جولانی در محاصره بحران‌ها

به گزارش صبح ساحل، شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها در حلب و مناطق شرقی، بیش از آنکه یک تنش گذرای امنیتی باشد، مهر باطلی بر روند مذاکرات سیاسی میان دولت موقت احمد الشرع و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) است. این تقابل نظامی در حقیقت نمادی از برخورد دو دیدگاه متضاد در آینده سیاسی سوریه محسوب می‌شود؛ از یک سو، احمد الشرع با رویکردی تمامیت‌خواه به دنبال بازسازی یک ساختار حکومتی متمرکز و انحلال کانون‌های قدرت مستقل است و در سوی دیگر، قسد با تکیه بر نفوذ میدانی و حمایت‌های بین‌المللی، بر تثبیت مدل خودمختاری و مشارکت مستقیم در ساختار کلان سیاسی اصرار می‌ورزد. این بن‌بست ساختاری نشان می‌دهد که تا زمانی که الگویی برای تقسیم قدرت و به رسمیت شناختن واقعیت‌های متکثر میدانی شکل نگیرد، موازنه قدرت تنها از طریق اسلحه تعریف خواهد شد.

پیامد مستقیم این تضاد سیاسی، بازتولید فاجعه‌ای انسانی در حلب و نوار شرقی است که بار دیگر میلیون‌ها غیرنظامی را در میانه جبهه‌های جنگ گرفتار کرده است. تخریب گسترده زیرساخت‌های حیاتی و موج جدید آوارگی در کشوری که هنوز از زخم‌های کهنه جنگ‌های طولانی التیام نیافته، نشان‌دهنده بهایی است که مردم غیرنظامی برای ناکامی در دستیابی به یک توافق پایدار می‌پردازند. تداوم این وضعیت علاوه بر اینکه پایداری دولت موقت را با چالشی جدی مواجه می‌سازد، بلکه با فروپاشی نظم اجتماعی در مناطق درگیر، سوریه را به سمت یک بحران انسانی مهارناپذیر سوق می‌دهد که می‌تواند تمامی تلاش‌های بین‌المللی برای بازسازی و ثبات را به کلی نقش‌برآب کند.

تنش امنیتی و تقابل سیاسی در شرق سوریه

عملیات ارتش سوریه و بازپس‌گیری مناطق غرب رود فرات، نقطه عطفی در تغییر موازنه قدرت ایجاد کرد که فراتر از یک پیشروی نظامی، شاهرگ‌های اقتصادی قسد را هدف قرار داد. تسلط بر میدان‌های راهبردی «العمر»، «التنک» و به‌ویژه «کونیکو» به عنوان بزرگترین منبع گازی و قطب تولید برق کشور، اهرم فشار قدرتمندی در اختیار دولت احمد الشرع قرار داده است تا ساختار قدرت متمرکز خود را بر دیرالزور و مناطق عشایری دیکته کند. اگرچه خروج قسد از منطقه «الطبقه» و استقبال عشایر عرب، فرصتی برای تثبیت امنیت موقت فراهم آورده، اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد که این جابه‌جایی قدرت، تنها شعله‌های درگیری‌های مسلحانه را به سایر مناطق استراتژیک منتقل کرده و بحران را وارد فاز فرسایشی جدیدی ساخته است. در لایه‌ای خطرناک‌تر، این تقابل نظامی به درون دیوارهای امنیتی زندان‌های رقه سرایت کرده و سرنوشت هزاران زندانی داعش را به کانون نگرانی‌های بین‌المللی تبدیل کرده است. در حالی که قسد، ارتش را به نقض توافقات امنیتی متهم می‌کند و دمشق نیز با طرح ادعای اعدام اسرا توسط نیروهای کرد بر آتش تنش‌ها می‌دمد، خطر آزادسازی تعمدی یا گریز زندانیان داعشی، منطقه را به یک انبار باروت واقعی تبدیل کرده است. ابراز نگرانی عمیق «عبدالله اوجالان» از قلب زندان‌های ترکیه و تأکید او بر ضرورت بازگشت به میز مذاکره، نشان‌دهنده عمق تهدیدی است که فرآیند صلح را هدف گرفته؛ با این حال، فقدان دعوت صریح او به سازش با دولت الشرع، حکایت از آن دارد که شکاف میان آرمان‌های خودگردانی و تمرکزگرایی دمشق، عمیق‌تر از آن است که با میانجی‌گری‌های مقطعی ترمیم شود.

شرع در بحران دوگانه

احمد الشرع که در ابتدا با تکیه بر وعده تثبیت امنیت، موفق به جلب اعتماد نسبی و ایجاد کورسوی امید در فضای داخلی شده بود، اکنون با چرخش به سمت تقابل نظامی با نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد)، در یک بن‌بست استراتژیک گرفتار شده است.

تلاش ارتش برای اعمال قدرت متمرکز در مناطق شمال و شرق، به تقویت حاکمیت منجر نشده، و با تحریک گسل‌های قومی و سیاسی، خطر بازگشت به دوران سیاه جنگ داخلی را دوچندان کرده است. این رویکرد انقباضی و اصرار بر حل نظامی منازعات، امنیت لرزان سوریه را در برابر بمب ساعتی زندان‌های داعشی بی‌دفاع ساخته و هشدارها نشان می‌دهد که هرگونه فروپاشی نظم در این مناطق، می‌تواند به قیمت احیای دوباره تروریسم و نابودی دستاوردهای اولیه دولت موقت تمام شود.در امتداد این بحران‌های داخلی، موقعیت احمد الشرع در عرصه بین‌المللی نیز به دلیل ناتوانی در ایجاد توازن میان اقتدار ملی و الزامات دیپلماتیک به شدت تضعیف شده است. در حالی که پیشروی‌های اسرائیل در جولان و استان قنیطره حاکمیت مرزی کشور را با تهدیدی مستقیم روبرو کرده، فشارهای گازانبری غرب نیز با هشدار صریح مکرون و تهدید ترامپ به بازگشت تحریم‌های فلج‌کننده سزار، فضای مانور دمشق را به حداقل رسانده است.اکنون سوریه در میان جبهه‌ای از تنش‌های متقاطع قرار دارد که در آن، هرگونه گام اشتباه در شمال یا نادیده گرفتن فشارهای بین‌المللی در جنوب، می‌تواند کشور را از وضعیت کنترل‌ناپذیر فعلی به سمت یک فروپاشی کامل اقتصادی و سیاسی سوق دهد.

روزنامه صبح ساحل