دخل ریالی، خرج دلاری

هزینه یک ماه زندگی در ایران بر حسب دلار

هزینه‌های ماهانه زندگی در ایران براساس برآورد سایت numbeo برای یک خانواده چهار نفره 1183.0 دلار است و اگرچه که به دلیل پایین بودن سطح درآمد اغلب خانوارها معادل ریالی آن، اندکی زیاد به نظر می‌رسد اما در مقایسه با هزینه زندگی در آمریکا به طور متوسط 66.8٪ کمتر است.

در جدول زیر بخشی از هزینه‌های روتین ماهانه به تفکیک ذکر شده است. لازم به ذکر است که برخی از هزینه‌ها نظیر هزینه درمان، سفر و ... در آن لحاظ نشده است.

درآمد دلاری در ایران

طبق قانون حداقل حقوق، میانگین درآمد ماهانه در شش ماهه اول سال برای یک کارمند ساده تقریبا 97 دلار و پس از رشد افسارگسیخته آن در ابتدای دی ماه به حدود 80 دلار افت پیدا کرده است. گفتنی است طبق اعلام بانک جهانی، خط فقر جهانی، ۳ دلار برای هر نفر در روز است. یعنی درآمد ماهانه دریافتی در ایران تنها برای زندگی یک نفر استاندارد جهانی را شامل می‌شود؛ حال آنکه این میزان دستمزد در ایران به یک فرد متاهل دارای فرزند و سابقه کاری تعلق می‌گیرد. با این وجود محاسبات نشان می‌دهد که حداقل دستمزد دلاری در فاصله چهارده سال نزدیک به 70 درصد افت داشته است. در واقع ارزش دلاری حداقل دستمزد از سال 91 تا 1404، نزدیک به 70 درصد کاهش پیدا کرده است. براساس محاسبات انجام شده حداقل دستمزد دلاری کارگران که در سال 91 نزدیک به 300 دلار بوده در سال 1404 به پایین‌تر از 100 دلار رسیده و تقریبا یک سوم شده است. گفتنی است؛ در طول دهه گذشته، ارزش پول ایران به شدت کاهش یافته است؛ به طوری که ارزش ریال از حدود سه هزار تومان به ازای هر دلار آمریکا در اکتبر ۲۰۱۵ به 137 هزار تومان به ازای هر دلار در انتهای دسامبر ۲۰۲۵ کاهش یافته است؛ که کاهش چشمگیری را نشان می‌دهد.

چرا بانک جهانی خط فقر را تغییر داده است؟

در ژوئن ۲۰۲۵، بانک جهانی تخمین‌های فقر شدید را افزایش داد. این به معنای فقیرتر شدن جهان نیست: این نشان دهنده یک خط فقر بین‌المللی جدید( IPL ) و بالاتر از ۲.۱۵ دلار در روز، که قبل‌تر به عنوان استاندارد در نظر گرفته می‌شد؛ است. در حال حاضر خط فقر ۳ دلار در روز است. این افزایش تا حدودی نشان‌دهنده تورم است و در نتیجه‌ به‌روزرسانی بانک جهانی در نرخ دلار بین‌المللی از قیمت‌های سال ۲۰۱۷ به سال ۲۰۲۱ است.گفتنی است؛ سازمان ملل متحد برای تخمین سهم افرادی که زیر یک آستانه خاص، به نام خط فقر بین‌المللی، زندگی می‌کنند؛ به داده بانک جهانی از خط فقر روزانه متکی است تا بتواند در جهت پایان دادن به فقر شدید تا سال ۲۰۳۰ اقدام کند. با این حال، IPL پس از تعدیل تورم، به طور قابل توجهی افزایش یافته است. خط فقر به معنای واقعی افزایش یافته است و همراه با آن، برآوردهای بانک جهانی از فقر شدید نیز افزایش یافته است. ۱۲۵ میلیون نفر که قبل از ژوئن به عنوان فقیر شدید محسوب نمی‌شدند؛ اکنون در این فهرست قرار گرفته‌اند. گفتنی است؛ تخمین‌های بالاتر از فقر شدید، نشان‌دهنده آستانه فقر بالاتر است؛ نه اینکه جهان فقیرتر شده است. گفتنی است؛ داده‌های به‌روز شده در مورد درآمدهای جهانی همراه با IPL جدید نشان می‌دهد که درآمد در بین فقیرترین افراد جهان از آنچه قبلاً تخمین زده شده بود؛ بیشتر رشد داشته است.

میزان نوسان تولید ناخالص داخلی سرانه در 64 سال گذشته

بنابر داده‌های بانک جهانی، تولید ناخالص داخلی سرانه در ایران معادل ۴۶ درصد از میانگین جهانی است. میانگین تولید ناخالص داخلی سرانه در ایران از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۴، ۴۴۵۶.۶۱ دلار آمریکا بوده است که در سال ۱۹۷۶ به بالاترین حد خود یعنی ۷۴۲۲.۱۳ دلار آمریکا و در سال ۱۹۶۰ به ۲۳۴۵.۱۱ دلار آمریکا رسیده است. حال آنکه، تولید ناخالص داخلی سرانه تا انتهای دسامبر ۲۰۲۴ معادل 436.91 تا 475.25 میلیارد دلار آمریکا ذکر شده است. گفتنی است؛ بزرگترین بخش اقتصاد ایران، بخش خدمات است که 51 درصد از ناخالص داخلی ناشی می‌شود. در بخش خدمات، بخش‌های مهم‌تر عبارتند از: املاک و مستغلات و خدمات تخصصی و حرفه‌ای (14 درصد از کل ناخالص داخلی)؛ تجارت، رستوران‌ها و هتل‌ها (12 درصد) و خدمات عمومی (10 درصد). تولید نفت هم 23 درصد از ثروت ایران را تشکیل می‌دهد. تولید و استخراج مواد معدنی 13 درصد از تولید کل و کشاورزی نیز 10 درصد از آن را تشکیل می‌دهد.