تجزیه و تحلیل سیستم ها

صبح ساحل ، اجتماعی - تجزيه و تحليل سيستم ها مي تواند به عنوان ابزار مفيدي در دست مديران عمل كند و پاسخگوي نيازهاي آني و آتي سازمان در اين زمينه باشد. استاد بیژن خرم  از اساتید برجسته علم مدیریت  کشور است که سالهای متمادی بیشترین مشاوره و تحقیق وتدریس را در این حوزه داشته است و به بهانه حضور ایشان در استان  برآن شديم تا خلاصه ای از مباحث ارائه شده توسط  ايشان را به شما مدیران تقدیم نمائیم:آشنایی با پرفسور بیژن خرمبیژن خرم یکی از بنیانگذاران سازمان مدیریت صنعتی و معاون مدير عامل در سه دهه آغاز آن ومشاور ارشد در موسسه مشاوره مديريت INTERACT در امريكا است. وی همكار دكتر راسل ايكاف بنيانگذار «OR» و همچنين « رويكرد سيستماتيك « و همچنين طراح، مدير و عضو هيئت علمي برنامه « فوق ليسانس مديريت اجرايي « در اين سازمان می باشد. اگر بخواهیم به پاره ای از سوابق ایشان اشاره کنیم، وی كارشناس توسعه صنعتي درسازمان بين المللي يونيدو (UNIDO) و طراح و از اساتيد كارگاه برنامه‌ريزي آموزش‌هاي فني و حرفه‌اي در سطح ملي در دانشگاه لندن (DICE) و محقق پروژه « دموكراسي صنعتي»در دانشگاه آكسفورد می باشد. و همچنین PMD  از دانشگاه هاروارد - دوره مهندسي صنعتي شركت نفت - مهندسي مديريت دانشگاه رنسلر آمريكا - فوق ليسانس علوم اجتماعي ايران - تحقيق در مديريت توسعه صنعتي دانشگاه آكسفورد (برنامه دكتراي كالج سن كاترين) است.ایشان نمايندگي ايران در طراحي برنامه‌هاي توسعه صنعتي آسيا در سازمان بهره‌وري آسيايي در ژاپن وهمكار پروفسور ديويدمك كللاند رئيس دانشكده روانشناسي هاروارد و مربي كارگاه در کارنامه موفق خود دارند. از دیگر فعالیت های حرفه ای وی می توان به طراحی و مدیریت پروژه ۱۰۰ طرح توسعه مدیریت و تدریس در انواع برنامه های آموزش رسمی و غیر رسمی در آمریکا، انگلستان، کانادا و ایران اشاره کرد.تجزیه و تحلیل سیستم هابر گرفته از سخنرانی پرفسور بیژن خرم ، پدر علم تفکر سیستمی نگرش با تفكر سيستمي سازمان ها براي تقويت جامع نگري در درون خود نيازمند تفكر سيستمي هستند . تفكر سيستمي به مديران كمك مي كند تا ساختار ، الگو ها و وقايع را در پيوند با يكديگر مورد بررسي قرار دهند و تنها به مشاهده وقايع اكتفا نكنند .در اين شرايط تفكر سيستمي مي تواند راه جديدي و پر اهميتي را پيش روي ما بگشايد تفكر سيستمي داراي مزاياي متعدي است . تفکر سیستمی نوعی نگاه به جهان هستی و پدیده‌های آن است. این شیوه تفکر، روش‌شناسی مؤثری را برای سیستم‌های اجتماعی و فرهنگی در محیط آکنده از آشفتگی و پیچیدگی ارائه می‌دهد. در تفکر سیستمی، صرفاٌ به اجزاء و جزئیات یک سیستم نگاه نمی‌شود بلکه چگونگی تعامل بین اجزاء و نیز برهم‌کنش اجزاء و محیط بررسی می‌شود.تفکر سیستمی ما را در شکل‌دهی نگرش به وقایع توانمند می‌کند؛ نگرشی که در آن کلیات امور، اجزای آن و روابط متقابل این اجزا با دقت بیشتری مورد توجه قرار می‌گیرند. در نهایت، تفکر سیستمی واژه‌نامه‌ی خاص خود را دارد. باید توجه کنیم، كه تفكر سيستمي قاعده و قانوني است كه آموختن آن، نيازمند تمرين و صبر فراوان است.نقش آموزش مدیران  را در نظام مدیریت اقتصادی  نظام اقتصادی به عنوان یکی از مهمترین ارکان بنیان اقتصادی هر کشور نقش بسزایی در فرهنگ، معیشت و پیشرفت جوامع ایفا می‌کند. درحالی که دنیا به سوی جهانی شدن پیش می رود و تکنولوژی به سوی فرا مدرن شدن می تازد، نظام مدیریت اقتصادی و صنعتی نیز بایستی متحول شود و خود را با پیشرفت ها و نوآوری ها هم تراز کند. در این دنیایی که کسی ارزشی برای دانش و آموزش قائل نیست، خیلی دشوار است تا بتوانیم توانمندی های موجود را شناسایی کنیم  . خیلی افراد در صدد این هستند که دانش و مدرک را از هر طریقی که می توانند بدست آورند، اما دراین دنیای وانفسا خوشبختانه افرادی وجود دارند که حتی کمترین وقت خود را به مطالعه، یادگیری و کسب ودانش می پردازند .وقتی هنوز روحیه ای با این خصوصیات و تعهدو تعلق وجود دارد حیف است انسان آنچه را که در دسترس دارد را استفاده بهینه از آن نکند، در حقیقت انسان ها متحول می شوند و جامعه تازه ای ایجاد می شود. اما چالش‌های مختلفی درباره به کارگیری آموزش و دانش برای رسیدن به مقاصد و اهدافی که هر کسی در زندگی خود دارد ، وجود دارد که آگاهی از این چالش ها امری ضروری است تا بتوان مسیر را برای رسیدن  به مقصود هموارتر کرد.تفاوت مدیریت سنتی و مدرن وقتی صحبت از مدیریت صنعتی به میان می آید عموما به یک مدیریت نظام مند در یک واحد صنعتی یا کارخانه دست پیدا می کنیم. در سازمان سنتی مالکیت ومدیریت غالبا بر عهدۀ یک نفرمیباشد به همین دلیل قدرت متمرکز میشود . درمقابل سازمان مدرن سازمانی است که بر اساس قانون و مقررات  است، قانونی که برتخصص ومهارت اعضای سازمان تاکید میکند همچنین در سازمان مدرن مالکیت ومدیریت عمدتا در انحصار یک شخص نمی باشد. در دنیا چون افراد مختار،فرهیخته و آگاه هستند، قصد دارند نقش ارباب را در سرنوشت خود رقم بزنند که این روند مدل های سنتی را به مخاطره می اندازد.در مدیریت سازمان سنتی همواره نتایج مورد توجه بوده و تمام تصمیم گیریها بر مبنای محصولات بدست آمده گرفته می شود و در نتیجه پیشگیری از بوجود آمدن نواقصات اتفاق نمی افتد. چرا که فرآيند معیوب همچنان به تولید آنها ادامه می دهد. در یک سازمان مدرن در کنار توجه به نتایج و محصولات در جهت مطابقت آنها با نیازهای مشتریها، باید اندازه گیری عملکرد فرآيندها از ایجاد محصول مناسب و مورد نظر اطمینان حاصل شود.شاخصه‏ها و ویژگی‏های یک مدیرموفق مدیری که براساس شرایط موجود مثل رقابت الگوی خود را تغییر می دهد .  خود را شبیه یک ارگانیسم می کند که ارگانیسم به صورت یک مجموعه‌ی واحد عمل می‌نمایند. بدین سبب در ارگانیسم‌های انسانی یک اکوسیستم قدرتمند را تشکیل می‌دهند. در فضای کسب و کار و شرکت‌ها نیز همین مفهوم صادق است. به عبارتی یک شرکت یا بنگاه اقتصادی یا سازمان متشکل از مجموعه‌ای از آدم‌هاست که به عنوان یک فرد منسجم عمل می‌کنند.برای این‌که انسان‌ها در یک ارگانیسم در کنار هم و به صورت یک مجموعه‌ی واحد عمل کنند باید مکانیزم‌های انگیزشی برای آنان فراهم شود. مدیریت بنیادی برای این‌که انسان‌ها را در راستای اهداف سازمان قرار دهد و از آنان بیش‌ترین عملکرد و بازدهی را کسب نماید، به دنبال اندازه‌گیری، مدیریت و هماهنگی میان این عوامل انگیزشی است تا حداکثر بهره برداری از نیروی کار بدست آورد.ارگانیسم ها قابلیت اداره کردن خود را دارند، یعنی روند سیستم که با استفاده از قدرت اداره می شود، تغییر می کند و تخصص جای قدرت را می گیرد. تفاوت ارگانیسم با مکانیزم در این است که ارگانیسم ناچار است که منعطف عمل کند و خود را با شرایط موجود تطبیق دهد و اینکه مدیریت به جای اینکه درون گرا باشد برون گرا عمل می کند و بر این اساس مدیر متوجه می شود که بحث تولید و ساخت نیست موضوع این است که در درجه اول باید مشخص شود که مشتری چه محصولی را لازم دارد و ترجیحا وقتی وارد بازاریابی می شویم نظر مشتری در اولویت قرار می گیرد. در جهان صنعتی امروز، به تولید به عنوان یک سلاح رقابتی نگریسته می شود و سازمانهای تولیدی در محیطی قرار گرفته اند که از ویژگیهای آن می توان به افزایش فشارهای رقابتی، تنوع در محصولات، تغییر در انتظارات اجتماعی و افزایش سطح توقع مشتریان اشاره کرد.سبك و شیوه‌ای جهانی برای مدیریت  پرسشی است كه روزبه‌روز بیش‌تر از یافتن پاسخی مثبت برای آن مایوس می‌شویم. بستر كاری مدیریت و مولفه‌هایش آن‌چنان پیچیده هستند كه می‌توان به‌سادگی ادعا كرد شیوه و سبك مدیریت در هر نقطه از این عالم خاكی نیازمند تدبیر و مدیریتی خاص است. این خاص‌بودن به‌ویژه وقتی آشكارتر و نمایان‌تر می‌شود كه بعد انسان و فرهنگ را و در پی آن به جنبه‌های رهبری موثر در مدیریت می رسیم.این جهان جدید هرچند که مدل های مختلف مدیریتی دارد و براساس شرایط در حال تغییر و تحول هستند اما درجهان مدرن صنعتی نقش مدیر ساخت و تولید محصولات نیست بلکه تولید خلاقیت است. یعنی با وجود رقابت جهانی که وجود دارد طبق راهکارهای از پیش تعیین شده بتواند سازمان را به اهداف و مقصود برساند. از همین رو به نظر مــی رسد دانستن تحولات صورت گرفته در بخشهای مختلف می تواند در تعیین و شناخت بهتر مسیری که سازمانهای تولیدی و صنعتی  برای ارتقای توان رقابتی خود باید طی کنند موثر واقع شود. در جهان صنعتی یک سری قدرت هایی در وجود انسان سرکوب شده است .  این  توان بالقوه که توسط خود  انسان سرکوب شده ،پرورش مجددا می یابد و این یک ثروتی است که مادی نیست بلکه معنوی است که بخشی از آن مستقیماً از ذهن و مغز انسان تراوش پیدا می کند و در آن به ابتکار و خلاقیت دست پیدا میکند و همچنین به صورت  انفرادی نقش ندارد بلکه به صورت اجتماعی ایفای نقش می کند.دسته بندی و سطوح مختلف مدیریت مدل‌ها و الگوهای مدیریتی متناسب با شرایط هر کشور و ملتی تدوین می‌گردند و لزوماً یک الگوی موفق در یک جامعه برای جامعه‌ی دیگری که از مبانی و اصول فرهنگی متفاوتی برخوردار است، کارآیی ندارد. انقلاب صنعتی رشد بی سابقه ای را در بهره وری به همراه آورده است و این باعث پدیدار شدن سطوح مدیریتی گردید. در یک سازمان سطوح مدیریتی متفاوتی وجود دارد و با توجه به سطوح مختلف مدیریت، كاربرد مهارت‌  هر سطوح متفاوت است.اگر مدیر در تصمیم گیری دچار مشکل شود و یک سری مسائل و راه حل ها در پیش رو داشته باشد می تواند آنها را در قالب یک سری اسلاید ها مطرح کند، بطور مثال مدیری داریم که این شیوه مدیر به این صورت است که اگر در سازمان تشنج به وجود بیاید این مدیر طرف سازمان را می گیرد یعنی ماکسیمم توجه این مدیر سمت تولید است و مینیمم به افراد توجه می کند. یک مدیر دیگری داریم که به صورت یک مدیر دل رحم و دلسوز و انسان مدار فعالیت می کند که اگر در سازمان مشکلی پیش بیاید طرف افراد و آدمها را میگیرد و یک مینیمم هم تولید را دربرنامه خود دارد.مدیر دیگری وجود دارد که سیستم مدیریتی آن به این شکل است که ملاحظه کار است یعنی هم تولید را جز اولویت های خود دارد با این تفاسیر که به افراد فشار نیاید اما از این بین، آنها هم تلاش کافی را برای تولید داشته باشند. مدیر دیگری در این دسته بندی فعالیت می کند ، این مدیری است که حوصله جدل و دعوا و جنگیدن را ندارد و اصولا حضور ندارد یا اگر هم حضور داشته باشد ، سیستم مدیریتی خود را به نحوی اداره می کند که برای همه افراد تفیض اختیار کرده است تا خود را درگیر حواشی نکند.این چهار مدیر کاملا باهم متفاوت هستند و هیچ شباهتی باهم ندارند . در حقیقت این مدیران از نظر اداره سیستم مدیریتی شباهتی بهم ندارند و لی در پیشرفت ها، پیش فرض ها ، فلسفه و جهان بینی با هم مشابه است.دونوع مدیریت آن را اگر بخواهیم باهم مقایسه کنیم در ارتباط با انسان باهم مشابه هستند ولی در مورد سازمان و تولید با هم اختلاف نظر و دیدگاه متفاوت دارند. ولی اگر بخواهیم به صورت کلی بنگریم از اینکه آیا واقعا در مورد ارتباط با انسان مشابه هستند، مبینیم نه هیچ شباهتی ندارند، درسته هر دو به اندازه مساوی به انسان توجه می کنند توجه به انسان دارند اما ماهیت توجه آنهامتفاوت است. یعنی هر کدام از آنها به صورت مجزا و متفاوت از انسان شناخت دارد و به آن توجه می کنند و این تفاوت در شناخت انسان در این دو گروه مدیریت  از این نشات می گیرد که مدیری معتقد است که  دانسته یا ندانسته انسان تنبل و از زیر کار در رو است و ما از انسان نمیتوانیم توقع تلاش زیادی داشته باشیم در نتیجه کار برای انسان در منزله  یک تنبیه می باشد که با مزاج انسان سازگاری ندارد. از این رو مدیری هم به این صورت از انسان شناخت کسب کرده که انسان میتونه توانمند و مظهر خلاقیت و ابتکار باشد و اگر این انسانی به این صورت که من توقع دارم عمل نکند باید براساس دیدگاه و علایق خودم آن را بسازم.اهمیت علوم انسانی برای جامعه وقتی به جامعه انسانی میرسیم نگرش ما به جامعه انسانی به صورت انفرادی شکل پیدا می کند نه به شکل اجتماعی و برای رسیدن به اهداف باید از بعضی عوامل چشم پوشی کرد و این نشان دهنده آن است که این عوامل در مکمل هم قرار دارند و  می توانند لازم و ملزوم یکدیگر باشند و به کمک هم شرایطی را فراهم کنند. که این کوششی است که احتیاج دارد ما در پیش فرض های خود یک بازنگری داشته باشیم . و اینجا این سوال مطرح می شود که برای دستیابی به این بازنگری به چه صورت باید عمل کرد؟وقتی سیستم غیر قابل پیش بینی عمل می کند، می تواند روند کیفیت تعامل بین عوامل موجود را تعیین کند اما وقتی سیستم اختیار نداشته باشد قابل پیش بینی می شود. این جهان جهانی است که در قبال قانونی که برای آنها وضع شده است وقتی ازخود اختیاری نداشته باشد تسلیم می شود. هرچقدر نظام اجتماعی ما قانون مدارتر باشد افراد می توانند قوی ترو آزادتر تر فعالیت داشته باشند و در نتیجه هرچه عوامل پیش از پیش مختارتر شوند کیفیت کل سیستم و تعامل بین عوامل اتفاق میفتد که این تعامل بین عوامل یک امر فرهنگی است که  آداب و رسوم و ارزش ها را در بر میگیرد. و در چنین جامعه ای که تعامل بین عوامل به وجود می آید فرهنگ در وهله اول آشکار می شود. در کل این خاصیت به عنوان سرمایه اجتماعی است که به وجود می آید. سرمایه اجتماعی نیز هنگامی ایجادمی شودکه روابط میان افراد به صورتی باشد که شناخت از این عوامل در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی موثر است و به گسترش ابعاد سرمایه اجتماعی کمک می کند و موجب افزایش عملکرد اجتماعی و اقتصادی افراد در جوامع می شود و بستر مناسبی برای بهره وری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می شود.