اجتماعی
استان هرمزگان، نگین حساس اکولوژیک ایران، در تناقضی آشکار گرفتار آمده است؛ از یک سو، ظرفیتهای بینظیر طبیعی و موقعیت استراتژیک دریایی، و از سوی دیگر، فشارهای فزایندهی زیستمحیطی که نفسهای این خطه را به شماره انداختهاند. آلودگیهای دریایی، پسماندهای رها شده، تخریب سواحل و فرسایش خاک تنها بخشی از بحرانهای مزمنی هستند که زندگی و معیشت در این استان را تهدید میکنند.
در چنین شرایطی، انتظار میرود بودجههای اختصاصیافته به مسئولیت اجتماعی شرکتها و نهادهای دولتی و خصوصی، بهمثابه داروی نجاتبخش عمل کند. اما واقعیت تلخ این است که سهم محیط زیست از این اعتبارات همچنان ناچیز است و آن مقدار ناچیز نیز، عمدتاً صرف پروژههای نمایشی، کوتاهمدت و فاقد پیوست اجتماعی میشود.
نمایشیسازی به بهای فراموشی بحران
پروژههای زیستمحیطی، زمانی که فاقد نگاه جامع، مشارکت واقعی جامعه محلی و افق بلندمدت باشند، عملاً تبدیل به «اتلاف بودجه نظاممند» میشوند. هزینهکرد در رویدادهای مقطعی، نصب بنرهای تبلیغاتی با موضوعات سبز، یا اجرای طرحهای نمادینِ بدون پشتوانه مطالعاتی، نه تنها گرهی از مشکلات نمیگشاید، بلکه اعتماد عمومی را که سرمایه اجتماعی اصلی برای هر حرکت جمعی است، تحلیل میبرد. این اقدامات، صورتمسئله را برای لحظهای پاک میکنند، در حالی که بحران به قوت خود باقی است.
پارادوکس دردناک؛ طرحهای آماده، بودجههای غایب
در این میان، پارادوکس دردناکتری نیز وجود دارد. پروژههای دقیقاً طراحیشده، فنی و اجرایی که با مشارکت جامعه محلی و چشمانداز بلندمدت تدوین شدهاند، در پیچوخم بروکراسی اداری و عدم تأمین بودجه مناسب، خاک میخورند. نمونه عینی این چالش را میتوان در پروژه «نخستین جزیره سبز ایران» برای جزیره هرمز مشاهده کرد. طرحی جامع که با هدف تبدیل این جزیره منحصربهفرد به الگویی ملی در مدیریت پایدار پسماند، توسعه اکوتوریسم مسئولانه و ایجاد اشتغال سبز طراحی شده و از نظر فنی مورد تأیید قرار گرفته است. با این حال، این پروژه و سایر طرحهای مشابه، به رغم آماده بودن برای اجرا، در نبود عزم جدی برای تخصیص بودجههای غیرنمایشی و وجود موانع اداری، در انتظار ماندهاند. این در حالی است که بودجههای قابل توجهی صرف اقدامات مقطعی و کماثر میشود.
چرا پروژههای ملی محیط زیستی باید گسترش یابند؟
با این حال، نقطه امیدواری در این است که مسیر درست، کاملاً شناخته شده و امکانپذیر است. پروژههایی مانند تصفیهخانه فاضلاب بندرعباس که نمونهای موفق و در حال اجرا از نگاه زیرساختی و پایدار است، نشان میدهند که حل بحرانهای زیستمحیطی با اراده و سرمایهگذاری هدفمند امکانپذیر است. این موفقیتها باید الگویی برای تسریع و توسعه پروژههای ملی محیطزیستی در سراسر هرمزگان و دیگر مناطق حساس کشور باشد.
از سوی دیگر، پروژههای جامع و آمادهاجرایی مانند «نخستین جزیره سبز ایران» وجود دارند که بهطور مشخص طراحی شده و از نظر فنی و اجرایی تأییدیههای لازم را دریافت کردهاند. آنچه این پروژهها را متمایز میکند، پایداری اثرات، اتصال به زندگی مردم و قابلیت الگوبرداری است. اما پرسش اینجاست؛ چرا این الگوی موفقیت نباید تکرار و گسترش یابد؟ چرا سرمایهگذاری بر روی چنین پروژههای ملی و زیرساختی به جای آنکه افزایش یابد، در حد پروژههای پراکنده و مقطعی باقی میماند؟
شرط کامیابی؛ سرمایهگذاری روی راهحلهای اشتغالمحور و پایدار
تجربه جهانی و داخلی به وضوح نشان داده است که شرط حل معضلات پیچیده زیستمحیطی، گره زدن راهحلها به اشتغال پایدار برای جوامع محلی است. پروژههایی مانند «نخستین جزیره سبز ایران» دقیقاً بر این اصل استوارند؛ ایجاد چرخه اقتصادی که در آن، حفاظت از محیط زیست منبع درآمدزایی میشود. وقتی یک طرح پاکسازی، به ایجاد تعاونیهای محلی بازیافت میانجامد؛ وقتی مدیریت پسماند با تولید صنایعدستی از مواد بازیافتی همراه میشود؛ و وقتی اکوتوریسم بر پایه حفظ اکوسیستم بنا میگردد، آنگاه است که پایداری تحقق مییابد. چنین پروژههایی نیازمند سرمایهگذاری جسورانه و رهایی از دام بروکراسیهای خستهکننده هستند.
فراخوانی برای تغییر بنیادین؛ اولویت با اجرا، نه نمایش
ما بهعنوان فعالان زیستمحیطی و کسبوکارهای متعهد، از تمامی نهادهای دولتی، شرکتهای بزرگ و بنیادهای عامالمنفعه میخواهیم با یک تغییر پارادایم اساسی، اولویت را از نمایش به اجرا تغییر دهند. این تغییر مستلزم چهار اقدام فوری است؛ نخست، توقف تأمین مالی پروژههای کوتاهمدت و نمایشی و هدایت اعتبارات به سمت پروژههای آمادهبهاجرای دارای تأییدیه فنی و پیوست اجتماعی.
دوم، ایجاد «کارگروههای ویژه تسهیلگری» برای کوتاهکردن و روانسازی روندهای بروکراتیک طولانی برای طرحهای مطالعاتشده. سوم، اولویتدادن به سرمایهگذاری بر روی طرحهایی که حفاظت از محیط زیست را مستقیماً به ایجاد اشتغال پایدار برای جوامع محلی گره میزند. و چهارم، تضمین شفافیت از طریق گزارشدهی دقیق درباره هزینهکرد اعتبارات و ایجاد امکان نظارت مستمر نهادهای مردمی بر روند اجرای پروژهها؛ تنها از این طریق است که مسئولیت اجتماعی از حرف به فعل تبدیل میشود.
تداوم رویکرد کنونی در تخصیص اعتبارات به طرحهای نمایشی و نادیده گرفتن پروژههای مطالعاتشده و آمادهاجرا، مصداق بارز «فرار از مسئولیت در پوشش اقدام» است. وقت آن است که به جای انباشتن طرحهای ممیزیشده در کشوهای اداری، با جسارت و تعهد، سرمایهگذاری بر روی پروژههای پایدار و اشتغالآفرین را آغاز کنیم. آینده این سرزمین در گرو عبور از شعار به اقدام واقعی است.
روزنامه صبح ساحل
https://jamosh.ir/showcase-projects-vs-real-environmental-action/
جدیدترین اخبار
محل برگزاری بازی پرسپولیس و استقلال مشخص شد
تیم ملی فوتسال ایران راهی مرحله حذفی شد
امروز آخرین مهلت ثبتنام در ششمین دوره دستیاری آموزشی دانشگاه آزاد
عراقچی وارد استانبول شد
طلا در بازارهای جهانی سقوط کرد
خانه کاراته از اولویتهای هرمزگان است
برای پیشبرد ورزش در بندرعباس و هرمزگان تلاش بیشتری میکنم
تیم پدر و پسر بر بام قهرمانی ایستاد
نجات جان ۳ صیاد بعد از یک هفته سرگردانی در دریای عمان
صدرنشینی تراکتور و سقوط پرسپولیس
صدور بیش از ۱۸۵ هزار مجوز استخدام
ظرفیتهای هرمزگان در عرصه ملی به خوبی نمایش گذاشته شد
بارش پراکنده باران و رعد و برق در مناطق شرقی
توافق بر سر پرونده هستهای ایران مهم است
دیدار دیپلمات ایرانی با رئیس آژانس دولتی امور ادیان گرجستان
رکورد عجیب، قیمت دلار از ۱۵۱ هزار تومان گذشت
