استراتژی دریای سرخ

موضع ایالات متحده در مقابل این تغییر

این اعلامیه در حالی منتشر می‌شود که علاقه ایالات متحده به سومالی کاهش یافته است و ترامپ بارها به این کشور و رئیس جمهور آن حملات لفظی کرده است. در سال ۲۰۲۵ سومالی‌لند کارزار به رسمیت شناختن معامله‌گرایانه‌ای را که عمدتاً واشنگتن را هدف قرار داده بود، تشدید کرد.

رئیس جمهور سیرو علناً به آمریکا پیشنهاد دسترسی به بندر و فرودگاه استراتژیک بربره-در امتداد خلیج عدن در نزدیکی تنگه باب المندب- و همچنین همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی، از جمله لیتیوم، را در ازای به رسمیت شناختن، ارائه داد.

دونالد ترامپ، در ماه اوت با اعلام اینکه واشنگتن در حال «بررسی» به رسمیت شناختن سومالی‌لند است، گمانه‌زنی‌ها را افزایش داد. این اظهارات پس از لابی‌گری قانونگذاران جمهوری‌خواه، از جمله سناتور تد کروز، که سومالی‌لند را به عنوان متحد اسرائیل «شریک امنیتی و دیپلماتیک حیاتی» در کریدور دریای سرخ نامید، مطرح شد.

با این حال ترامپ در مصاحبه‌ای با نیویورک پست که روز جمعه منتشر شد، گفت که با به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط ایالات متحده مخالف است و افزود: «آیا کسی واقعاً می‌داند سومالی‌لند چیست؟»

تلقی شدن این رسمیت برای کوچ اجباری فلسطینی‌ها

اوایل امسال، گزارش‌هایی منتشر شد که به رسمیت شناختن احتمالی سومالی‌لند را به برنامه‌هایی برای پاکسازی قومی فلسطینی‌ها در غزه و کوچ اجباری آنها به منطقه آفریقا مرتبط می‌دانست. وزرای امورخارجه مصر، ترکیه، سومالی و جیبوتی در تماس تلفنی قبلی خود نسبت به چنین اقدامی هشدار دادند، ادعاهایی که ابتدا توسط آسوشیتدپرس در ماه مارس گزارش شد و بعداً توسط الجزیره به آن اشاره گردید. سومالی‌لند و مقامات سومالی بارها گفته‌اند که از چنین بحث‌هایی بی‌اطلاع بوده‌اند یا در آن شرکت نکرده‌اند. با این حال، این گزارش‌ها باعث ایجاد نگرانی در سومالی‌لند شد، جایی که همدردی عمومی با فلسطینی‌ها عمیق است و تحلیلگران هشدار دادند که هرگونه برداشتی از جابجایی اجباری می‌تواند مخالفت داخلی را شعله‌ور کند یا فرصت‌های تبلیغاتی برای گروه‌های شبه‌نظامی فراهم کند. از سویی این موضع مستقیماً با مواضع تثبیت‌شده چین که هرگونه اقدامات یا برنامه‌های یکجانبه برای آوارگی اجباری ساکنان غزه به هر مکان دیگری- از جمله سومالی‌لند یا سودان جنوبی -را رد می‌کند و چنین اقداماتی را نقض فاحش قوانین بین‌المللی می‌داند، همراه شد. همچنین پکن، نزدیکی بین اسرائیل و سومالی‌لند را که در حال حاضر توسط برخی در واشنگتن حمایت می‌شود، بخشی از یک استراتژی گسترده‌تر آمریکا برای مقابله با نفوذ چین در آبراه‌های حیاتی مانند خلیج عدن، تنگه باب المندب و تنگه هرمز می‌داند. چنانچه محافل نگران در پکن پیش‌بینی می‌کنند که این به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل منجر به تغییرات اساسی در موازنه قدرت در دریای سرخ و منطقه خلیج عدن خواهد شد. این امر منافع متحدان چین در منطقه، مانند ایران، را تهدید می‌کند.

چرا خط ساحلی سومالی‌لند اکنون اهمیت دارد

به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل می‌تواند حضور آن در نزدیکی قلب خاورمیانه، به‌ویژه در نزدیکی یکی از اصلی‌ترین دشمنان اسرائیل، یعنی حوثی‌های تحت حمایت ایران را تثبیت کند. به رسمیت شناختن اسرائیل در پی افزایش ناامنی در دریای سرخ و کریدور باب‌المندب صورت می‌گیرد، جایی که حملات حوثی‌ها مرتبط با درگیری غزه، کشتیرانی جهانی را مختل کرده و هزینه‌های بیمه و حمل و نقل را افزایش داده است. با توجه به قرار گرفتن سومالی‌لند بر سر راه این تنگه به عنوان یک گلوگاه اقتصادی برای کشتیرانی از مدیترانه به اقیانوس هند این منطقه را در سطح جهانی به عنوان یک منطقه تجاری بسیار مهم معرفی می‌کند.

در واقع اسرائیل از طریق این به رسمیت شناختن و ایجاد اتحاد و همکاری با سومالی‌لند، به دنبال کسب جایگاه استراتژیک در سواحل یمن برای نظارت بر فعالیت حوثی‌ها و خنثی کردن حملات آنها به کشتی‌های تجاری اسرائیلی است که از دریای سرخ عبور می‌کنند. مقامات سومالی‌لند در حال حاضر میزبان یک پایگاه نظامی تحت مدیریت امارات در بربره هستند که دارای یک بندر نظامی و یک باند فرودگاه برای جت‌های جنگنده و هواپیماهای ترابری است. تحلیلگران معتقدند که این پایگاه بخش مهمی از کمپین ضدحوثی امارات در یمن است. مقامات اسرائیلی و تحلیلگران امنیتی آشکارا روابط بالقوه سومالی‌لند را به نگرانی‌های امنیتی دریای سرخ، از جمله نظارت بر فعالیت حوثی‌ها در یمن و محافظت از مسیرهای کشتیرانی، مرتبط دانسته‌اند، استدلال‌هایی که منعکس‌کننده استدلال‌های قانون‌گذاران آمریکایی طرفدار به رسمیت شناختن است.

آیا دوره جدیدی از رقابت بین‌المللی در شاخ آفریقا در راه است؟

بسیاری از کشورها در حال حاضر درگیر موضوع سومالی‌لند هستند. برای مثال، ترکیه در سومالی و سودان دخالت داشته است. امارات متحده عربی در بندری در سومالی‌لند سرمایه‌گذاری کرده است. قدرت‌های اروپایی در جیبوتی پایگاه و نیرو دارند. با این حال، بسیاری از کشورهای این منطقه ضعیف هستند یا درگیری‌های داخلی دارند.

بسیاری از مفسران این اقدام اسرائیل را استراتژیک می‌دانند. این اقدام ظاهراً اسرائیل و امارات را در یک طرف قرار می‌دهد که منافع مشترکی در این منطقه دارند. در همین حال، کشورهایی مانند ترکیه در طرف دیگر قرار دارند.

با این حال، هیچ چیز آنقدر ساده نیست. عربستان و امارات در مورد یمن به توافق رسیده‌اند. بعید است مصر از تغییرات در شاخ آفریقا حمایت کند و در حال حاضر نگرانی‌های عمیقی در مورد افزایش حضور نیروهای پشتیبانی سریع در سودان و در مورد سد جدید در مصر دارد. قطر و بسیاری از کشورها با این اقدام اسرائیل مخالفند. درست است که بسیاری از کشورها در این منطقه منافعی دارند، از جمله فرانسه و آمریکا، ترکیه و ایران، و امارات و عربستان با این حال، این منافع تاکنون تنها به تعامل محدود منجر شده است.

اسرائیل از به رسمیت شناختن سومالی‌لند چه سودی می‌برد؟

برخی ممکن است آن را به عنوان ایجاد دوره جدیدی از رقابت بین‌المللی در شاخ آفریقا ببینند اما مسئله واقعی این است که ممکن است بیشتر از آنچه که هست، یک صفحه شطرنج استراتژیک به نظر برسد. پس از به رسمیت شناختن کشور سومالی‌لند توسط اسرائیل، بحث‌های زیادی پیرامون اینکه چرا این به رسمیت شناختن اکنون در حال انجام است و به چه هدفی صورت گرفته است.

با اینکه به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل، وضعیت آن را یک شبه حل نمی‌کند، ولی بن‌بست دیپلماتیک سه دهه‌ای را می‌شکند و باعث می‌شود که در سراسر شاخ آفریقا، بازنگری صورت گیرد. از سویی سومالی‌لند خود محصول تجزیه نرم است، وجود چنین نمونه‌ای در منطقه این پیام را می‌رساند که تجزیه می‌تواند آهسته، حقوقی و کم هزینه باز هم صورت بگیرد.

فراتر از جنبه نمادین، به رسمیت شناختن اسرائیل، هر دو طرف را به تعامل رسمی دیپلماتیک متعهد می‌کند با این حال، هیچ یک از طرفین جدول زمانی برای افتتاح سفارتخانه‌ها، انتصاب سفیران یا رسمی کردن همکاری‌های امنیتی اعلام نکردند، گام‌هایی که تعیین می‌کند آیا به رسمیت شناختن اسرائیل عمدتاً سیاسی باقی می‌ماند یا به سرعت به روابط عملیاتی تبدیل می‌شود؟ آیا سایر کشورها از اسرائیل پیروی می‌کنند؟ آیا این رسمیت دنباله برنامه تجزیه خاورمیانه اسرائیل است؟