیشتری گرفته است». وی افزود که این برنامه جدید به عنوان نقشه راهی برای همکاری در سه سال آینده عمل خواهد کرد. همچنین عراقچی و لاوروف روز چهارشنبه پس از مذاکرات در مسکو، یک سند همکاری امضا کردند که روابط دوجانبه بین دو کشور را بیش از پیش تعمیق می‌بخشد. این سند، برنامه‌ای از رایزنی‌ها بین وزارتخانه‌های امور خارجه ایران و روسیه را برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ ترسیم می‌کند. این سند در چارچوب پیمان جامع استراتژیک ایران و روسیه که اوایل امسال وارد مرحله اجرایی شد، تهیه شده است.

وزیر خارجه ایران بر روابط اقتصادی رو به رشد، به ویژه در حوزه انرژی، حمل و نقل و ترانزیت، و پیشرفت در کریدور حمل و نقل استراتژیک شمال-جنوب و بخش رشت-آستارا آن تأکید کرد. عراقچی همچنین گفت که تجارت دوجانبه در حال افزایش است و جلسه بعدی کمیسیون مشترک اقتصادی، شامل ۱۷ گروه کاری تخصصی، در ماه فوریه برگزار خواهد شد.

عراقچی در مورد مسئله هسته‌ای ایران گفت که توضیح داده است که ایران عضو متعهد NPT است، همچنان به تعهدات خود پایبند است، اما از حقوق خود، از جمله استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم، چشم‌پوشی نخواهد کرد. لاوروف با اشاره به برنامه هسته‌ای ایران اظهار داشت که ایران، به عنوان عضوی از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حق غنی‌سازی اورانیوم را دارد. عراقچی افزود که ایران و روسیه همچنین در مورد مسائل منطقه‌ای، از جمله جنگ غزه، گفتگو کردند و تأکید کردند که علیرغم ادعاهای آمریکا، «صلح از طریق زور قابل دستیابی نیست».

لاوروف نیز به نوبه خود گفت که روسیه آماده است تا همکاری با ایران را در چارچوب‌های چندجانبه مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای تقویت کند و با آنچه او هژمونی ایالات متحده توصیف کرد، مخالفت کند. او «دشمنان» هر دو کشور را به تلاش برای تضعیف روابط ایران و روسیه متهم کرد و از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به دلیل عدم اتخاذ موضع روشن در مورد حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران انتقاد کرد. عراقچی اظهار داشت که همکاری بین روسیه و ایران در مواجهه با تحریم‌های غرب در حال تقویت است و تأکید کرد که مسکو و تهران در مورد «سیاست‌های سلطه‌جویانه آمریکا» موضع یکسانی دارند.

این سفر در ادامه دیپلماسی تهران در منطقه و هم‌زمان با افزایش تنش‌ها در غرب آسیا، جنگ اوکراین و پیچیده‌تر شدن روابط ایران با غرب انجام شد؛ مجموعه‌ای از متغیر‌ها که بار دیگر مسکو را به یکی از کانون‌های اصلی دیپلماسی ایران تبدیل کرده است. این سفر نشان می‌دهد ایران قصد دارد همچنان بازیگری فعال در معادلات منطقه‌ای و جهانی باقی بماند و معادلات چیده شده توسط غرب و آمریکا را بر هم بزند و از طرفی از ظرفیت شرکای غیرغربی خود برای تقویت موقعیتش استفاده کند. با این حال، ارزیابی نهایی این سفر نه در تصاویر دیدارها، بلکه در نتایج ملموس آن در ماه‌های آینده مشخص خواهد شد؛ جایی که دیپلماسی از سطح نمادین عبور می‌کند و وارد میدان عمل می‌شود.

_{روزنامه صبح ساحل}