بودجه فرهنگ‌محورها زیر رادیکال

به گزارش صبح ساحل، هشتم دی ماه بود که کمیسیون تلفیق با کلیات بودجه پیشنهادی دولت مخالفت کرد. این در حالی است که شاید بتوان گفت انقباضی‌ترین بودجه در دهه‌های اخیر را در لایحه سال آینده شاهد بودیم؛ به طوری که بودجه برای نخستین بار پس از سال‌های دفاع مقدس، تنها حدود 40 میلیارد دلار است و در این بین، نهادهای فرهنگی نیز از انقباض بودجه مصون نبودند.

از کاهش بودجه تا افزایش ناچیز در نهادهای فرهنگی؛ خبری از پول اضافه نیست!

هرساله و در ایامی که بودجه پیشنهادی دولت به مجلس می‌رود، نگاه‌ها به سوی نهادهای فرهنگی دوخته می‌شود و با اینکه تاثیر ناچیزی در کلیت بودجه‌ی کل کشور دارند، اما به دلایل گوناگون به امر حساسیت‌برانگیزی تبدیل شده‌اند. در این میان، بنظر می‌رسد دولت چهاردهم نخستین دولتی است که در لایحه پیشنهادی خود، دست به اصلاحاتی در خصوص این نهادها زده است.به عنوان مثال، در اتفاقی که احتمالاً اولین بار است که آن را دیده باشیم، بودجه‌ی سازمان تبلیغات اسلامی در سال آینده، از 5 هزار میلیارد تومان به 3.7 هزار میلیارد تومان رسیده است. یا بودجه‌ی صدا و سیما از 35 همت در سال جاری، به 33 همت در سال آینده خواهد رسید.

این در حالی است که سایر این نهادها نیز با افزایش بسیار ناچیز بودجه همراه بوده‌اند. به عنوان مثال، برخلاف ادعای یکی از رسانه‌ها، بودجه‌ی حرم امام خمینی (ره)، موسسه حفظ و نشر آثار ایشان و پژوهشکده، تنها با 2 درصد افزایش همراه بوده است. در سایر نهادها نیز وضعیت مشابه است.

همچنین مجموع بودجه نهادهای فرهنگی نیروهای مسلح و دستگاه‌های وابسته در سال آینده، حدود 4 هزار میلیارد تومان، بودجه‌های فرهنگی ذیل وزارت علوم 4 هزار میلیارد تومان، بودجه‌های فرهنگی ذیل وزارت ارشاد حدود 7 هزار میلیارد تومان، حوزه‌های علمیه و نهادهای وابسته حدود 33 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. شاید بتوان این اقدام دولت چهاردهم را نوعی هشدار برای نهادهای فرهنگی در کشور دانست. به این معنا که دیگر بودجه‌های بی‌حساب و کتاب و بازدهی پایین آن‌ها برای دولت قابل قبول نیست.

در این بین، صدا و سیما به عنوان رسانه‌ی انحصاری کشور، بیشترین انتقادات را متوجه خود ساخته است. این سازمان که با 48 هزار نفر کارمند، یکی از طویل‌ترین رسانه‌های دنیا به شمار می‌رود، از آن دست نهادهایی بوده که همواره نسبت به کارآمدی آن انتقاداتی وجود داشته است. بودجه 33 هزار میلیارد تومانی این سازمان، در مقابل تحقق درآمدهای کلان خود که هیچ‌گاه شفاف نبوده و حتی سرباززدن از پرداخت حق پخش‌ مسابقات ورزشی، موجب شده این سازمان یکی از غیرپاسخگوترین نهادها در کشور باشد.

127 هزار میلیارد تومان؛ مجموع سهم نهادهای فرهنگی از کیک بودجه!

در گزارشی که سایت دیده‌بان ایران منتشر کرده است، مجموع ارقامی که می‌توان از آن‌ها به عنوان بودجه‌های فرهنگی کشور یاد کرد، در سال آینده به رقم ۱۲۷ هزار و ۴۲۹ میلیارد و ۲۹۱ میلیون تومان می‌رسد.

با این حال، آنچه بیش از رقم کلی بودجه‌های فرهنگی جلب توجه می‌کند، نحوه توزیع و میزان شفافیت این اعتبارات است. تا زمانی که سازوکار مشخصی برای ارزیابی عملکرد نهادهای فرهنگی وجود نداشته باشد، کاهش یا افزایش بودجه به‌تنهایی نمی‌تواند منجر به ارتقای کارآمدی شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بخش قابل توجهی از این اعتبارات صرف هزینه‌های جاری، حقوق و ساختارهای اداری شده و سهم برنامه‌های مؤثر فرهنگی در آن چندان پررنگ نبوده است.در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد انتظار افکار عمومی و نمایندگان مجلس از دولت چهاردهم، حرکت به سمت شفاف‌سازی بیشتر و مشروط‌سازی تخصیص بودجه به میزان اثربخشی واقعی نهادها باشد. اگر این رویکرد در فرآیند بررسی و تصویب نهایی بودجه ۱۴۰۵ نیز دنبال شود، می‌توان آن را نقطه آغازی برای اصلاح ساختار هزینه‌کرد فرهنگی در کشور دانست؛ اصلاحی که بدون پاسخگویی، گزارش‌دهی منظم و سنجش خروجی‌ها، صرفاً به جابه‌جایی اعداد در جداول بودجه محدود خواهد ماند.

البته این موضوع که دولت نهادهای حاکمیتی را در خط مقدم حسابرسی و بودجه‌ی انقباضی قرار داده است، خود اتفاق مثبتی قلمداد می‌شود. عملکردی که در آینده‌ی نزدیک، احتمالاً سایر نهادها را ملزم به پاسخگویی در قبال عملکرد خود خواهد کرد.